engineering plastics
- tworzywa techniczne (konstrukcyjne)
- tworzywa konstrukcyjne
- ang. engineering plastics
Tworzywa techniczne (konstrukcyjne; ang. engineering plastics) to materiały polimerowe dobierane do wyrobów, w których istotne są właściwości mechaniczne, cieplne lub stabilność wymiarowa. W porównaniu z typowymi tworzywami masowymi, takimi jak PE, PP czy PS, często umożliwiają pracę w bardziej wymagających warunkach. Nie jest to jednak grupa o jednej, ściśle określonej granicy: o przydatności do konstrukcji decydują konkretny gatunek materiału i warunki pracy elementu. Najczęściej omawiane w tej grupie materiały są termoplastami.
Przykłady i zastosowania
- Poliamidy (PA) – stosowane m.in. na części motoryzacyjne i elementy elektrotechniczne. Łączą wytrzymałość z odpornością na zużycie, lecz pochłanianie wilgoci może zmieniać ich właściwości i wymiary.
- PBT – wykorzystywany m.in. w obudowach izolacyjnych i częściach urządzeń; ceniony za stabilność wymiarową i właściwości elektryczne.
- POM – wybierany do elementów, w których ważne są tarcie i zużycie.
- Poliwęglan (PC) – przezroczyste tworzywo o dużej udarności, używane m.in. w osłonach, optyce i obudowach.
- ABS – stosowany m.in. w obudowach urządzeń, AGD i częściach wnętrz samochodów; łączy udarność, sztywność i dobrą jakość powierzchni. Do zastosowań technicznych wykorzystuje się także mieszaniny polimerowe, np. PC/ABS.
W szerszych zestawieniach tworzyw konstrukcyjnych pojawiają się również inne materiały, w tym tworzywa o szczególnie wysokich wymaganiach użytkowych. Podział na tworzywa masowe, konstrukcyjne i wysokosprawne jest więc pomocny, ale umowny: materiał zwykle zaliczany do grupy masowej także może posłużyć do wykonania elementu technicznego.
Dobór i przetwórstwo
Przy wyborze materiału należy rozpatrzyć przede wszystkim rodzaj i czas działania obciążenia, temperaturę, wilgotność, kontakt z chemikaliami oraz wymagania dotyczące wymiarów i zużycia. Istotne bywa pełzanie, czyli postępujące odkształcenie pod długotrwałym obciążeniem. Sama nazwa polimeru nie określa wszystkich właściwości gotowej części: zależą one także od gatunku, dodatków i sposobu przetworzenia.
Właściwości tworzyw technicznych można dostosowywać m.in. przez zbrojenie włóknami lub łączenie polimerów w mieszaniny. Włókna mogą zwiększać sztywność i wytrzymałość, ale wpływają też na płynięcie materiału oraz cechy wymiarowe wypraski. Części z termoplastycznych tworzyw konstrukcyjnych wytwarza się m.in. przez wtryskiwanie; stosuje się również wytłaczanie, a z otrzymanych półwyrobów wykonuje się elementy przez obróbkę skrawaniem. Dobór gatunku i procesu powinien odpowiadać wymaganiom konkretnego wyrobu.