Analiza światowego rynku kaprolaktamu
Firma BASF jest największym światowym producentem związku chemicznego o nazwie kaprolaktam. W naszym kraju jego największym wytwórcą są z kolei Azoty Tarnów, do których należy 7 proc. europejskiego rynku kaprolaktamu. Światowe zapotrzebowanie na kaprolaktam szacuje się na ok. 3,95 mln ton rocznie, natomiast europejskie na 1,15 mln ton rocznie. Prezentujemy analizę i prognozy dotyczące tego ważnego sektora światowego przemysłu tworzyw sztucznych.
Kaprolaktam to organiczny związek chemiczny należący do grupy cyklicznych amidów lub laktamów. Jest półproduktem przeznaczonym m.in. do produkcji poliamidu 6. PA 6 jest natomiast wykorzystywany w bardzo wielu gałęziach przemysłu. Obecnie głównymi zastosowaniami kaprolaktamu jest produkcja włókien poliamidowych oraz technicznych żywic poliamidowych stosowanych głównie w motoryzacji, elektrotechnice i w ramach wytwarzania folii opakowaniowych. Kaprolaktam jest produkowany z trzech różnych surowców: benzenu, fenolu lub toluenu. Ponadto przy jego produkcji, jako produkt uboczny, powstaje siarczan amonu.
Poliamid 6, powstający przy wykorzystaniu kaprolaktamu stanowi doskonały surowiec do produkcji włókien tekstylnych i przemysłowych oraz znajduje coraz szersze zastosowanie jako termoplastyczne tworzywo inżynieryjne. Poliamid włókienniczy od lat ma największy udział w strukturze zużycia kaprolaktamu. Znaczący udział ma także produkcja poliamidowego kordu do opon samochodowych. Właściwości fizykochemiczne i mechaniczne otrzymywanego polimeru, a także rozwój jego modyfikacji umożliwiły rosnący udział zużycia kaprolaktamu również przy produkcji poliamidu technicznego.
Jeśli chodzi o procentowe wykorzystanie kaprolaktamu w różnych gałęziach przemysłu, to przemysł tekstylny notuje ok. 60 proc. udział, przemysł producentów opon 20 proc., tworzywa konstrukcyjne 16 proc.
Analizując światowy rynek kaprolaktamu, należy zauważyć, że jest on ściśle uzależniony od popytu na poliamid 6 oraz cen surowców opartych na cenach ropy naftowej.
Rozwój rynku poliamidu, a zwłaszcza charakteryzującego się szybkim tempem wzrostu poliamidu technicznego, będzie miał w przyszłości duży wpływ na popyt na kaprolaktam, a tym samym wzrost jego cen. Światowe zapotrzebowanie na kaprolaktam szacuje się na ok. 3,95 mln ton rocznie, natomiast europejskie na 1,15 mln ton rocznie. W pięcioletniej perspektywie średni wzrost rynku światowego ma osiągnąć poziom 3-4 proc. rocznie. W Europie wzrost popytu przyjmie wartość ok. 4 proc. rocznie. Wśród rynków europejskich największym i najszybciej rosnącym jest niemiecki. Do 2010 r. sprzedaż kaprolaktamu ma tam wzrastać o ok. 5 proc. rocznie i wynieść 343 tys. ton w skali roku.
Największą dynamiką w zużyciu kaprolaktamu jeszcze przez dwa najbliższe lata charakteryzować się będą regiony Azji. Tu wzrost rynku nastąpi o 35 proc. W Europie będzie to nieco mniej, czyli 31 proc.
Azja jest zresztą największym globalnym konsumentem kaprolaktamu. W krajach europejskich w najbliższych latach spodziewana jest tendencja zmniejszania eksportu kaprolaktamu do Azji. Ma to nastapić w wyniku planowanego wzrostu zdolności produkcyjnych lokalnych producentów oraz wzrostu europejskiej produkcji poliamidu 6. Przewiduje się, że w 2010 r. europejskie zużycie kaprolaktamu osiągnie rekordową wielkość około 1,4 mln ton.
Warto też prześledzić jak przedstawia się zestawienie największych światowych producentów kaprolaktamu. Do sześciu największych firm należy ponad 50 proc. światowych zdolności produkcyjnych, ale tylko dwie: BASF i Royal DSM N.V. posiadają zdolności przekraczające 10 proc. światowego pułapu.
W Europie prym pod tym względem wiedzie BASF, którego roczne moce osiągają granicę 465 tys. ton. Dalsze miejsca na naszym kontynencie zajmują: DSM (250 tys.), Lanxess (160 tys.), Domo Caproleuna (100 tys.), Zakłady Azotowe w Tarnowie z mocą produkcyjną 95 tys. ton oraz Ube Chemical Europe (87 tys. ton).
Kolejne w rankingu Zakłady Azotowe Puławy mogą wytworzyć 65 tys. ton, a czeska Spolana 44 tys. ton. W Azji dominują takie koncerny jak: Sinopec (300 tys. ton), Capro Corp. (265 tys.), China Petrochemical Development Corp. (260 tys.), Sumitomo Chemical (180 tys.), Ube Industries (180 tys.), DSM Nanjing Chemical (150 tys.), Toray Industries (100 tys.).
Warto zauważyć, że zdolności produkcyjne producentów z Azji jeszcze w ubiegłym roku były mniejsze niż zdolności produkcyjne producentów z Europy. Jednak zdaniem analityków za pięć lat, w wyniku bardziej dynamicznego wzrostu, przewiduje się, iż właśnie w Azji będą one najwyższe.
Szacowany wzrost zdolności produkcyjnych dla kaprolaktamu do 2013 r. wyniesie 17 proc. W największym stopniu będzie dotyczył Chin i jest szacowany na poziomie 195 proc. W Europie Wschodniej wzrost będzie kształtował się na poziomie 14 proc.
Jak na tle światowej geografii związanej z wykorzystaniem i produkcją kaprolaktamu przedstawia się nasz krajowy rynek?
W Polsce działa dwóch producentów tego związku: Azoty Tarnów i Zakłady Azotowe Puławy. Liderem jest - jak wcześniej wspomniano - Tarnów. Spółka ma ponad połowę udziałów na polskim rynku. Wytwarza rocznie ok. 95 tys. ton. Taki wynik daje spółce 2 proc. udział w rynku światowym oraz 7 proc. udział w rynku europejskim.
Azoty Tarnów sprzedają kaprolaktam głównie w postaci ciekłej z przeznaczeniem na rynek europejski, do niemal wszystkich niezwiązanych surowcowo producentów poliamidu 6. Jedynym odbiorcą krajowym jest Rhodia Polyamide Poland. W celu dywersyfikacji rynków docelowych sprzedaży kaprolaktamu część surowca sprzedawana jest w formie krystalicznej na rynkach Dalekiego Wschodu w takich państwach jak Chiny, Tajwan, Tajlandia oraz Singapur.