Nowoczesne rozwiązania w pakowaniu żywności

Na temat nowoczesnych rozwiązań w zakresie pakowania produktów żywnościowych w kontekście tegorocznych targów interpack pisze Melanie Streich.

Nowoczesne opakowania nie przestają zaskakiwać - przypominają nam o terminie ważności produktów, pozwalają wydłużyć czas ekspozycji, mogą być podgrzewane za pomocą przycisku, oddziałują na nasze zmysły poprzez swój wygląd, zapach i dotyk. Zdają się samodzielnie myśleć, a niektóre nawet mówią. To, do czego są zdolne współcześnie opakowania w sektorze spożywczym, dalece wykracza poza pierwotną funkcję ochrony żywności.

Tym niemniej zaprojektowanie opakowania stanowi wyzwanie, powinno ono bowiem być atrakcyjne marketingowo, musi spełniać wymagania dotyczące bezpieczeństwa i higieny, zadowalając jednocześnie wymagania konsumentów np. w zakresie zrównoważonego rozwoju przy zachowaniu niskich kosztów produkcji, transportu i przechowywania. Dzięki najnowocześniejszym maszynom, wyposażonym w zautomatyzowane czujniki i technologię mikroprocesorowego sterowania napędami, jak również innowacyjnym materiałom o dobrym profilu LCA, branży opakowaniowej udało się wypracować zaawansowane technologicznie rozwiązania.

Po pierwsze: chronić

Mimo technologicznych nowinek wciąż nie zmienia się podstawowa funkcja opakowania - ochrona jego zawartości w czasie transportu i przechowywania. Opakowania zapobiegają zanieczyszczeniu lub uszkodzeniu, a także chronią żywność przed szkodliwym wpływem środowiska - kontaktem ze światłem, tlenem czy wilgocią. Pozwalają uniknąć psucia się żywności oraz utraty smaku czy wartości odżywczych.

Według FAO każdego roku na świecie marnuje się 1,3 mld ton jedzenia. W wielu przypadkach świeża żywność psuje się w trakcie transportu, co uniemożliwia jej sprzedaż. Często marnowanie pożywienia jest także oznaką niefrasobliwości konsumentów, którzy wyrzucają wciąż nadającą się do spożycia żywność z uwagi na przekroczony termin wskazany na opakowaniu.

Problemy z marnowaniem żywności stanowiły punkt wyjścia dla zainicjowanego ponad 6 lat temu projektu SAVE FOOD, wspólnej akcji FAO, Messe Düsseldorf oraz wiodących globalnych firm, organizacji i instytutów badawczych. Wspólnym celem jest znalezienie rozwiązań chroniących przez marnowaniem żywności w obrębie pełnego łańcucha wartości. Wśród działań SAVE FOOD wymienić można np. ułatwianie dostępu do infrastruktury, przegląd i modyfikacja standardów dla opakowań, przyciąganie uwagi konsumentów oraz - co nie mniej ważne - praca nad samymi opakowaniami.

Tegoroczne targi interpack w Düsseldorfie po raz trzeci rozpocznie kongres SAVE FOOD, stanowiący ważne miejsce spotkania środowiska biznesu, nauki, polityki i społeczeństwa obywatelskiego. Podczas samych targów w strefie innovationparc po raz drugi zostanie zaprezentowana wystawa SAVE FOOD.

Higiena konieczna w opakowaniach spożywczych

W przypadku opakowań żywności, zachowanie higieny jest priorytetem, zwłaszcza w przypadku mięsa czy sosów. W przypadku linii produkcyjnych składających się z maszynki do mielenia mięsa, modułu dzielącego na porcje i rozkładającego na tacach konstruktorzy skupiają się nie tylko na wydajności, elastyczności i jakości, lecz także na właściwym zaprojektowaniu interfejsów, ponieważ odgrywają one dużą rolę w uzyskaniu właściwej produktywności.

Odpowiedzialność za bezpieczeństwo żywności spoczywa na jej producencie. Wewnętrzne kontrole jakości są w tym przypadku konieczne, ale jeszcze ważniejsze jest wykluczenie potencjalnych pułapek od samego początku - od właściwego projektu urządzenia, poprzez łatwość czyszczenia komponentów, po sterylizację otaczającego powietrza za pomocą krótkich fal UV.

Przykładem rozwiązania tego typu może być dwukomponentowe opakowanie typu skin pack składające się z tacki wykonanej PP lub CPET, zamkniętej za pomocą folii - jak tłumaczy Stefan Dangel z firmy Sealpac, tego typu opakowanie próżniowe pozwala znacząco przedłużyć czas ekspozycji towaru na półce.

Opakowania inteligentne

Potencjał innowacyjności w przemyśle opakowaniowym jest zauważalny. Każdy, kto przygląda się się bliżej najnowszym technologiom, dostrzec musi rozwiązania spod znaku nanotechnologii, elektroniki drukowanej i organicznej. Inteligentne opakowania zdolne do identyfikacji stopień świeżości żywności nie są już bynajmniej pomysłami rodem z literatury science-fiction.

Z kolei opakowania aktywne potrafią kontrolować poziom wilgotności, zapobiegają namnażaniu się bakterii, a nawet potrafią je zabić, np. za pomocą absorberów. Żelazo utrzymuje na dłużej świeżość wrażliwych na tlen napojów, jak np. piwo czy świeże soki. Sól kuchenna hamuje powstawanie kondensacji i zapewnia np. grzybom dobry wygląd na dłużej.

Widoczna świeżość

Sprawdzenie, czy żywność nadaje się do jedzenia, jest obecnie możliwe dzięki specjalnym czujnikom zawartym w opakowaniach. Reagują one w przypadku, gdy w środowisku pojawiają się pewne substancje lub gazy, sygnalizując anomalie odpowiednimi kolorami. W ten sposób w każdej chwili można skontrolować stan, w jakim znajduje się żywność.

Jednym z najczęstszych powodów psucia się żywności jest przerwanie łańcucha chłodniczego. Inteligentne czujniki czasu i temperatury mogą wychwycić tego typu przerwy, sygnalizując to odpowiednim zabarwieniem wskaźnika.

Wielka rola zrównoważonego rozwoju

Konsumenci przywiązują coraz większą wagę do opakowań produktów, które nie tylko powinny być bezpieczne i higieniczne, lecz także muszą spełniać zasady zrównoważonego rozwoju. W większości przypadków kojarzy się to z recyklingiem i składowaniem. W ostatnich latach w wielu krajach rozwój systemu zbiórki i recyklingu, jak również wprowadzenie jasnych celów w zakresie poziomów recyklingu, doprowadziło do znaczącej poprawy sytuacji w tym zakresie. Recykling w Europie się rozwija, a wszystkie kraje UE do 2020 mają poddawać recyklingowi połowę własnych odpadów.

W ocenie opakowania pod kątem zrównoważonego rozwoju ważny jest nie tylko materiał, lecz także jego ilość oraz wielkość opakowania w stosunku do zawartości. Można przy tym dostrzec mocny trend w kierunku użycia surowców odnawialnych, które - zastępując materiały konwencjonalne - mają obniżyć ślad węglowy, przez co są często uważane za elitę w zakresie zrównoważonego rozwoju. Przy czym badania wskazują, że użycie materiałów konwencjonalnych, jak np. tworzywa sztuczne, przynosi korzyści środowiskowe, gdy cały cykl życia produktów brany jest pod uwagę, przy założeniu efektywnego systemu recyklingu. Ocena stopnia przyjazności dla środowiska wymaga zatem wszechstronnej oceny i wzięcia pod uwagę szeregu czynników w całym łańcuchu wartości.

Opakowania 4.0

Oprócz oczekiwań ze strony konsumentów, przemysł opakowań musi także stawić czoła rosnącym wymaganiom ze strony klientów. Odpowiadając na potrzebę rosnącej elastyczności i efektywności, sektor wprowadza między innymi rozwiązania w zakresie inteligentnej, usieciowionej fabryki, w której klasycznej mechanice towarzyszą nowoczesne czujniki, oprogramowanie i serwis.

Koncepcja Przemysłu 4.0 stała się standardem w przemyśle spożywczym i jest blisko związana z sektorem komponentów, gdzie mocno zaznacza się postęp technologiczny. W ramach specjalnego pokazu na targach interpack pod nazwą "components - special trade fair by interpack" zaprezentowane zostaną zaawansowane napędy, układy sterowania i czujniki, jak również rozwiązania z zakresu przeładunku, oprogramowanie i kompletne systemy automatyzacji.

Nowoczesne linie nie tylko potrafią niezależnie dostarczać informacji na temat procesu i stanu systemu, lecz także komunikują się ze sobą i dokonują samodzielnie niezbędnych poprawek w procesach.

- A zatem inteligentne produkty indywidualnie kontrolują swój proces produkcji - mówi Hartmut Rauen z VDMA. - A to nie wszystko - dzięki komunikacji w obrębie łańcucha wartości można śledzić w zasadzie cały cykl życia produktu. Dzięki temu możliwe są zupełnie nowe modele biznesowe.

Pionierem w zakresie takich nowoczesnych technologii jest firma Bosch Packaging Technology, która podczas targów interpack zamierza wyposażyć wszystkie przedstawiane urządzenia i procesy w rozwiązanie nowej generacji - Human Machine Interface HMI 4.0. Jedną z cech tego rozwiązania jest intuicyjna obsługa za pomocą urządzenia wyposażonego w ekran dotykowy, podobnie jak w przypadku smartfonów czy tabletów. System raportuje usterki natychmiast, jednocześnie dostarczając informacji na temat możliwych przyczyn i oferując rozwiązanie problemu.

Opakowania są niezbędne dla współczesnego społeczeństwa. Zwłaszcza odnosi się to do sektora żywności i widoczne jest przede wszystkich w krajach rozwijających się, gdzie występują braki w tym segmencie. Żywność często się tam psuje ze względu na brak opakowania lub jego rodzaj, który jest nieodpowiedni do celów transportu i składowania. Z kolei w krajach wysoko rozwiniętych opakowania mają nie tylko chronić, lecz także muszą posiadać odpowiedni wygląd. Ma to niebagatelne znaczenie, ponieważ większość konsumentów decyzję o zakupie konkretnego towaru podejmuje spontanicznie w trakcie zakupów.