Innowacje respektujące środowisko
Rozmowa z Agatą Kruszec, koordynatorką i menedżerką w BASF Polska.
- Gospodarka o obiegu zamkniętym oraz wyzwania wynikające ze zmian klimatu to tematy, które mimo pandemii nie schodzą z nagłówków gazet. ''Przedsiębiorstwa potrafiące zapewnić rozwiązania ułatwiające transformację w kierunku cyrkularności, będą dysponowały wyjątkową przewagą konkurencyjną'' - powiedział Martin Brudermüller, prezes koncernu BASF.
- Transformacja w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym jest koniecznością, wynikającą przede wszystkim z poczucia odpowiedzialności za środowisko; inspiracją do tych działań są także ruchy społeczne oraz zmieniająca się legislacja. Można powiedzieć, że BASF posiada w swoim DNA zrównoważony rozwój, który wraz z trzema filarami - efektywnością ekonomiczną, odpowiedzialnością społeczną i środowiskową, wpisany jest w naszą strategię od ponad 25 lat. Pod koniec zeszłego roku ogłosiliśmy nowy program na rzecz GOZ, który stanowi kolejny krok w kierunku cyrkularności, jednocześnie jest on też podsumowaniem dotychczasowych działań .
Pozwolę sobie przywołać kilka przykładów działań długofalowych z tego obszaru. Konsekwentnie wspieramy rozwój rozwiązań, które wpływają na wydłużenie cyklu życia produktów, pracujemy nad technologiami umożliwiającymi minimalizowanie odpadów w samych procesach produkcyjnych, czy dywersyfikujemy bazę surowcową. Myślę, że dobrym przykładem odpowiedzialnego zarządzania bazą surowcową jest unikalny system wysoko zintegrowanej produkcji typu Verbund, wdrożony w sześciu zakładach BASF na świecie. Zgodnie z jej założeniami produkty uboczne procesów produkcyjnych zasilają kolejne procesy technologiczne w danym zakładzie.
Jak już wspomniałam, podczas ubiegłorocznej konferencji R&D ogłosiliśmy Program na rzecz GOZ, w ramach którego koncentrować się będziemy m.in. na rozwoju i promowaniu rozwiązań wspierających gospodarkę o obiegu zamkniętym. Pracujemy nad innowacjami w tym obszarze, a każdy nowy produkt jest oceniany również pod kątem cyrkularności i wpływu na środowisko w całym cyklu życia. Oczywiście za tymi działaniami stoją także założenia biznesowe. Stawiamy sobie za cel, aby sprzedaż rozwiązań, które wnoszą istotny wkład w zrównoważony rozwój w łańcuchu wartości osiągnęła poziom 17 mld euro do 2030 r.
- Zdefiniowaliśmy najistotniejsze obszary, w których jako globalna firma chemiczna możemy mieć największy wkład we wspieranie gospodarki o obiegu zamkniętym. Jednym z takich obszarów jest tzw. cyrkularna baza surowcowa, co oznacza zwiększone wykorzystanie zarówno surowców odnawialnych, jak i tych pochodzących z recyklingu odpadów. BASF planuje, że do 2025 r. będzie przetwarzać rocznie 250 tys. ton surowców pochodzących z recyklingu i odzysku odpadów, zastępując nimi surowce kopalne.
Nowe cykle materiałowe to z kolei rozwiązania umożliwiające zamykanie obiegu w całym cyklu życia produktów, są to np. innowacyjne dodatki do recyklatów znacząco podnoszące ich jakość. Trzecim obszarem są tzw. nowe modele biznesowe, czyli rozwiązania cyfrowe umożliwiające jeszcze bardziej inteligentne zarządzanie bazą surowcową, produktami, których celem jest zmniejszenie do minimum generowania odpadów. Motto, w które wpisują się wszystkie wymienione przeze mnie działania brzmi: ''Tworzymy chemię dla zrównoważonej przyszłości''.
- Koncern BASF oferuje szereg innowacyjnych i przyjaznych dla środowiska rozwiązań dedykowanych dla różnych branż. Sztandarowym przykładem produktu wpisującego się w GOZ jest tworzywo biodegradowalne ecovio®.
- Ze względu na palący problem dotyczący zagospodarowania odpadów z tworzyw sztucznych, od wielu już lat prowadzone są badania w celu opracowania nowych biodegradowalnych materiałów polimerowych, które w konkretnych zastosowaniach mogą zastąpić tworzywa tradycyjne i w ten sposób uprościć, czy nawet umożliwić zagospodarowywanie strumienia odpadowego, w przypadku tworzyw biodegradowalnych mam na myśli cykl organiczny.
Tworzywo biodegradowalne ecovio® jest jednym z rozwiązań cyrkularnych z kategorii wspomnianego wcześniej segmentu nowych cykli materiałowych, w którego skład wchodzą PBAT (adypinian tereftalanu butylenu) i PLA (polilaktyd), a parametry przetwórstwa zbliżone są do HDPE. Warto podkreślić, że ecovio® ze względu na swoją budowę jest naturalnie biodegradowalne i w pełni kompostowalne, co oczywiście potwierdzają odpowiednie certyfikaty. Wyróżniamy trzy poziomy certyfikowanej kompostowalności - w warunkach przemysłowych, domowych oraz w glebie. Za procesy biodegradacji odpowiedzialne są mikroorganizmy, które żywiąc się ecovio®, zamieniają je na wodę, dwutlenek węgla i biomasę.
Co skłoniło nas do prac nad tego typu rozwiązaniem? Dużym wyzwaniem w selektywnej zbiórce są odpady komunalne, w tym np. opakowania jednorazowe, których największym odbiorcą jest przemysł spożywczy zużywający około 60% wszystkich opakowań. Tworzywa sztuczne używane w procesach związanych z produkcją, pakowaniem i przechowywaniem żywności są zasadniczo trudno recyklowalne. Dlatego też naszą propozycją dla tego segmentu gospodarki jest kompostowalne tworzywo ecovio®, które eliminuje z obiegu organicznego standardowe tworzywa. Dzięki swoim właściwościom ecovio® po zakończeniu użytkowania może być kompostowane wraz z bioodpadem.
- Jakie są główne obszary, w których ecovio® znajduje zastosowanie?
- Ecovio® jako biodegradowalne tworzywo o certyfikowanej kompostowalności znajduje zastosowanie wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia z żywnością - jej produkcją, przechowywaniem, czy zagospodarowywaniem pod koniec cyklu życia. Powstają z niego np. folie do ściółkowania, worki na bioodpady, a także torby na zakupy, których można użyć dwa razy: najpierw do spakowania zakupów, a potem do wyrzucenia odpadów organicznych.
Tworzywo to znajduje zastosowanie w szerokiej gamie opakowań do żywności, np. w produkcji kapsułek do ekspresów do kawy, folii do pakowania owoców i warzyw, przedłużającej ich przydatność do spożycia, a także do powlekania papieru, z którego można wyprodukować biodegradowalne naczynia jednorazowe, czy też do wytwarzania piankowych, podobnych do styropianu, biodegradowalnych opakowań do transportu wrażliwej na temperaturę żywności. Jakie są zalety wdrożenia rozwiązań kompostowalnych w wymienionych segmentach? To przede wszystkim wydłużenie przydatności do spożycia świeżej żywności, ogromne ułatwienie selektywnej zbiórki bioodpadów, eliminacja z tego strumienia standardowych tworzyw. Co więcej, badania dowodzą, że jeśli dostarcza się do gospodarstw domowych odpowiednie rozwiązania biodegradowalne do zbiórki bioodpadów, wzrasta poziom odzysku odpadu organicznego, który wraz z kompostowalnym workiem trafia do kompostowni, gdzie powstaje wysokiej jakości kompost, a zatem cenne atomy węgla zawracane są do gleby.
Ponadto z ecovio® można wytwarzać biodegradowalne rozwiązania dla przemysłu opakowaniowego takie jak: folie do powlekania opakowań papierowych, folie termokurczliwie, folie spożywcze, opakowania piankowe, produkty do formowania wtryskowego oraz kształtowania chemicznego.
Ciekawym obszarem zastosowań ecovio® są biodegradowalne folie do ściółkowania. Standardowe folie wykonywane są z PE i stosowane np. w segmencie warzywniczym. Dzięki ich stosowaniu wzrasta ilość plonów; równocześnie oszczędzamy do 30% wody w uprawach, stabilizujemy temperaturę gleby, zwiększamy ochronę przed zachwaszczeniem, wymywaniem czy insektami. Ponieważ folie z ecovio® posiadają certyfikowane właściwości biodegradowalności i kompostowalności w glebie, pod koniec sezonu nie trzeba ich zbierać z pól; po ich zaoraniu folia ta ulegnie biodegradacji, czyli rozpadnie się na wodę, biomasę i dwutlenek węgla. To wartość dodana w stosunku do standardowych rozwiązań - pomijamy w ten sposób kwestie związane ze zbiorem i utylizacją, ewentualnie recyklingiem folii pod koniec sezonu. A jak wiadomo, recykling standardowych rozwiązań stanowi nie lada wyzwanie ze względu na duży poziom zanieczyszczeń glebą, resztkami roślin, czy stosowanych środków ochrony.
- Proszę powiedzieć, jakie projekty związane z wdrażaniem tej technologii udało się wam już zrealizować?
- Nasze rozwiązania wprowadzamy i testujemy globalnie, jednocześnie w każdym przypadku certyfikujemy je wg lokalnych norm kompostowalności we współpracy z lokalnymi instytucjami certyfikującymi. Jeśli chodzi o projekty realizowane w Polsce, intensywnie pracujemy nad wdrożeniem biodegradowalnych folii do ściółkowania. W sezonach 2017 i 2018 przeprowadzone zostały niezależne badania na temat zastosowania biodegradowalnej folii do ściółkowania z ecovio® w Instytucie Ogrodnictwa w Skierniewicach. W ich trakcie oceniono trwałość folii biodegradowalnej, przeprowadzono analizę mikrobiologiczną zasiedlenia przez organizmy glebowe, jako warunku koniecznego do zaistnienia biodegradacji oraz ocenę przydatności folii do ochrony przed chwastami. W badaniach potwierdzona została zasadność stosowania biodegradowalnych folii do ściółkowania w kontekście naszych warunków klimatycznych, potwierdzono również biodegradowalność w glebach występujących w Polsce.
Świetnym przykładem jest też współpraca BASF z włoską firmą Fabbri Group, której efektem jest opracowanie kompostowalnej folii spożywczej stosowanej do pakowania świeżej żywności. W oparciu o ecovio® Fabbri Group produkuje wysoce przezroczystą folię spożywczą Nature Fresh, przeznaczoną do pakowania ręcznego lub za pomocą automatycznych urządzeń. Jest ona dopuszczona do kontaktu z żywnością zgodnie z normami amerykańskimi i europejskimi. Rozwiązanie to stanowi zrównoważoną alternatywę dla folii spożywczych standardowo produkowanych z PVC i PE, posiada te same właściwości mechaniczne, a ze względu na swoją budowę wykazuje się także dużo lepszą paroprzepuszczalnością niż PE, co jest istotne dla optymalnego pakowania świeżej żywności.
Już kilka lat temu szwajcarska firma Swiss Coffee Company we współpracy z BASF wprowadziła na rynek kawę Beanarella w kapsułkach wykonanych z ecovio® metodą wtryskową. Warto podkreślić, że cała kapsułka została zaprojektowana jako biodegradowalna, również zewnętrzne wielowarstwowe opakowanie barierowe chroniące aromat kawy wykonane jest z tego materiału. Dlaczego ta aplikacja ma sens? Dzięki temu fusy kawowe wraz z kapsułką mogą zostać skompostowane, eliminujemy zatem problem separacji kawy od kapsułki.
Wracając na lokalne podwórko, jako ciekawostkę dodam, że w naszej fabryce katalizatorów w Środzie Śląskiej, biodegradowalne kubki z papieru powleczonego ecovio® zastąpiły jednorazowe kubki z tradycyjnego tworzywa. Dzięki temu około 500 plastikowych kubków dziennie nie trafia na wysypisko śmieci, a użyte kubki umieszczane są m.in. w naszym biokompostowniku, a następnie jako kompost zasilają zieleń wokół zakładu. Jak więc widać, obszary zastosowań dla tego tworzywa są niezwykle szerokie i logiczne uzasadnione, a liczba aplikacji będzie sukcesywnie wzrastać.
- Oprócz opracowywania ''nowych tworzyw'' BASF koncentruje się również na innowacyjnych metodach recyklingu. W 2018 r. koncern uruchomił projekt pod nazwą ChemCycling™, dzięki któremu odpady z tworzyw sztucznych mają szansę stać się nowym surowcem dla przemysłu chemicznego.
- Proszę sobie wyobrazić, że co roku recyklingowi nie poddaje się aż 200 mln ton odpadów z tworzyw sztucznych. Spora część tego wolumenu nie nadaje się do recyklingu mechanicznego, ląduje na wysypiskach lub w najlepszym razie odzyskuje się jej kaloryczność. Dlatego uważamy, że istotnym uzupełnieniem recyklingu mechanicznego jest recykling chemiczny, który stanowi kolejną próbę zamknięcia obiegu w obszarze tworzyw sztucznych zmieszanych. W wyniku recyklingu chemicznego odpady tworzywowe w procesie termochemicznym przekształcane są w surowce wtórne, powstaje olej pirolityczny nadający się do wyko
rzystania w przemyśle chemicznym jako alternatywna baza surowcowa do wyrobu nowych produktów. Zaletą tej metody recyklingu jest możliwość przetwarzania zmieszanych i zanieczyszczonych strumieni odpadów z tworzyw. Warto podkreślić, że produkty powstałe z wykorzystaniem oleju pirolitycznego są nie do odróżnienia od produktów konwencjonalnych, dzięki czemu można wykorzystywać je nawet w najbardziej wymagających aplikacjach. Oznacza to, że po raz pierwszy w historii z tego rodzaju odpadów można produkować komponenty motoryzacyjne, wyroby medyczne, a nawet opakowania do żywności.
Z myślą o rozwoju tej obiecującej technologii BASF uruchomił w 2018 r. własny projekt pod nazwą ChemCycling™. Wraz z partnerami zewnętrznymi specjalnie powołana badawcza grupa projektowa pracuje nad dalszym rozwojem i usprawnieniem procesu produkcji oleju pirolitycznego z mieszanych odpadów tworzywowych oraz opon. Istotnym aspektem tych starań jest opracowanie katalizatorów odpowiednich do nowej technologii przetwarzania. Mają one bowiem zapewnić uzyskiwanie wysokiej jakości oleju pirolitycznego, pomimo różnic w składzie poszczególnych partii odpadów z tworzyw sztucznych poddawanych procesowi recyklingu chemicznego. Katalizator pierwszej generacji jest już stosowany w zakładzie pirolizy norweskiego partnera BASF, spółki Quantafuel. Naukowcy z obu firm prowadzą prace rozwojowe, korzystając z eksperckiej wiedzy i wysokiej wydajności laboratoriów badawczych spółki zależnej BASF, hte z Heidelbergu, a także z możliwości obliczeniowych superkomputera BASF.
- Koncern wytycza sobie ambitne cele nie tylko w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym, ale również w kwestiach dotyczących odpowiedzialnego biznesu. Jednym z takich celów jest zwiększenie odsetka kobiet na stanowiskach kierowniczych.
- Zgodnie z filozofią naszej firmy, działalność biznesowa powinna równoważyć trzy aspekty: dbałość o wzrost gospodarczy, rozwój społeczny i ochronę środowiska. Nasza firma wspiera realizację Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ, a także chętnie podejmuje współpracę z organizacjami pozarządowymi. Warto podkreślić, że kwestie dotyczące społecznej odpowiedzialności biznesu takie jak różnorodność i integracja (Diversity & Inclusion) są głęboko zakorzenione w wartościach BASF, stanowiąc podstawę naszej organizacyjnej tożsamości.
Jeśli chodzi o udział kobiet w rozwoju naszej firmy, to już w 2015 r. BASF postawił sobie za cel zwiększenie odsetka kobiet na stanowiskach kierowniczych z 22 do 24% do 2021 r., co udało się osiągnąć nawet wcześniej, bo już na koniec 2019 r. Ale nie spoczywamy na laurach, ponieważ udział ten z roku na rok jest konsekwentnie zwiększany. Cel został zrewidowany i chcielibyśmy, aby do 2030 r. odsetek kobiet na stanowiskach kierowniczych wynosił 30% w globalnej strukturze BASF.
Jak to się ma do sytuacji w BASF Polska? Otóż okazuje się, że jako lokalna organizacja wyprzedzamy w osiąganiu tego wskaźnika BASF globalnie. Kobiety stanowią u nas 33% wszystkich pracowników, a wśród dyrektorów lub szefów działów znajduje się 36% kobiet. Przypomnę również, że od 2018 r. na czele BASF Polska stoi Katarzyna Byczkowska, która jako pierwsza kobieta została dyrektorem zarządzającym polskiego oddziału koncernu.
Wspieranie różnorodności to oczywiście nie tylko dążenie do zrównoważonej proporcji ze względu na płeć. To m.in. również wspieranie różnorodności ze względu na wiek, a dzięki temu umożliwianie międzypokoleniowego dialogu, wymiany doświadczeń i włączania w spektrum dyskusji wielu punktów widzenia, co jest niezbędne w dynamicznie zmieniającym się środowisku biznesowym. Moje najmłodsze koleżanki i koledzy mają 20 lat, a najstarsi 67; to bardzo wzbogacające doświadczenie, móc pracować w tak zróżnicowanym środowisku. Warto podkreślić, że dzięki stosowaniu systemu określonych przedziałów płacowych na poszczególnych poziomach stanowisk, w firmie nie występuje zjawisko tzw. luki płacowej.
Jednym z niedawnych przedsięwzięć BASF Polska w sferze społecznej odpowiedzialności biznesu było podpisanie pod koniec ubiegłego roku Karty Różnorodności koordynowanej przez Forum Odpowiedzialnego Biznesu. Celem tej międzynarodowej inicjatywy, objętej patronatem Komisji Europejskiej, są działania związane z tworzeniem i wspieraniem różnorodności w miejscach pracy.
- Czy pani zdaniem zmienia się postrzeganie kobiet, szczególnie w branżach dotychczas postrzeganych jako ''męskie''?
- Stereotyp o branży chemicznej jako zdecydowanie ''męskim'' segmencie gospodarki na szczęście odchodzi w niepamięć. Tak jak w każdej innej branży liczą się przede wszystkim kompetencje, umiejętności i otwarty umysł, a te są niezależne od płci. Jeśli przyjrzymy się statystykom, to w ostatnich 3 latach udział kobiet wśród studentów uczelni technicznych ustabilizował się na poziomie 37% (dekadę temu było to około 30%), a największy odsetek kobiet studiujących na uczelniach technicznych wybiera właśnie kierunki chemiczne.
W Polsce odnotowuje się największy wśród krajów OECD odsetek absolwentek kierunków ścisłych, technicznych i z zakresu technologii informatyczno-komunikacyjnych (STEM1) - jest ich prawie 44%, co znacznie przewyższa średnią OECD wynoszącą 31%. Naturalną zatem koleją rzeczy więcej kobiet pojawia się w tych obszarach zawodowych, do których te studia przygotowują. Takie są fakty i na ich podstawie można stwierdzić, że wiele się zmienia, co jest ściśle związane z przemianami kulturowymi ostatnich 30 lat. Osobiście bardzo mnie również cieszy, że zmienia się postrzeganie kobiet przez same siebie. I jest to zdecydowanie dobry kierunek.
Rozmawiał: Jacek Leszczyński