Kluczowe postulaty przemysłu chemicznego na VI Techco Forum w Warszawie

VI Techco Forum zorganizowane przez Polską Izbę Przemysłu Chemicznego skupiło uwagę uczestników na konsekwencjach aktualnych i projektowanych regulacji unijnych dla konkurencyjności europejskiego sektora chemicznego. W centrum rozmów znalazły się kwestie kosztów energii, stabilności otoczenia inwestycyjnego, ryzyka regulacyjnego oraz ochrony rynku Unii Europejskiej przed importem z obszarów o niższych standardach środowiskowych. Uczestnicy dyskutowali także o praktycznych wyzwaniach związanych z wdrażaniem pakietu Fit for 55, systemu EU ETS i CBAM, nowego rozporządzenia EUDR, planowanych uproszczeń w ramach rewizji REACH i pakietów Omnibus, a także o roli technologii CCUS oraz gospodarce o obiegu zamkniętym. W wielu wystąpieniach podkreślano rozbieżność między skalą i tempem zmian regulacyjnych a realnymi możliwościami inwestycyjnymi przedsiębiorstw chemicznych, w tym producentów i przetwórców tworzyw sztucznych, które funkcjonują w warunkach rosnącej presji kosztowej i konkurencyjnej.

Konkurencyjność pod presją regulacyjną

Spotkanie rozpoczęło się od briefingu eksperckiego „Regulacje, pakiety, plany – co znaczą dla konkurencyjności branży?”, który poprowadziły Klaudia Kleps, dyrektor Pionu Rzecznictwa i Legislacji, oraz Aleksandra Sutryk, główna specjalistka ds. regulacji w Polskiej Izbie Przemysłu Chemicznego. Przedstawiono ostatnie inicjatywy Komisji Europejskiej, od raportu Draghiego określonego jako „wake-up call” dla Europy, poprzez Kompas Konkurencyjności, Plan na rzecz przystępnej energii i Omnibus dla MŚP, po Plan działania na rzecz europejskiego przemysłu chemicznego oraz pakiet Omnibus dla chemikaliów. W dokumentach tych branża chemiczna została formalnie uznana za sektor strategiczny, kluczowy dla rozwoju zielonych technologii i utrzymania łańcuchów dostaw.

Ekspertki zaznaczyły jednak niedobór operacyjnych rozwiązań, w tym brak decyzji dotyczących reformy EU ETS i wzmocnienia CBAM, które mogłyby przełożyć się na poprawę warunków funkcjonowania przedsiębiorstw. Wskazano na konieczność obniżenia kosztów energii, zapewnienia stabilnego i przewidywalnego otoczenia inwestycyjnego, ograniczenia ryzyka regulacyjnego, skutecznej ochrony rynku UE przed importem oraz wzmocnienia strategicznej autonomii. Postulaty te zostały wcześniej zebrane w „Manifeście Polskiej Chemii” opublikowanym przez PIPC w 2024 r.

Następnie odbyła się dyskusja „Od planów i strategii do działań – czy polityka przemysłowa wspiera konkurencyjność chemii?”, z udziałem Pawła Bieniasza, head of strategy Business Unit Soda w Qemetica, Damiana Fogla, dyrektora Biura Regulacji Międzynarodowych w Orlenie, oraz Macieja Przymanowskiego, eksperta ds. transformacji w Biurze Transformacji i Dekarbonizacji Rafinerii Gdańskiej. Moderatorką była Aleksandra Sutryk. Uczestnicy podkreślali brak konkretów w unijnych inicjatywach dotyczących konkurencyjności i transformacji przemysłu oraz wskazywali na niestabilność systemu EU ETS i rosnącą presję importu z rynków o niższych standardach. Wskazano na potrzebę doprecyzowania instrumentów takich jak CCA, CISAF i Fundusz Konkurencyjności oraz zapewnienia finansowania dla technologii dekarbonizacyjnych, w tym CCS i projektów wodorowych. Zwrócono uwagę, że obecne cele dla wodoru są przeskalowane, a restrykcyjne definicje oraz faworyzowanie wybranych rozwiązań naruszają zasadę neutralności technologicznej.

EUDR i gospodarka o obiegu zamkniętym

Po przerwie dr Sergiusz Urban, partner w WKB Lawyers, omówił rozporządzenie UE dotyczące przeciwdziałania wylesianiu EUDR. Wskazał, że to jedna z kluczowych regulacji środowiskowych Unii, ponieważ nakłada na przedsiębiorstwa obowiązek pełnej identyfikowalności pochodzenia surowców narażonych na ryzyko wylesiania. Firmy wprowadzające takie produkty na rynek UE lub eksportujące je będą musiały wdrożyć procedury należytej staranności obejmujące analizę ryzyka, gromadzenie szczegółowych danych, w tym geolokalizacji działek produkcyjnych, oraz składanie oświadczeń w systemie TRACES. Wysokie sankcje przewidziane w rozporządzeniu powodują, że jego wdrożenie ma charakter strategiczny dla całych łańcuchów dostaw. Urban przypomniał, że obowiązki zaczną dotyczyć dużych i średnich przedsiębiorstw pod koniec 2025 r., a MŚP w połowie 2026 r., przy czym w UE trwa dyskusja o ewentualnym przesunięciu terminów i uproszczeniach.

W dalszej części agendy Klaudia Kleps poprowadziła panel „Surowce, odpady, regulacje, konkurencyjność – chemia w gospodarce o obiegu zamkniętym”, z udziałem dr inż. Darii Frączak z Łukasiewicz – Instytutu Ciężkiej Syntezy Organicznej „Blachownia”, Grzegorza Semerjaka z Orlen Południe, Sebastiana Szuby, prezesa zarządu Hig Polska, dr. Sergiusza Urbana z WKB Lawyers oraz dr inż. Anny Zalewskiej z Basf Polska. Paneliści wskazywali, że największym wyzwaniem dla rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym jest niepewność i niespójność regulacyjna na poziomie unijnym i krajowym. Zwracano uwagę na chaotyczne zmiany przepisów, brak jasnych wytycznych stosowania, nakładanie się regulacji oraz brak komplementarności polityk horyzontalnych i sektorowych.

Wskazano także opóźnienia we wdrażaniu kluczowych instrumentów takich jak rozszerzona odpowiedzialność producenta i system kaucyjny. Branża chemiczna akcentowała konieczność neutralności technologicznej oraz tworzenia warunków do rozwoju recyklingu mechanicznego, organicznego i chemicznego. Recykling chemiczny boryka się dziś z brakiem definicji prawnej, barierami administracyjnymi i problemami z pozyskaniem finansowania. Z perspektywy innowacji szczególnie trudny jest etap skalowania technologii, gdzie kosztowne procesy pilotażowe oraz ograniczona skłonność do ryzyka inwestycyjnego spowalniają wdrożenia. Jednocześnie wskazano na rosnący potencjał biopaliw, odzysku olejów i nowych materiałów lepiej przystosowanych do recyklingu. Paneliści podkreślili znaczenie edukacji administracji i konsumentów oraz konieczność stabilnych ram regulacyjnych i finansowych dla rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym i zwiększenia popytu na produkty cyrkularne.

Rola finansów w zielonej transformacji

W specjalnej sesji Banku Millennium i Ican Institute: Partnerów Klubu CFO „Możliwości inwestycyjne i zielone finansowanie w branży chemicznej” udział wzięli Marcin Puziak, członek zarządu ds. finansowych w Qemetica, Agata Zieleniak z Departamentu Marketingu Bankowości Przedsiębiorstw Banku Millennium oraz dr inż. Tomasz Zieliński, prezes zarządu Polskiej Izby Przemysłu Chemicznego. Moderatorem był Bartosz Gayer, opiekun merytoryczny Klubu CFO Ican Institute. Dyskusja potwierdziła, że sektor chemiczny funkcjonuje w warunkach silnej presji regulacyjnej, kosztowej i konkurencyjnej przy równoczesnej konieczności realizacji znaczących inwestycji w dekarbonizację, efektywność energetyczną i modernizację procesów.

Inwestycje te mają często długi horyzont zwrotu i wpływają na wyniki krótkoterminowe, co zwiększa rolę dyrektora finansowego jako współtwórcy strategii transformacyjnej odpowiedzialnego za spójność działań z regulacjami, strategią przedsiębiorstwa i oczekiwaniami interesariuszy. Instytucje finansowe, w tym Bank Millennium, przedstawiono jako partnerów inwestycyjnych i doradczych oferujących preferencyjne warunki finansowania projektów zrównoważonych oraz wsparcie w pozyskiwaniu środków publicznych. Uczestnicy ocenili, że kierunek i tempo inwestycji w najbliższych latach będą w dużym stopniu zależne od otoczenia regulacyjnego UE, wymagań rynkowych dotyczących śladu środowiskowego oraz dostępności technologii umożliwiających osiągnięcie celów klimatycznych.

Responsible Care i wyróżnienia dla firm

Stałym elementem Techco Forum jest wręczenie certyfikatów Ramowego Systemu Zarządzania Responsible Care. W 2025 r. certyfikaty odebrali przedstawiciele PCC Rokita, Brenntag, Keyser Mackay i Basell Orlen Polyolefins. Jubileuszową statuetkę z okazji 30-lecia realizacji Programu Responsible Care otrzymał Anwil.

Transport chemikaliów między bezpieczeństwem a transformacją

Część programu poświęcono transportowi i dystrybucji chemikaliów. Agnieszka Janusz, partner w Lexsential Studio Legale, w briefingu „Transport odpadów niebezpiecznych na przykładzie Włoch” przedstawiła włoski, silnie sformalizowany system. Jego podstawą jest formularz identyfikacji odpadów FIR oraz obowiązek wpisu do krajowego rejestru podmiotów gospodarujących odpadami, obejmującego transport odpadów niebezpiecznych. Rejestracja wymaga wykazania zdolności technicznej i finansowej oraz spełnienia licznych wymogów formalnych. Od 2025 r. obowiązują wyższe sankcje za naruszenia, co zwiększa znaczenie pełnej zgodności z regulacjami.

Briefing stanowił wprowadzenie do rozmowy eksperckiej „Na skrzyżowaniu dystrybucji, prawa i klimatu – przyszłość dystrybucji i logistyki chemikaliów”, w której uczestniczyli Łukasz Balcerak, zastępca kierownika Wydziału Techniki w Transportowym Dozorze Technicznym, oraz Grzegorz Szenejko, prezes zarządu Go Logis. Wskazywano na rosnącą rozbieżność między ambicjami regulacyjnymi a realiami transportu towarów niebezpiecznych. Z jednej strony ADR i przepisy europejskie promują „zieloną” transformację, dopuszczając pojazdy elektryczne i wodorowe, wspierając intermodalność oraz wprowadzając nowe wymagania techniczne i raportowe. Z drugiej strony branża boryka się z niedostateczną infrastrukturą, wysokimi kosztami energii, ograniczoną dostępnością paliw alternatywnych oraz przeregulowaniem, które nie zawsze odpowiada praktyce operacyjnej.

Transport bez kierowcy i szerokie wykorzystanie napędów zeroemisyjnych oceniono jako koncepcje wyprzedzające obecne możliwości rynkowe. Zwrócono uwagę na nadmiernie szczegółowe przepisy, różne interpretacje krajowe oraz błędne korekty w ADR, które utrudniają działalność przewoźnikom. Uczestnicy zgodzili się co do konieczności dialogu między regulatorami, nauką i biznesem oraz wspólnego wypracowywania rozwiązań, tak aby przepisy wspierały bezpieczeństwo i transformację zamiast nadmiernie obciążać sektor.

Fit for 55, ETS, CBAM i RED III w praktyce

Kwestie transformacji energetycznej przemysłu chemicznego omówił Tomasz Duchniak, senior counsel i radca prawny w kancelarii SK&S, w prezentacji „Fit for 55 w praktyce – status i kluczowe elementy rewizji ETS, CBAM i RED III”. Przedstawił on najważniejsze zmiany pakietu Fit for 55 w obszarach szczególnie istotnych dla sektora chemicznego. Rewizja EU ETS oznacza redukcję puli darmowych uprawnień, rozszerzenie systemu na transport morski oraz uruchomienie od 2028 r. systemu ETS2 dla budynków i transportu drogowego. Skutkuje to wzrostem kosztów operacyjnych przedsiębiorstw energochłonnych.

Omówiono także zmiany w CBAM, który po przeglądzie w 2025 r. będzie obejmował wyłącznie importerów przekraczających próg 50 ton rocznie. Mimo zawężenia zakresu progowego utrzymuje on dodatkowe obowiązki sprawozdawcze i potencjalny wzrost kosztów surowców. Największe komplikacje regulacyjne dotyczą dyrektywy RED III, której implementacja w Polsce jest opóźniona. Dyrektywa nakłada silną presję na dekarbonizację, zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii, rozwój zielonego wodoru i rozszerzone wymogi raportowe. W ujęciu całościowym środki te zwiększają intensywność obowiązków klimatycznych i środowiskowych, ale równocześnie tworzą nowe obszary inwestycji w modernizację energetyczną i transformację technologiczną przemysłu chemicznego.

Kontynuacją tematu był panel „Cel klimatyczny do 2040 r. a transformacja przemysłu chemicznego” moderowany przez dr. Łukasza Wyszomirskiego z kancelarii SK&S. W dyskusji wzięli udział Łukasz Błoński z Orlenu, Robert Jeszke z Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego, Piotr Mikusek z Grupy Azoty oraz Artur Jonczak z Getec. Eksperci wskazywali, że osiągnięcie celu redukcji emisji do 2040 r. zależy od wdrożenia technologii ograniczania emisji, w tym CCS/CCU oraz rozwiązań opartych na biomasie i wychwycie z powietrza, a także od zapewnienia stabilnych i konkurencyjnych cen energii oraz efektywnych mechanizmów ochrony rynku, w tym właściwie funkcjonujących ETS i CBAM.

Uczestnicy ocenili, że realizacja celu wymaga znaczących nakładów inwestycyjnych, przy czym dostęp do finansowania unijnego i krajowego pozostaje ograniczony, zwłaszcza dla przedsiębiorstw z Europy Środkowo-Wschodniej. Wskazywano, że część wymogów prawa unijnego, takich jak obowiązki dotyczące wodoru RFNBO, jest w obecnych realiach technologicznych i kosztowych dla Polski praktycznie niewykonalna bez wykorzystania przewidzianych elastyczności i rewizji podejścia. Podkreślono także potrzebę sprawniejszego działania administracji, usuwania barier proceduralnych oraz szerokiej modernizacji sektora energetycznego jako warunku powodzenia transformacji przemysłowej.

CCUS jako warunek utrzymania działalności przemysłu

Technologia wychwytu, składowania i wykorzystania dwutlenku węgla była przedmiotem rozmowy eksperckiej „Od projektów pilotażowych do skali przemysłowej – ścieżka rozwoju CCUS w Polsce”, w której wzięli udział Hubert Ficek, kierownik Działu Koordynacji CCS w Orlenie, oraz Marek Jagieła, senior business development manager w obszarze Sustainable Technology Solutions w Honeywell. Moderatorem był Marcin Przygudzki, dyrektor Pionu Projektów i Komunikacji w Polskiej Izbie Przemysłu Chemicznego.

Wskazano, że CCUS staje się narzędziem nie tyle opcjonalnym, co koniecznym dla utrzymania działalności przemysłowej w warunkach zaostrzającej się polityki klimatycznej. Projekty w tym obszarze rozwijane są w całym łańcuchu wartości, od wychwytu przez transport po składowanie i potencjalne wykorzystanie CO2. Prelegenci zwracali uwagę na rosnącą skalę takich przedsięwzięć na świecie i ich strategiczne znaczenie dla przemysłu. Podkreślono, że Polska dysponuje korzystnymi warunkami geologicznymi i potencjałem do rozwoju infrastruktury składowania CO2, jednak kluczowymi barierami pozostają niekompletne otoczenie regulacyjne, wysokie koszty inwestycji oraz niski poziom akceptacji społecznej. Wskazywano na konieczność pilnego doprecyzowania ram prawnych, uruchomienia krajowych instrumentów wsparcia finansowego uzupełniających fundusze unijne i prowadzenia szerokiej edukacji społecznej.

Bezpieczeństwo energetyczne i uproszczenia regulacyjne

Na zakończenie pierwszego dnia odbyły się dwa briefingi eksperckie. Wystąpienie Przemysława Bryksy z KDCP „Ropa naftowa i paliwa – zabezpieczenie gospodarki – wymogi regulacyjne, fakty i projekcje” dotyczyło bezpieczeństwa naftowego Polski. Prelegent wskazał na krytyczny punkt, w jakim znajduje się system: rosnący import ropy i paliw oraz ograniczona infrastruktura magazynowa tworzą strukturalną lukę między potrzebami a możliwościami. Obowiązujące regulacje dotyczące zapasów obowiązkowych nie odpowiadają aktualnej skali wyzwań, a prognozy do 2035 r. wskazują na narastające ryzyko niewystarczającego zabezpieczenia na wypadek zaburzeń podaży. Konieczne są więc reformy modelu utrzymywania zapasów i inwestycje w infrastrukturę.

Drugi briefing poprowadził Daniel Chojnacki, partner w DZP, w wystąpieniu „Uproszczenia środowiskowe w praktyce – co zmienia Bruksela, a co Warszawa?”. Przedstawił główne kierunki deregulacji środowiskowych na poziomie UE i w Polsce. Zarysował unijny trend upraszczania prawa w ramach pakietów Omnibus, w tym przesuwania terminów stosowania nowych wymogów CLP, cyfryzacji obowiązków informacyjnych i ograniczania powielania procedur. Omówił także planowane modyfikacje regulacji kosmetycznych i nawozowych oraz nadchodzące propozycje deregulacyjne ukierunkowane na odciążenie przedsiębiorstw dzięki bardziej elastycznym przepisom i wydłużonym okresom przejściowym. W części poświęconej perspektywie krajowej omówiono inicjatywy rządowe, postulaty biznesu oraz najważniejsze bariery administracyjne, które nadal utrudniają inwestycje i wymagają uproszczeń.

Plan działania dla europejskiej chemii i rewizja REACH

Drugi dzień VI Techco Forum otworzył briefing „Plan działania na rzecz europejskiego przemysłu chemicznego – przegląd kamieni milowych”, który poprowadził Otto Linher, senior expert w DG Internal Market, Industry, Enterprise and SMEs REACH Unit Komisji Europejskiej. Przedstawił on główne założenia planu działania dla przemysłu chemicznego, koncentrując się na pięciu strategicznych kierunkach: wzmacnianiu odporności sektora, ochronie europejskiego rynku, zapewnieniu dostaw energii i dekarbonizacji, rynkach wiodących i innowacyjności oraz uproszczeniach regulacyjnych.

Linher zaznaczył, że rewizja REACH musi wiązać się z usprawnieniem procedur, ponieważ obecne procesy udzielania zezwoleń i wprowadzania ograniczeń są nieefektywne i prowadzą do opóźnień, co utrudnia zarówno ochronę zdrowia i środowiska, jak i funkcjonowanie przedsiębiorstw. Zwrócił także uwagę na nadmierną złożoność komunikacji w łańcuchu dostaw i konieczność jej digitalizacji.

Prezentacja była wprowadzeniem do okrągłego stołu „Zrównoważona chemia – między ochroną, uproszczeniem i konkurencyjnością łańcuchów wartości”, w którym udział wzięli m.in. dr inż. Anna Kozera-Szałkowska, dyrektor zarządzająca Plastics Europe Polska, Otto Linher z Komisji Europejskiej, dr Adrianna Ogonowska z kancelarii Wardyński i Wspólnicy, dr inż. Tomasz Olczak z Orlenu, Piotr Paluch z Qemetica, Kinga Świerad z Basf Polska, Patrycja Twardochleb z PCC Rokita oraz Piotr Zabadała z Ministerstwa Rozwoju i Technologii. Moderatorem był Szymon Domagalski z Pionu Rzecznictwa i Legislacji PIPC.

W dyskusji wskazywano, że tempo i zakres zmian regulacyjnych nie są obecnie zrównoważone z potrzebami i możliwościami inwestycyjnymi przemysłu. Szczególnie podkreślano brak równych warunków konkurencji: przedsiębiorstwa unijne ponoszą wysokie koszty zgodności, kontroli dostawców i monitorowania substancji, podczas gdy podmioty spoza UE nie zawsze podlegają tym samym wymogom. Zaznaczono, że rewizja REACH powinna zachować dotychczasowy poziom ochrony zdrowia i środowiska, ale jednocześnie służyć odbudowie konkurencyjności europejskiej chemii. Wśród postulatów znalazła się potrzeba realnych uproszczeń, ograniczenia biurokracji, zapewnienia stabilnego i jednoznacznego prawa oraz wcześniejszego udostępniania przesłanek naukowych dotyczących planowanych ograniczeń.

Prelegenci podkreślali znaczenie proporcjonalności i jednolitego egzekwowania przepisów w całej UE, a także potrzebę spójnych regulacji w obszarze recyklingu chemicznego i jasnych zasad bilansu masy. Wskazano, że kluczowe dla ochrony konkurencyjności europejskiego przemysłu jest partnerskie zaangażowanie branży i regulatorów już na wczesnych etapach procesu legislacyjnego.