PUR

Definicja

Poliuretan (PUR, PU; ang. polyurethane) to nazwa grupy materiałów polimerowych otrzymywanych w reakcji wielofunkcyjnych izocyjanianów z poliolami, zwykle z udziałem dodatków pomocniczych, takich jak katalizatory, surfaktanty, stabilizatory i środki pianotwórcze. Dobór składników oraz ich proporcji pozwala uzyskiwać materiały o bardzo zróżnicowanej sztywności, elastyczności, gęstości i właściwościach użytkowych.

Charakterystyka

Poliuretany należą do szeroko stosowanych tworzyw polimerowych. Mogą występować m.in. jako pianki elastyczne i sztywne, elastomery, żywice do odlewania lub laminowania, kleje, uszczelniacze oraz powłoki. Dzięki możliwości projektowania składu mieszaniny reakcyjnej materiały PUR mogą być dopasowywane do konkretnych aplikacji, od wyrobów miękkich i komfortowych po elementy sztywne, izolacyjne lub odporne mechanicznie.

W zastosowaniach izolacyjnych istotną cechą sztywnych pianek poliuretanowych jest niski współczynnik przewodzenia ciepła. Pianki zamkniętokomórkowe charakteryzują się także odpornością na wilgoć i wysoką wytrzymałością na ściskanie przy małej masie. Pianki otwartokomórkowe, o niższej gęstości, stosuje się m.in. tam, gdzie ważne są właściwości akustyczne.

Przetwórstwo i odmiany

Poliuretany mogą być wytwarzane jako wyroby fabryczne albo aplikowane bezpośrednio na miejscu, np. metodą natrysku lub zalewania in situ. W praktyce przemysłowej stosuje się m.in. ciągłą produkcję pianek blokowych PUR, systemy dozowania polioli, izocyjanianów i dodatków, a także technologie nadlewania lub zalewania poliuretanem zintegrowane z formowaniem wtryskowym termoplastów.

W budownictwie obok PUR stosuje się także PIR, czyli poliizocyjanuran. Jest to odmiana poliuretanu o zmodyfikowanej budowie, zawierająca struktury izocyjanurowe, wyróżniająca się korzystniejszymi parametrami ogniowymi niż standardowy PUR.

Zastosowanie

Zakres zastosowań poliuretanów jest bardzo szeroki. Obejmuje m.in.:

• budownictwo i izolacje techniczne – ocieplanie ścian, dachów, posadzek, fundamentów, izolowanie instalacji, zbiorników i rurociągów, płyty izolacyjne oraz pianki natryskowe;
• meblarstwo i wyroby komfortowe – pianki do materacy, mebli tapicerowanych i uzupełnień tapicerskich;
• motoryzację – elementy wnętrz, fotele, kierownice, deski rozdzielcze, dźwignie zmiany biegów, izolacje akustyczne i elementy amortyzujące;
• obuwie i sport – podeszwy obuwia sportowego, siodełka rowerowe, uchwyty i elementy rekreacyjne z pianek integralnych;
• klejenie, uszczelnianie i powłoki – kleje, uszczelniacze, materiały odporne na działanie paliw, olejów, smarów, soli i rozpuszczalników;
• przemysł procesowy – węże techniczne, w tym wersje poliuretanowe do zastosowań higienicznych w branży spożywczej, farmaceutycznej i biotechnologicznej;
• medycynę i rehabilitację – elementy konstrukcyjne wózków inwalidzkich, stołów operacyjnych i rehabilitacyjnych.

Znaczenie technologiczne

Poliuretany są rozwijaną grupą materiałów ze względu na możliwość łączenia funkcji konstrukcyjnych, izolacyjnych, dekoracyjnych i ochronnych. Technologie zalewania i nadlewania PUR umożliwiają uzyskiwanie powierzchni o wysokiej odporności na zarysowania i efekcie głębi optycznej, a w niektórych zastosowaniach stanowią alternatywę dla lakierowania elementów termoplastycznych.