IIMPiB bada wyroby oksydegradowalne

O wyrobach zawierających dodatki przyspieszające oksydegradację i możliwości ich certyfikacji na znak ekologiczny "E" rozmawiamy z dr Edytą Gibas z Instytutu Inżynierii Materiałów Polimerowych i Barwników.

Wśród wyrobów z tworzyw termoplastycznych, które mogą uzyskać znak ekologiczny "E", znajdują się także wyroby oksydegradowalne. Jak należy rozumieć to pojęcie?

Oksydegradacja zdefiniowana została jako degradacja tworzyw polimerowych zachodząca w naturalnym środowisku w obecności tlenu i przyspieszana przez światło ultrafioletowe i temperaturę (foto- i termodegradacja). Produktem końcowym rozpadu jest ditlenek węgla, woda i biomasa. Utlenione fragmenty łańcucha polimeru są przyswajane przez mikroorganizmy znajdujące się w środowisku (biodegradacja).

Tworzywo oksydegradowalne to tworzywo termoplastyczne z dodatkiem (1-5 proc. wag.) prodegradanta (kompleksu lub soli metali o zmiennej wartościowości, najczęściej: Fe³⁺, Mn²⁺ czy Co²⁺) katalizującego utleniającą degradację termoplastu.

Jeśli chodzi o znak ekologiczny "E", to wymagania dotyczą wyrobów wytwarzanych dowolnymi technikami przetwórstwa z dodatkiem prodegradantów, przykładowo jako folia opakowaniowa, w tym do pakowania żywności, folia do ściółkowania, worki na odpady, torby marketowe, opakowania sztywne i pozostałe wyroby opakowaniowe, co do których istnieje uzasadnione przypuszczenie, że ich odpad nie zostanie ponownie przetworzony z braku takiej możliwości, bądź z uwagi na wysokie prawdopodobieństwo zaistnienia zjawiska samoistnego bądź spowodowanego działalnością człowieka (np. odpady o wielkości mniejszej niż otwory bębna sortującego - do 7 cm, odpady łatwo ulegające rozprowadzeniu przez wodę i wiatr oraz odpady wielomateriałowe) przemieszczenia się odpadu poza strefę kontroli jego deponowania.

Na jakiej podstawie wyroby oksydegradowalne zostały uznane za spełniające kryteria pozwalające na przyznawanie znaku ekologicznego "E"? Czy podejmując decyzję w tej sprawie IIMPiB konsultował się z ekspertami zewnętrznymi?

Kryteria precyzują, jakie informacje i oświadczenia zobowiązany jest dostarczyć klient jednostce certyfikującej. Jest to między innymi informacja, z jakiego tworzywa wykonano dany wyrób, oświadczenie o nieobecności w wyrobie produktów biobójczych oraz wyszczególnionych na liście priorytetowej substancji REACH, oświadczenie o obecności stabilizatorów UV, absorberów UV, HALS oraz dodatków o podwójnym zastosowaniu (dual use additive) w przypadku folii i materiałów polimerowych przeznaczonych do bezpośredniego kontaktu z żywnością, a także informacja o przeznaczeniu wyrobu i deklarowanym czasie użytkowania wyrobu z dodatkiem prodegradanta).

Wymagane są również badania szczegółowe sprawdzające zawartość metali ciężkich (Pb, Hg, Cr(VI), Cd), stopień destrukcji pod wpływem promieniowania UV, indeks karbonylowy,stopień destrukcji pod wpływem starzenia termicznego - współczynnik zmiany parametrów wytrzymałościowych po przyspieszonym starzeniu, "czas życia" wyrobu foliowego oraz migrację globalną z materiałów i wyrobów z tworzyw sztucznych przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Badania wykonywane są zgodnie z obowiązującymi normami przedmiotowymi.

Kryteria odnoszą się również do norm opracowanych dla wyrobów oksydegradowalnych - BS 8472:2011 Methods for the assessment of the oxo-biodegradation of plastics and of the phyto-toxicity of the residues in controlled laboratory conditions oraz ASTM D6954 - 04(2013) Standard Guide for Exposing and Testing Plastics that Degrade in the Environment by a Combination of Oxidation and Biodegradation.

Kryteria na znak ekologiczny opracowane przez IIMPiB opierają się na wiedzy (rozeznanie literaturowe) oraz długoletnim doświadczeniu w zakresie badań wyrobów polimerowych w tym folii do kontaktu z żywnością, folii rolniczej czy opakowań foliowych. Przeprowadziliśmy wiele badań dotyczących oceny wyrobów oksydegradowalnych zarówno dla klientów w kraju, jak i za granicą.

Jak IIMPiB zapatruje się na kontrowersje dotyczące wyrobów oksydegradowalnych oraz możliwość wprowadzenia zakazu stosowania tego typu wyrobów na poziomie unijnym?

IIMPiB popiera inicjatywę ograniczenia nieodpowiedzialnego postępowania z opakowaniami, w tym także lekkimi torbami foliowymi na zakupy. Promujemy ponowne zastosowanie torebek foliowych oraz podwyższanie poziomu ich odzysku i recyklingu w celu całkowitego ograniczenia negatywnego wpływu na środowisko naturalne. Klienci, kupując mniej reklamówek, kupują jednocześnie więcej worków na śmieci, które często trafiają w całości na wysypisko śmieci.

Z założenia wyroby foliowe z prodegradantem mogą być poddawane recyklingowi. Dodatki przyspieszające oksydegradację wspomagają proces degradacji wyrobów foliowych, które w sposób niekontrolowany trafiają w różne miejsca i zanieczyszczają nasz ekosystem.

Uważamy również, że opakowania biodegradowalne nie są lepszym rozwiązaniem. Ich produkcja jest wysoce energochłonna. Do wyprodukowania zaledwie kilograma PLA z transgenicznej kukurydzy potrzeba dwa razy więcej energii niż zużywa się do wytworzenia takiej samej ilości polietylenu z surowców petrochemicznych. Przy uzyskiwaniu polimerów z roślin wykorzystuje się jako źródło energii głównie gaz ziemny i węgiel, czyli wytwarzanie biopolimerów pochodzenia roślinnego nie przyczynia się do znacznych oszczędności paliw kopalnych. Biopolimery ulegają biodegradacji w ścisłe określonych warunkach (opisuje je norma EN 13432), natomiast pozostawione na wysypisku lub w lesie nie rozłożą się.

Dziękuję za rozmowę.