Jak tchnąć drugie życie w odpady rolnicze?

Rozmowa z Magdaleną Górecką i Magdaleną Skowyrą, które rozwijają eksperymentalne laboratorium Foil&Soil Miszmasz, którego celem jest projektowanie przyszłych skamieniałości antropocenu i przestrzeni łączących odległe epoki geologiczne i współczesny konsumpcjonizm. Aktualnie pracują nad nowym materiałem – konglomeratem z folii i gleby, który ma na celu zapraszać nieznane organiczne i syntetyczne zjawiska do pojawienia się w zaskakujących scenariuszach przestrzennych i materiałowych.

Jak doszło do waszej współpracy?

Początki współpracy miały miejsce już pod koniec 2020 r. Nawiązałyśmy wówczas kontakt z panem Wiesławem Tarnawskim, który jest technologiem chemicznym w firmie Lerg; wyraził on zainteresowanie stworzeniem małej próbki ze zużytej folii LDPE, kamyczków i piasku. Efekt był zaskakująco piękny i ciekawy, a konglomerat nie przypominał niczego, co dotąd widziałyśmy, jednocześnie pozostając twardym i wytrzymałym materiałem. W tamtym czasie użyłyśmy tej próbki do projektu urbanistycznego, jako potencjalny materiał budowlany dla zaprojektowanych struktur.

Skąd pomysł na Foil&Soil Miszmasz?

Foil&Soil Miszmasz to fuzja myśli, marzeń i determinacji dwóch innowacyjnych dusz, których wizją jest uczynienie zrównoważonego rozwoju i piękna częścią codziennego życia. Pomysł zabłysnął w naszej rodzinnej Dębicy, na obszarze, na którym ponad 83% gruntów zajmują pola uprawne. Istniała silna chęć, aby wykorzystać naszą wiedzę oraz doświadczenie i ponownie, symbolicznie, połączyć się z miejscem, gdzie dorastałyśmy. Za pomysłem stoi intensywna praca interdyscyplinarnego zespołu składającego się z architekta, materiałoznawcy, technologów z firmy Lerg i lokalnych rzemieślników.

Idea bierze się zarówno z naszej tożsamości i pochodzenia, jak i długich przejażdżek po polskich wsiach, gdzie obserwujemy coraz większe wykorzystanie plastiku i piętrzenie się jego odpadów. Przemysł szklarniowy obejmuje około 405 tys. hektarów gruntów w całej UE i wykazuje stałą tendencję wzrostową. Duża część tego rodzaju rolnictwa opiera się na intensywnej i energochłonnej uprawie z wykorzystaniem powszechnego tworzywa sztucznego – polietylenu o małej gęstości (LDPE), który jest stosowany w postaci folii pokrywających szklarnie. Niestety, aby zmaksymalizować produkcję rolną, folie są importowane i wymieniane niemal co roku, co powoduje wzrost ilości odpadów piętrzących się na polskich wsiach. Dlatego proponujemy koncepcję, która wykorzystuje przedstawione wyzwanie i ma ogromny potencjał, aby stać się materiałem przynoszącym zmiany zarówno lokalnie, jak i globalnie.

Foil&Soil Miszmasz to innowacyjny, postplastikowy konglomerat wytwarzany z upcyklingu odpadów z folii LDPE, gleby i innych odpadów rolnych, zebranych w podkarpackich wioskach. Koncepcja ma na celu znalezienie sposobów na nadanie znaczenia odpadom rolnym, a także przywrócenie życia zapomnianym wsiom.

Foil&Soil Miszmasz jest powtarzalny pod względem składu chemicznego i funkcjonalności, ale wyjątkowy pod względem estetyki i piękna. Pierwszym prototypem projektu jest ogólnodostępna przestrzeń do siedzenia, dająca możliwość odpoczynku mieszkańcom wsi i produkowana lokalnie z ich rolnych i plastikowych odpadów. Nasz pomysł służy nie tylko jako fizyczny produkt, ale także jako symboliczne przypomnienie, jak wiele wieś ma do zaoferowania.

Tworzywa sztuczne są materiałami, których skład chemiczny i właściwości są analogiczne w ujęciu ogólnoświatowym, stąd perspektywiczne zastosowanie konglomeratu mogłoby zostać rozszerzone na inne kraje Europy i pozostałe kontynenty.

Co doprowadziło do tego, że wasz produkt został zauważony "na świecie" i jakie są - lub mogą być - jego potencjalne, dalsze losy?

Nasz konglomerat został zauważony po raz pierwszy w Wiedniu, podczas wystawy The Essence. Już wtedy dostałyśmy wiele zapytań i zaproszeń do prezentacji produktu, mimo że jego skala nie wykraczała poza jedną małą próbkę stworzoną w laboratorium Lerg i komputerowo wygenerowane symulacje potencjalnych zastosowań.
Nadszedł wówczas czas, aby poważnie przyjrzeć się naszej idei i wybrać kierunek jej rozwoju. Pomysł stworzenia interdyscyplinarnego studia, łączącego architekturę, inżynierię materiałoznawstwa i lokalne rzemiosło, był niewątpliwie czymś, o czym zawsze marzyłyśmy. Dlatego też ponownie zwróciłyśmy się do technologów z firmy Lerg z prośbą o dalsze próby pracy nad materiałem. Na początku stworzyliśmy propozycję wystawy Pawilonu Polskiego na Biennale Architektury w Wenecji, gdzie mogliśmy przetestować pomysły. Później skupiliśmy się na samym konglomeracie i konkretnej skali użytkowej, tj. stworzeniu ławki bądź stolika.

Projekt ławki został zauważony przez Rossanę Orlandi, światowej sławy kuratorkę sztuki z Mediolanu, która zaprosiła nas do udziału w tegorocznej wystawie pt. „Ro Guiltless Plastic”. Wystawa odbyła się w dniach 17–21 kwietnia podczas Milan Design Week 2023; towarzyszył jej konkurs „RoPlastic Award”, na który zgłoszonych zostało ponad 600 prac z 73 krajów z całego świata, a jury wyłoniło 194 finalistów w 3 kategoriach. Nasza praca została zakwalifikowana do kategorii Emerging High Technology (pol. „Początkujące Zaawansowane Technologie”) i wyróżniona jako finalista wraz z 54 innymi pracami z całego świata.

Konkurs skupiał się na projektach, które przekształcają negatywną wartość odpadów w wysoce innowacyjne możliwości, bazując na zaawansowaniu technologicznym w ponownym wykorzystaniu, ograniczeniu emisji do środowiska i dostosowaniu nawyków do zmian klimatycznych. Nasza ławka wiejska była doskonałym przykładem upcyklingu odpadów rolnych, tworząc wydajny technologicznie produkt dla ludności wiejskiej i przyciągnęła tłumy odwiedzających, którzy byli zainteresowani sposobem jej przygotowania i gratulowali wyjątkowego pomysłu, wyróżniającego się na tle innych projektów. Mamy nadzieję, że uda nam się odwiedzić Mediolan również w przyszłym roku, aby wziąć udział w kolejnych inspirujących wystawach.

Co do dalszych planów - kolejne miesiące będą wypełnione pracą w terenie, z rolnikami, farmerami i lokalnymi włodarzami, w celu dogłębnego zrozumienia potrzeb mieszkańców. Jednocześnie planujemy pracę nad zbalansowaniem składu naszego konglomeratu, tak aby był jak najbardziej wytrzymały, odporny na czynniki środowiskowe i ekologiczny, zwiększając zawartość folii LDPE i odpadów porolniczych w jego składzie. W planach jest również udział w innych konkursach i wystawach o tematyce zrównoważonego rozwoju, zarówno w Polsce, jak i w innych krajach europejskich.

Jakie może być znaczenie produktu dla środowiska?

Główny cel projektu Foil&Soil Miszmasz w zakresie zrównoważonego rozwoju koncentruje się na 2 głównych obszarach: kreatywnej gospodarce odpadami oraz metodologii tworzenia i montażu. Oryginalność naszej koncepcji polega na ponownym wykorzystaniu zużytej, porolniczej folii, intensywnie wykorzystywanej do ochrony upraw przed zimnem. Nasza idea ma dać drugie życie folii LDPE w odmienionej, atrakcyjnej formie. Poprzez upcykling na miejscu i zapobieganie aglomeracji odpadów na terenach wiejskich, pozostajemy w harmonii z lokalnym środowiskiem. Dodatkowo, współpraca z gminami mogłaby pomóc w określeniu potrzeb lokalnych społeczności i odpowiedniej modyfikacji naszego materiału w oparciu o dostępność odpadów.

Usunięcie odpadów z ich miejsca i przywrócenie ich w nowym, zmienionym wyglądzie, tworzy innowacyjny sposób myślenia i życia, w którym natura, kultura, ludzie i środowisko są razem, budując zrównoważoną przyszłość. Wspólne tworzenie konglomeratu mogłoby potencjalnie zjednoczyć mieszkańców wsi, a jego zastosowanie połączyć wszystkie żywe organizmy (tj. zwierzęta, owady, ptaki, grzyby), ucząc się na nowo żyć razem.

Co więcej, propozycja to nie tylko seria prośrodowiskowych struktur - zebrana wiedza ma pozostać na wsi i rozprzestrzeniać się w regionie. Metodologię wytwarzania materiałów i proces budowy można łatwo powielić w innych wsiach o dużym zagęszczeniu polietylenowych szklarni lub innych formach rolnictwa ekstensywnego.
Ludność wiejska na świecie to obecnie 47%, choć prognozy wskazują, że do 2050 r. odsetek ten spadnie do 30%. Oznacza to, że w coraz bardziej zaludnionych miastach będzie mieszkać około 6,7 mld ludzi (źródło: Julius Baer). Według ONZ musi istnieć równowaga między środowiskiem miejskim i wiejskim, ponieważ tylko wtedy można osiągnąć prawdziwy zrównoważony rozwój w obu środowiskach.

Z powodu zaniechania upraw wsie pustoszeją. Zjawisko to jest spowodowane rozpadem istniejącego od wieków ekosystemu. Takie zmiany wpływają również na lokalną faunę, która może zniknąć oraz same wioski, które powoli mogą stać się pustyniami. Obecnie na polskich wsiach nie ma rozbudowanych programów recyklingu tworzyw sztucznych, a ich utylizacja jest nadal bardzo kosztowna, co sprawia że na wsiach piętrzą się odpady. Konieczne jest wdrożenie systemowego rozwiązania zagospodarowania odpadów plastikowych.

Ślad węglowy naszego konglomeratu pozostaje znacznie niższy niż cementu czy metali. Głównymi składnikami naszego konglomeratu są odpady syntetyczne i produkty organiczne zamknięte w powłoce z żywicy epoksydowej firmy Sarzyna Chemical.

Innym ważnym faktorem zrównoważonego rozwoju jest świadomość społeczna, a w tym przypadku: przeświadczenia miejsko-wiejskie. Projekt ma na celu zmianę powszechnego przekonania, że wieś jest przestarzałą i staromodną osadą dostarczającą do miast warzywa, kwiaty, rośliny i produkty mięsne. Wsie mogą być przyszłością tworzenia wysokiej klasy wzornictwa i innowacji.

Dlaczego na partnera/sponsora projektu wybrałyście firmę Lerg z Pustkowa?

Firma Lerg posiada świetnie wyposażone laboratorium i wyszkolony personel. Dodatkowo, prowadzi szeroko zakrojony program proekologiczny, co jest dla nas bardzo ważne. Kooperacja firmy Lerg z instytutami badawczymi w całej Polsce, a także specjalistami, którzy oprócz technicznej wiedzy posiadają wrażliwość artystyczną, jest bardzo pomocna. Współpraca z technologiem, panem Wiesławem Tarnawskim z Lerg i menadżerem produktu, panem Piotrem Majderem z Sarzyna Chemical (jednej z firm należących do Grupy Lerg) i ich zaangażowanym zespołem jest inspirująca, a co najważniejsze daje możliwość tworzenia produktu lokalnie, z zaangażowaniem stolarzy, ślusarzy, zespołu technicznego i całego szeregu profesjonalistów, bez których projekt nie doszedłby do skutku.

Firma Lerg dużą uwagę przywiązuje do dbałości o środowisko naturalne i jego ochronę. Dzielenie wspólnych celów oraz ideologii napędza i nasyca projekt dodatkowymi wartościami, które często trudno ubrać w słowa. Dziękujemy za tę możliwość i liczymy, że to nie koniec naszej współpracy!.

Magdalena Górecka jest architektką pracującą w Polsce, Austrii i Ghanie. Ukończyła studia architektoniczne na University of Applied Arts w Wiedniu. Obecnie wykłada w Instytucie Architektury w Wiedniu i pracuje jako wykładowca wizytujący na kilku uniwersytetach, takich jak ETH w Zurychu. Doświadczenie zawodowe zdobywała pracując dla międzynarodowych biur, głównie przy projektach kulturalnych i mieszkaniowych w MVRDV, Rotterdamie. Prowadzi autorskie studio projektowe – modelsoffbeauty.

Magdalena Skowyra jest inżynierem i magistrem fizyki medycznej. Doktoryzowała się na Wydziale Technologii Medycznych DTU Technical University of Denmark w Kopenhadze. Obecnie kontynuuje swój dorobek naukowy jako PostDoc na Wydziale Inżynierii Chemicznej i Biochemicznej w Danish Polymer Center Group. Jej zainteresowania obejmują materiałoznawstwo, chemie i technologie polimerów, a także ochronę przed promieniowaniem.

Zdjęcia dzięki uprzejmości firmy Lerg S.A.