Branża opakowań w obliczu wyzwań

V Kongres Przemysłu Opakowań odbędzie się 26 września 2023 r. na Międzynarodowych Targach Poznańskich, dzień przed rozpoczęciem targów opakowaniowych Taropak. Przy tej okazji rozmawiamy z Beatą Pyś-Skrońską, dyrektor biura Polskiej Izby Opakowań, która jest organizatorem tej konferencji.

Jak ocenia pani rozwój branży opakowań na przestrzeni ostatnich 30 lat?

Branża opakowań w Polsce w ciągu ostatnich 30 lat zanotowała ogromny rozwój, a przy tym również wielką transformację. Lata dziewięćdziesiąte ubiegłego stulecia to okres dynamicznego wzrostu rynku, a w ślad za nim - przemysłu opakowań. Było to możliwe dzięki wejściu na polski rynek inwestorów zagranicznych, ale także powstawaniu mniejszych, często rodzinnych firm, z których część w ciągu tych trzech dekad urosła do liczących się na rynku przedsiębiorstw.

Jeśli chodzi o stan obecny, to chyba możemy powiedzieć i nie będzie w tym przesady, że staliśmy się opakowaniową potęgą Europy. Szacujemy, że w Polsce działa 20 proc. wszystkich unijnych firm opakowaniowych, a zatrudnienie w nich znajduje 14 proc. ogółu pracowników tej branży w UE. Pod względem wartości produkcji sektor opakowaniowy może być porównywalny z branżą meblarską czy maszynową.

Dominują opakowania z papieru i tektury oraz tworzyw sztucznych, które stanowią blisko 75 proc. całej produkcji sektora. Pozostała część to opakowania szklane, metalowe i drewniane (do ostatniej kategorii zalicza się także palety,). W każdym z tych segmentów Polska należy do czołowej piątki UE-27 pod względem wartości produkcji

Co ważne, polski przemysł opakowań wyróżnia się na tle gospodarki wysokim, równomiernie rozłożonym pomiędzy segmenty, tempem rozwoju. Nawet wybuch pandemii COVID-19 - inaczej niż w wielu innych sektorach - nie wywołał w nim „trzęsienia ziemi”.

Powiedzmy coś więcej o charakterze zmian, którym podlegał rynek opakowań.

Przez lata opakowania musiały odpowiadać na kolejne zmiany, m.in. w modelu życia, strukturze gospodarstw domowych, zmieniających się preferencji konsumentów, ale także rozwoju i powstawaniu nowych produktów wymagających zapakowania. Następnie obserwowaliśmy znaczącą rolę i wzrost udziału w strukturach rynku, opakowań z tradycyjnych tworzyw sztucznych. Potocznie zwany „plastik” zapełnił sklepowe półki. Z roku na rok rosło także zużycie opakowań per capita. W ostatnich latach silnie rozwinęły się zagadnienia związane z ekologią i ochroną środowiska. Unia Europejska skoncentrowała swoje działania na Gospodarce o Obiegu Zamkniętym i wprowadzeniu regulacji prawnych ograniczających negatywny wpływ odpadów (w tym opakowań) na środowisko naturalne.

W roku 2020 duże zmiany wywołała pandemia, która chwilowo odwróciła uwagę od rozwiązań ekologicznych na rzecz zapewnienia maksymalnego bezpieczeństwa dla konsumentów. Branża opakowań poradziła sobie wyjątkowo dobrze z tym kryzysem. Pandemia to również znaczne przyspieszenie rozwoju sektora e-commerce oraz dostosowanie opakowań do tej formy sprzedaży, wzrost zapotrzebowania na opakowania jednorazowe oraz do żywności na wynos, a także środki czystości. Miniony rok to kolejne wyzwania m.in. inflacja, wzrost cen energii i zmniejszona dostępność surowców (drewna, tworzyw sztucznych) wynikająca z wojny w Ukrainie i związanych z nią sankcji wobec Rosji.

Te wszystkie czynniki miały znaczący wpływ na zmiany w strukturze rynku opakowań. Przeszliśmy od opakowań z materiałów tradycyjnych, poprzez bardzo szybki rozwój tworzyw sztucznych, innowacje w zakresie materiałów i technologii pakowania, rozwój opakowań aktywnych i inteligentnych, wzrost znaczenia opakowań dla e-commerce, po próby ograniczania tradycyjnych tworzyw ropopochodnych oraz rozwój biotworzyw.

Jak pani zdaniem wygląda sytuacja w branży obecnie?

Jak już wspomniałam, polski sektor opakowań jest obecnie jednym z najprężniej rozwijających się obszarów gospodarki, a polska produkcja znajduje się w czołówce Europy praktycznie we wszystkich segmentach materiałowych. Wartość rynku opakowań szacowana jest na ok. 60-65 mld zł. Według analityków współpracujących z Polską Izbą Opakowań, na koniec 2022 roku branża zanotowała wzrost na poziomie 18%. Należy jednak uwzględnić, że w zdecydowanej większości jest to wynik wynikający z wysokiej inflacji.

Branża opakowań jest silnie powiązana z ogólnym stanem gospodarki, gdyż świadczy niejako rolę usługową dla pakowanych produktów. W tej chwili mamy do czynienia ze spowolnieniem gospodarczym, które najprawdopodobniej będziemy obserwować jeszcze przynajmniej przez kilka miesięcy. Wg analityków bazowy scenariusz makroekonomiczny zakładał odbicie gospodarcze już w drugiej połowie roku. Póki co nie ma danych które by potwierdzały że takie wyraźne odbicie już jest, wyniku handlu detalicznego są wciąż słabe, przemysł też nie bije rekordów. Natomiast stopniowo i systematycznie poprawiają się ogólne wskaźniki koniunktury, konsumenci coraz lepiej oceniają swoją sytuację finansową, powoli rośnie optymizm. Obecne założenia makro są takie, że w trzecim kwartale 2023 będziemy jeszcze obserwować taką przygaszoną aktywność gospodarczą na poziomie zbliżonym do zeszłego roku, natomiast już czwarty kwartał i następny rok powinny upłynąć pod znakiem wyraźnego ożywienia.

Pewnym elementem stabilizującym sytuację opakowań w gospodarce jest również fakt, że jej głównym odbiorcą (ok. 65%) jest branża spożywcza. Ważne miejsce zajmują także kosmetyki, chemia gospodarcza i farmacja, czyli produkty niezbędne dla społeczeństwa. Są to towary, które w gorszej sytuacji finansowej można oczywiście trochę ograniczyć, ale nie da się ich całkowicie wyeliminować czy odłożyć zakupu na później. Wszystkie te produkty wymagają opakowań. W kolejnych latach oczekujemy zatem dalszego trendu wzrostowego branży, chociaż dynamika nie będzie już tak imponująca. Wiele zależy od dalszego rozwoju sytuacji gospodarczej w Polsce i Europie.

Czego zatem możemy spodziewać się w przyszłości?

W najbliższej przyszłości głównym bodźcem do zmian będzie zapewne szeroko pojęta ekologia, i to zarówno w wymiarze legislacyjnym, jak i oczekiwań społecznych. Unia Europejska zobowiązała swoje kraje członkowskie do wprowadzenia konkretnych regulacji m.in. SUP czy ROP. Po długim czasie ustawa dotycząca SUP została wreszcie zatwierdzona i w dniu 24 maja br. weszła w życie. W dniu 6 czerwca 2023 r. Rada Ministrów przyjęła także projekt ustawy wdrażającej w Polsce system kaucyjny, a dalsze prace nad tym dokumentem już trwają. Mimo zwłoki legislacyjnej, firmy opakowaniowe (zwłaszcza producenci opakowań z tworzyw sztucznych) w dużej mierze już rozpoczęły weryfikację swojej oferty pod tym kątem.

Z rozmów z przedsiębiorcami wynika, że jednym z powodów jest dostosowywanie opakowań do wymagań rynku europejskiego, gdzie w wielu krajach dyrektywa została w pełni lub częściowo wdrożona.

Niezależnie od legislacji, istotny jest także trend ekologiczny wśród społeczeństwa. Konsumenci oczekują lub wyżej oceniają produkty w opakowaniach przyjaznych środowisku i rynek się do tego dostosowuje, m.in. poprzez zmniejszanie masy opakowań, projektowanie opakowań łatwiejszych do recyklingu, zamianę opakowań wielomateriałowych na te wykonane z monomateriałów, projektowanie w zgodzie z wymaganiami GOZ, zwiększenie zawartości recyklatu (do czego już niedługo będziemy zobowiązani przepisami unijnymi) oraz szukanie alternatywnych rozwiązań.

Jednym z niezwykle innowacyjnych obszarów jest już teraz, i będzie w przyszłości, rozwój nowych materiałów opakowaniowych, poprawianie ich parametrów poprzez modyfikację lub nanoszenie powłok o określonych właściwościach, poszukiwanie rozwiązań dopasowanych do nowych produktów. Bardzo ważne miejsce będą zajmowały biotworzywa, jako alternatywa dla tradycyjnych ropopochodnych tworzyw sztucznych, ze szczególnym uwzględnieniem materiałów kompostowalnych.

Opakowania odpowiadając na potrzeby konsumentów będą także musiały reagować na zmieniające się społeczeństwo, ich oczekiwania, preferencje i wymagania. Przewidujemy dalszy rozwój opakowań aktywnych i inteligentnych, dostosowanie do nowych form sprzedaży czy personalizację. Pożądane będą wszelkie rozwiązania materiałowe i technologiczne, zapewniające łatwość i wygodę użytkowania, bezpieczeństwo produktu i konsumenta oraz dostęp do informacji o pakowanym wyrobie i jego producencie.

Jak widać przed branżą opakowań stoi w przyszłości dużo wyzwań zarówno legislacyjnych, społecznych oraz środowiskowych.

Oczywiście. Warto też dodać, że nowe produkty i technologie będą wymagały również nowych rodzajów opakowań, które będziemy musieli zabezpieczyć. To producenci nowych wyrobów spożywczych, farmaceutycznych, chemicznych, gospodarstwa domowego, kosmetyków, ekologicznych, itp. określą, jakie wymogi winny spełniać opakowania, aby te produkty i wprowadzanie ich na rynek odpowiednio zabezpieczyć, uwzględniając wiele nowych uwarunkowań związanych z demografią, stylem życia, zdrowiem, przyzwyczajeniami, gustami i ekologią.

O kierunkach rozwoju branży opakowań będzie można już niedługo porozmawiać z ekspertami podczas najbliższego Kongresu Przemysłu Opakowań organizowanego przez Polską Izbę Opakowań.

To proszę powiedzieć coś więcej o tym wydarzeniu.

Polska Izba Opakowań jako organizacja integrująca wszystkie osoby, instytucje i przedsiębiorstwa zainteresowane opakowaniami, od wielu lat pomaga w określaniu kierunków, w jakich będzie rozwijało się opakowalnictwo. Wyniki tych zmian będą miały wpływ na funkcjonowanie całego rynku i osobiście każdego z nas, dlatego też organizowany wspólnie z Międzynarodowymi Targami Poznańskimi Kongres jest idealnym miejscem, aby o tym porozmawiać.

W trakcie tegorocznej edycji postaramy się odpowiedzieć na pytania w jakich kierunkach podąża produkcja w branżach, dla których opakowania są przeznaczone, jakich nowych produktów i technologii spodziewać się możemy na rynku za kilka lat i w związku z tym jak na te wyzwania branża opakowaniowa chciałaby odpowiedzieć.

W programie przewidziane są merytoryczne i edukacyjne wystąpienia ekspertów, omawiające czego możemy spodziewać się na rynku opakowań w nadchodzącym czasie. O prezentacje poprosiliśmy również przedstawiciela WPO (World Packaging Organization) a także specjalistów od analizy rynku oraz aktualnych przepisów dotyczących opakowań.

Podobnie jak w poprzednich edycjach Kongresu, również i tym razem wydana zostanie kongresowa monografia, będąca zbiorem referatów przygotowanych przez prelegentów, uzupełnionych o artykuły przedstawicieli nauki, przemysłu i organizacji branżowych.

V Kongres Przemysłu Opakowań odbędzie się 26 września 2023 r. na Międzynarodowych Targach Poznańskich, dzień przed rozpoczęciem targów opakowaniowych Taropak. Bardzo serdecznie zapraszam na to wydarzenie.

Rozmawiał: Jacek Leszczyński