NC

Nitroceluloza (azotan celulozy, skrót: NC; ang. cellulose nitrate, nitrocellulose) to azotanowa pochodna celulozy należąca do historycznie ważnych materiałów polimerowych. W rozwoju tworzyw sztucznych jest kojarzona przede wszystkim z celuloidem, jednym z najwcześniej stosowanych tworzyw otrzymywanych z chemicznie modyfikowanej celulozy.

Znaczenie historyczne

Rozwój nitrocelulozy i celuloidu przypada na okres pierwszych przemysłowych prób chemicznego modyfikowania związków wielkocząsteczkowych w drugiej połowie XIX wieku. Celuloid otrzymano w USA w 1872 r. i przez pewien czas pełnił ważną rolę jako wczesne tworzywo sztuczne. Z czasem był jednak wypierany przez nowsze materiały, m.in. bakelit, ponieważ celuloid był materiałem bardzo łatwopalnym.

Właściwości i bezpieczeństwo

• nitroceluloza jest pochodną celulozy otrzymywaną w procesach nitrowania;
• azotan celulozy oraz celuloid są materiałami łatwopalnymi; ich pojawienie się było jednym z czynników, które zwiększyły zainteresowanie ograniczaniem palności materiałów polimerowych;
• ze względu na powiązanie z surowcami i technologiami stosowanymi także w przemyśle materiałów wybuchowych, nitroceluloza powinna być traktowana jako materiał wymagający szczególnej kontroli warunków magazynowania, transportu i przetwarzania.

Szczegółowe zasady bezpiecznego obchodzenia się z nitrocelulozą zależą od jej postaci, zawartości wilgoci lub plastyfikatorów, stężenia oraz klasyfikacji produktu handlowego. W praktyce powinny być określane na podstawie aktualnej karty charakterystyki i przepisów dotyczących substancji niebezpiecznych.

Otrzymywanie i surowce

Nitroceluloza jest związana z technologiami wykorzystującymi mieszaniny nitrujące. W materiałach Plastech wskazano, że nitrozy to mieszanina stężonego kwasu azotowego z kwasem siarkowym, a jednym z kierunków ich zastosowania jest produkcja nitrocelulozy. Rynek nitroz i stężonego kwasu azotowego jest powiązany zarówno z branżą tworzyw sztucznych, jak i z przemysłem materiałów wybuchowych.

Zastosowania

• celuloid – historyczne tworzywo sztuczne wytwarzane na bazie azotanu celulozy; jego znaczenie zmalało m.in. z powodu bardzo dużej palności;
• materiały wybuchowe i produkty nitrowania – nitroceluloza jest wymieniana wśród produktów otrzymywanych z użyciem nitroz i stężonego kwasu azotowego, obok m.in. trójnitrotoluenu i mononitrotoluenu;
• farby i półprodukty chemiczne – nitrozy i stężony kwas azotowy są wskazywane jako surowce dla półproduktów stosowanych do wytwarzania farb.

Terminologia

W języku polskim stosuje się nazwy nitroceluloza i azotan celulozy. W dokumentacji technicznej i handlowej spotykany jest także skrót NC. Odpowiedniki angielskie to cellulose nitrate oraz nitrocellulose.