Komisja Europejska przedstawiła strategię dotyczącą tworzyw sztucznych

Komisja Europejska przedstawiła strategię dotyczącą tworzyw sztucznych. Chce, by do 2030 roku wszystkie plastikowe opakowania na rynku unijnym podlegały recyklingowi. Strategia jest jednym z elementów procesu przejścia do Gospodarki o Obiegu Zamkniętym.

- Pracowaliśmy nad tym od miesięcy. To bardzo ważna część procesu przechodzenia na gospodarkę o obiegu zamkniętym. To część czwartej rewolucji przemysłowej. Nie możemy żyć bez plastików, ale możemy być przez nie zabici, jeśli nie zmienimy naszej polityki - powiedział na konferencji prasowej w Strasburgu wiceszef KE Frans Timmermans, odpowiedzialny za zrównoważony rozwój.

Timmermans dodał, że jeśli nie zmienimy metod produkcji i sposobów wykorzystywania tworzyw sztucznych, do 2050 roku w oceanach będzie więcej plastiku niż ryb, musimy też zapobiec przedostawaniu się tworzyw sztucznych do wody, żywności, a także do ludzkiego organizmu.

Wiceprzewodniczący KE zaznaczył, iż jedynym długoterminowym rozwiązaniem tego problemu jest ograniczenie ilości odpadów z tworzyw sztucznych za pomocą szerszego stosowania technologii recyklingu i ponownego użycia.

- Dzięki naszej strategii w zakresie tworzyw sztucznych kładziemy podwaliny pod nową gospodarkę tworzyw sztucznych i kierujemy do niej inwestycje. Przyczyni się to do zmniejszenia ilości plastikowych śmieci na lądzie, w powietrzu i morzu, a jednocześnie stworzy nowe możliwości dla innowacji, konkurencyjności i wysokiej jakości miejsc pracy. Jest to wielka szansa dla przemysłu europejskiego, aby rozwinąć pozycję światowego lidera w dziedzinie nowych technologii i materiałów. Konsumenci są uprawnieni do dokonywania świadomych wyborów na korzyść środowiska naturalnego. To jest prawdziwe zwycięstwo - powiedział wiceprzewodniczący KE Jyrki Katainen, odpowiedzialny za wzrost gospodarczy.

Przyjęta we wtorek 16 grudnia strategia nie jest propozycją legislacyjną. Ta zostanie przedstawiona jeszcze w tym roku. Wtorkowy dokument, ma w zamyśle Komisji, doprowadzić do reorientacji w projektowaniu, wytwarzaniu i stosowaniu produktów oraz ich recyklingu w UE. Na konkretne propozycje musimy zatem poczekać. Frans Timmermans zapowiedział, że pojawią się one jeszcze w tym roku.

W myśl nowej strategii Unia Europejska chce sprawić by recykling stał się opłacalny dla biznesu. Zostaną opracowane nowe przepisy dotyczące opakowań, mające na celu zwiększenie możliwości recyklingu tworzyw sztucznych oraz wzrost popytu na tworzywa sztuczne pochodzące z recyklingu.

W ślad za zwiększonym poziomem zbiórki odpadów z TS powinny powstać udoskonalone i większe zakłady recyklingu, jak również znormalizowany i sprawniejszy system selektywnej zbiórki i sortowania odpadów w całej UE. Przyniesie to oszczędności na poziomie 100 Euro na każdą tonę zebranych odpadów. Działania te przyniosą także większą wartość dodaną branży tworzyw sztucznych, która zyska na konkurencyjności i będzie bardziej odporna na zmiany.

Jednym z priorytetowych problemów wskazanych w strategii jest zaśmiecanie mórz tworzywami sztucznymi.

W myśl nowej propozycji legislacyjnej, odpadów wytwarzanych na statkach lub zebranych na morzu nie będzie można wyrzucać za burtę. Zdaniem KE należy je przywozić na ląd, gdzie powinny być odpowiednio zagospodarowane. Zaproponowana dyrektywa w sprawie portowych urządzeń do odbioru odpadów trafi do Parlamentu Europejskiego. W tej sprawie, do 12 lutego 2018 r., zainteresowane strony mogą wziąć udział w trwających konsultacjach publicznych.

Komisja zapewni odpowiednim organom krajowym oraz przedsiębiorcom europejskim wytyczne jak zminimalizować odpady z tworzyw sztucznych u źródła. W oparciu o aktualną wiedzę naukową Komisja zbada możliwości wsparcia rozwoju alternatywnych surowców do produkcji tworzyw sztucznych.

Dotychczas w ramach programu "Horyzont 2020" przeznaczono ponad 250 mln EUR na finansowanie badań i rozwoju w obszarach bezpośrednio związanych ze strategią. Połowa tych środków z została przeznaczona na opracowanie alternatywnych surowców. Uzupełnieniem tych działań było wsparcie, w ramach polityki spójności UE, strategii inteligentnych specjalizacji. Wiele z nich obejmowało innowacje z zakresu tworzyw sztucznych. KE planuje kontynuować te działania, przy czym do 2020 r. dodatkowe 100 mln EUR zostanie przeznaczone na finansowanie opracowywania materiałów bardziej inteligentnych i nadających się w większym stopniu do recyklingu (dzięki czemu proces recyklingu będzie skuteczniejszy) oraz śledzenie i usuwanie substancji niebezpiecznych i zanieczyszczeń z tworzyw sztucznych poddawanych recyklingowi. Komisja opracuje również strategiczny program badań i innowacji w zakresie tworzyw sztucznych, aby zapewnić wytyczne dla przyszłego finansowania badań i innowacji po 2020 r.

Oprócz działań na własnym polu Unia Europejska będzie współpracować również z partnerami na całym świecie, aby znaleźć rozwiązania globalne i opracować normy międzynarodowe.

Mimo zapowiedzi unijnego komisarza ds. budżetu Guentera Oettingera (o czym pisaliśmy w dniu wczorajszym) strategia nic nie mówi o opodatkowaniu tworzyw sztucznych.

- Jesteśmy gotowi przyjrzeć się fiskalnym sposobom, aby zachęcić do recyklingu lub zmniejszenia wykorzystywania plastiku, ale jest zbyt wcześnie, by cokolwiek obiecać - powiedział wczoraj Jyrki Katainen.

Strategia została opracowana w duchu pakietu dotyczącego GOZ z 2015 r. przez zespół ds. kluczowych projektów, w skład którego weszli: wiceprzewodniczący Frans Timmermans, wiceprzewodniczący Jyrki Katainen oraz komisarze Karmenu Vella i Elżbieta Bieńkowska.

Równocześnie ze strategią opublikowano również komunikat w sprawie relacji pomiędzy przepisami dotyczącymi substancji chemicznych, produktów i odpadów, ramy monitorowania Gospodarki o Obiegu Zamkniętym, nową dyrektywę w sprawie portowych urządzeń odbiorczych oraz sprawozdania na temat surowców krytycznych i oksybiodegradowalnych tworzyw sztucznych.

Czy nowy kierunek polityki w zakresie tworzyw sztucznych zaszkodzi gospodarce?

Komisja Europejska twierdzi, że wręcz przeciwnie.

W UE potencjał recyklingu odpadów plastikowych pozostaje nadal niewykorzystany. Każdego roku w Europie powstaje około 26 milionów ton odpadów tworzyw sztucznych. 70% z nich trafia na składowiska lub jest spalane, a tylko ok. 30% udaje się zebrać do ponownego przetworzenia. Jednakże znaczna część zebranych odpadów jest transferowana do krajów trzecich, w których mogą obowiązywać różne normy środowiskowe. Szacuje się więc, że tylko 5% tworzyw sztucznych, po pierwotnym użyciu, pozostaje w gospodarce. Kosztuje to od 70 do 105 mld EUR. Europa nie może sobie na to pozwolić.

Ponadto rozkład tworzyw sztucznych niepoddanych recyklingowi trwa setki lat. Milion ton plastikowych śmieci, które co roku trafiają do oceanów, jest jednym z najbardziej widocznych i alarmujących oznak narastającego problemu tworzyw sztucznych, wywołując coraz większe zaniepokojenie opinii publicznej. A w przypadku jednolitego rynku towarów jest to kwestia, która z konieczności wymaga wspólnej europejskiej reakcji.

Sektor tworzyw sztucznych w Europie zatrudnia 1,5 mln osób i w 2015 r. osiągnął obroty rzędu 340 mld EUR. Przemysł tworzyw sztucznych jest zatem bardzo ważny dla gospodarki europejskiej, a zwiększenie jego trwałości może przynieść nowe możliwości dla innowacji, konkurencyjności i tworzenia miejsc pracy.

Zintegrowanie tak złożonego łańcucha wartości, od producentów tworzyw sztucznych po sprzedawców detalicznych, konsumentów i firmy zajmujące się recyklingiem, może więc jedynie przynieść wszystkim korzyści.

Projektujesz? Myśl o recyklingu

Obecnie producenci wyrobów i opakowań z tworzyw sztucznych nie mają żadnej motywacji lub w niewielkim stopniu są zachęcani do tego, by przy projektowaniu swoich produktów uwzględniać potrzeby recyklingu lub ponownego użycia.

Wyroby z tworzyw w maksymalnym stopniu dostosowywane są do indywidualnych potrzeb i wymagań klienta, poprzez zastosowanie rożnych polimerów, specjalnych dodatków.

Różnorodność ta ma wpływ na skomplikowanie procesu recyklingu, zwiększa jego koszty oraz wpływa na jakość i wartość tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu. Na wartość produktów pochodzących z recyklingu negatywny wpływ mogą mieć również specyficzne wybory projektowe, z których część uwarunkowana jest tylko względami marketingowymi.

Opakowania z tworzyw sztucznych są priorytetem w projektowaniu pod kątem recyklingu. Obecnie opakowania stanowią około 60 % odpadów tworzyw sztucznych pochodzących od konsumentów w UE, a projektowanie produktów może stać się jednym z kluczowych elementów poprawy poziomu recyklingu. Obliczono, że ulepszenia konstrukcyjne mogłyby obniżyć o połowę koszty recyklingu plastikowych odpadów opakowaniowych.

Już w 2015 r. Komisja zaproponowała, aby do 2025 r. co najmniej 55 % wszystkich opakowań z tworzyw sztucznych w UE było poddawanych recyklingowi. Aby jednak osiągnąć wyższy poziom recyklingu, należy bardziej systematycznie rozwiązywać problemy związane z projektowaniem opakowań.

W myśl zapisów strategii Komisja Europejska dokona zasadniczego przeglądu obowiązujących wymogów dotyczących wprowadzania opakowań do obrotu. W efekcie tych działań do roku 2030 wszystkie opakowania z tworzyw sztucznych wprowadzane na rynek UE mają nadawać się do recyklingu.

W tym kontekście Komisja zbada również sposoby maksymalizacji wpływu nowych przepisów na rozszerzoną odpowiedzialność producentów (EPR) oraz wesprze rozwój zachęt ekonomicznych w celu nagradzania najbardziej zrównoważonych wyborów projektowych. Ocenione zostaną również możliwości ustalenia nowych celów w zakresie recyklingu opakowań z tworzyw sztucznych, podobnych do tych przedstawionych w 2015 r. dla innych materiałów opakowaniowych.

Rosnący problem mikrotworzyw

Mikrotworzywa są stosowane w takich wyrobach jak kosmetyki, detergenty czy farby. Te celowo dodawane do produktów stanowią stosunkowo niewielki odsetek wszystkich tworzyw sztucznych w morzu, budzą jednak poważne obawy społeczne.

Ponieważ stosunkowo łatwo zapobiegać ich stosowaniu, niektóre z państw członkowskich podjęły już działania w celu ograniczenia ich stosowania, a w innych rozważa się lub planuje wprowadzenie podobnych zakazów, co może mieć wpływ na spójność jednolitego rynku.

Zgodnie zatem procedurami REACH dotyczącymi ograniczenia stosowania substancji stanowiących zagrożenie dla środowiska lub zdrowia, Komisja zwróciła się do Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA) o dokonanie przeglądu podstaw naukowych do podjęcia działań regulacyjnych na poziomie unijnym.

Rozszerzona odpowiedzialność producenta

Dobrze zaprojektowane programy rozszerzonej odpowiedzialności producenta (Extended Producer Responsibility - EPR) mogą odegrać kluczową rolę w zapewnieniu niezbędnych środków finansowych. W niektórych krajach o bardzo wysokich wskaźnikach recyklingu większość kosztów selektywnej zbiórki i przetwarzania odpadów jest finansowana ze składek płaconych przez producentów.

Oprócz tego, że EPR jest źródłem finansowania, może stanowić również zachętę ekonomiczną dla przedsiębiorstw do opracowywania bardziej zrównoważonych produktów z tworzyw sztucznych. Dobrze zaprojektowane i wdrożone w całej Europie systemy EPR mogą przyczynić się do poprawy efektywności procesu recyklingu, zachęcić do recyklingu, ograniczyć ilość odpadów i śmieci oraz promować szerszy dialog między producentami, władzami lokalnymi i podmiotami zajmującymi się recyklingiem.

W swoim proponowanym przeglądzie prawodawstwa dotyczącego odpadów Komisja zamierza promować ten model i zwiększyć jego skuteczność poprzez wprowadzenie wspólnych wymogów, opartych na istniejących najlepszych praktykach. Aby zapewnić sprawne funkcjonowanie systemów EPR i wspierać inwestycje w recykling, Komisja przedstawi wytyczne dotyczące sposobu zapewnienia skutecznej modulacji opłat wnoszonych przez producentów, w szczególności w odniesieniu do opakowań. Na przykład "eko-modulacja" takich opłat może przynieść rezultaty tylko wtedy, gdy zapewni znaczącą nagrodę finansową w zamian za bardziej zrównoważony wybór projektu produktu.

Jacek Leszczyński