CA

Octan celulozy (CA, ang. cellulose acetate; także: acetyloceluloza, celuloza acetylowana) to pochodna celulozy otrzymywana przez jej chemiczną modyfikację, najczęściej w reakcji acetylowania z użyciem bezwodnika octowego. W sensie chemicznym jest to ester celulozy i kwasu octowego, a w przemyśle tworzyw sztucznych zaliczany jest do materiałów celulozowych pochodzenia odnawialnego.

Surowcem wyjściowym dla pochodnych celulozy może być m.in. drewno lub bawełna. Celuloza jest szeroko wykorzystywana do produkcji włókien, folii oraz pochodnych celulozy, a jednym z przykładów takiej pochodnej jest właśnie octan celulozy.

Otrzymywanie

Octan celulozy powstaje w wyniku reakcji chemicznej prowadzonej na gotowym polimerze naturalnym, czyli celulozie. Tego typu modyfikacja polimerów polega na zmianie struktury chemicznej istniejącego makrołańcucha. Klasycznym przykładem jest otrzymywanie acetylocelulozy w reakcji celulozy z bezwodnikiem octowym.

Współcześnie rozważane są również technologie wykorzystujące odpady tekstylne jako źródło frakcji celulozowej. W projektach dotyczących chemicznego recyklingu tekstyliów zakłada się m.in. rozdzielanie mieszanek włókien, takich jak bawełna/PET, a następnie syntezę octanu celulozy z odzyskanej części celulozowej.

Właściwości i charakterystyka

• jest pochodną naturalnego polimeru – celulozy;
• może być przetwarzany jako materiał tworzywowy, m.in. w postaci folii;
• wybrane folie z octanu celulozy zachowują się wobec wilgoci podobnie jak papier i tektura, co bywa wykorzystywane w opakowaniach z okienkami;
• materiały celulozowe mogą wykazywać dobre właściwości optyczne, barierowość wobec gazów i zapachów, naturalną antystatyczność oraz odporność na tłuszcze i niektóre środki chemiczne;
• właściwości środowiskowe zależą od konkretnej odmiany, dodatków i warunków użytkowania; nie należy automatycznie uznawać wszystkich wyrobów z octanu celulozy za biodegradowalne.

Zastosowania

• folie i wyroby opakowaniowe – np. biofolie do okienek w opakowaniach kartonowych, wytwarzane z octanu celulozy pochodzącego z pulpy drzewnej;
• tekstylia i włókna – octan celulozy jest powiązany z grupą pochodnych celulozy stosowanych w przemyśle włókienniczym;
• filtry papierosowe – stosowane filtry zawierają octan celulozy; z punktu widzenia regulacji środowiskowych wskazuje się, że takie filtry nie ulegają biodegradacji;
• surowiec z recyklingu chemicznego – możliwy kierunek zagospodarowania frakcji celulozowej odzyskiwanej z mieszanych odpadów tekstylnych.

Uwagi środowiskowe

Octan celulozy bywa omawiany w kontekście biotworzyw, ponieważ może pochodzić z surowców roślinnych, takich jak pulpa drzewna lub bawełna. Samo pochodzenie biologiczne nie przesądza jednak o biodegradowalności wyrobu. Przykładowo folie opakowaniowe określonych producentów mogą być deklarowane jako kompostowalne, natomiast filtry papierosowe zawierające octan celulozy są wskazywane jako produkt problematyczny środowiskowo i niebiodegradowalny.