Opakowania - skuteczna ochrona inspirowana przez naturę
Opakowania z tworzyw sztucznych, stanowiące prawie 40% wszystkich wyrobów z tworzyw w Europie, stały się ważną i nieodłączną częścią naszej codzienności i obecnie branża opakowań stanowi jedną z największych oraz najdynamiczniej rozwijających się branż na świecie. Opakowania, jako jedne z niewielu wyrobów, są ciągle „na czasie”, gdyż odpowiednio utylizowane nie są szkodliwe dla środowiska naturalnego. Dlatego też problem recyklingu opakowań stał się w ostatnich latach tematem dominującym. Jednakże kwestia przyjaznych środowisku opakowań jest naprawdę złożona. Przykład ostatnich lat pokazuje, że troska o środowisko naturalne stała się trendem, który aktywnie absorbuje uwagę opinii publicznej.
„Reklama, która nie sprzedaje, nie jest kreatywna” – czy tak samo jest z opakowaniami? Z pewnością są one jednym z kluczowych elementów promocji produktu. Pojawia się jednak pytanie, czy ciekawie zaprojektowane opakowanie to klucz nie tylko do efektownej, ale przede wszystkim efektywnej sprzedaży?
Opakowania powinny być przede wszystkim proste, poręczne i czytelne. Winny one przede wszystkim pełnić funkcję ochronną – wydłużać termin przydatności produktu, a także chronić go przed zanieczyszczeniami, drobnoustrojami i osobami trzecimi. Jest to szczególnie ważne w czasie pandemii. Dodatkowo muszą ułatwiać sprawny załadunek i rozładunek towarów. Opakowania powinny być łatwe i wygodne w użyciu, w wielu przypadkach z możliwością ponownego zamknięcia, aby dobrze chronić produkt i wszystkie jego pożądane walory.
Opakowania z tworzyw dają nam więcej za mniej: mniej odpadów, mniej zużytej energii, mniej wykorzystanych zasobów, niższe koszty oraz mniejszy poziom emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia produktu. Istotne jest, aby współczesny konsument miał świadomość, że opakowania to nie tylko praktyczna, ale również niezbędna ochrona produktów. A czemu zawdzięczają komercyjny sukces? Opakowania z tworzyw sztucznych to wypadkowa właściwości tych materiałów, takich jak: wytrzymałość, mała masa, stabilność, barierowość oraz łatwość sterylizacji, co umożliwia ich wszechstronne wykorzystanie, zarówno w opakowaniach elastycznych, jak i sztywnych. Wszystko to sprawia, że tworzywa to idealny materiał na opakowania wszelkiego rodzaju produktów konsumenckich, przemysłowych, medycznych i handlowych.
Tworzywa sztuczne są wykorzystywane przy produkcji opakowań praktycznie w każdej dziedzinie. Mają one wiele właściwości, np. bezwzględną higieniczność – tworzywa sztuczne są łatwe w utrzymaniu czystości – nie wchodzą w reakcje ze środkami myjącymi. Dodatkowo nie ulegają korozji z udziałem wody. Tworzywa sztuczne wykorzystywane do opakowań to przede wszystkim polietyleny, poliacetale i teflony. Do grupy tej zaliczane są również wybrane tworzywa wysokosprawne jak teflon, PVDF (poli(fluorek winylidenu)), PEEK (polieteroeteroketon), a nawet poliamid. Do kontaktu z żywnością można stosować również modyfikacje tych tworzyw z wypełniaczami, należy jednak pamiętać, że niektóre związki nie są dopuszczone do stosowania w przemyśle spożywczym. Najważniejszym aspektem stosowania tworzyw sztucznych w bezpośrednim lub choćby pośrednim kontakcie z żywnością jest ich obojętność fizjologiczna. Daje to gwarancję, że tworzywa sztuczne nie będą reagowały z żywnością.
Opakowania produkowane są m.in. z PVC, polipropylenu, polistyrenu i polietylenu. Używają ich firmy z sektora spożywczego, farmaceutycznego czy motoryzacyjnego.
Powstałe w ten sposób worki, butelki, tubki, tacki itp. skutecznie chronią produkty przed różnymi uszkodzeniami i czynnikami zewnętrznymi. Z EPP i EPS powstają różnego rodzaju pojemniki oraz odporne na tłuszcz i wilgoć opakowania zwrotne, z których często korzysta branża motoryzacyjna. Z polistyrenu spienionego tworzone są m.in. opakowania o właściwościach termoizolacyjnych, takie jak: tacki i pudełka do przechowywania delikatnych części i artykułów elektromechanicznych. Z polietylenu o dużej i małej gęstości powstają również opakowania dla innych branż. Korzystają z nich m.in. firmy zajmujące się wytwarzaniem opakowań dla różnych chemikaliów. Innym materiałem stosowanym w wielu branżach jest PVC – służy do produkcji pojemników do pakowania olejów, artykułów kosmetycznych oraz produktów mleczarskich. Z PVC powstaje także folia, którą opakowuje się masła, mięsa, ryby i drób. Branża farmaceutyczna używa tego tworzywa do wytwarzania opakowań dla przyrządów medycznych, woreczków do przechowywania krwi. Opakowania z PVC, PP czy PS są lekkie, więc w trakcie transportu nie są dodatkowym obciążeniem.
Tworzywa sztuczne są wdzięcznym materiałem do recyklingu. I tak np. PVC można odzyskać m.in. ze starych plastikowych okien i rur. Z kolei polistyren pozyskuje się z elementów ochronnych sprzętu elektronicznego czy tacek na jedzenie; natomiast polipropylen pozyskamy z opakowań spożywczych i plastikowych mebli. Firmy zajmujące się takim recyklingiem stosują metody materiałowe i surowcowe. Dzięki pierwszej z nich można uzyskać granulat, a dzięki drugiej mniejsze elementy składowe.
Atrakcyjny wygląd opakowania często decyduje o popularności produktu, który się w nim znajduje. Dlatego też przetwórcy wybierają takie rodzaje materiałów jak poliolefiny, które w równym stopniu posiadają właściwości spełniające wymagania użytkowe wyrobu końcowego, jak i zapewniające ich doskonały wygląd. Produktami odpowiadającymi tym wymaganiom są m.in. różne rodzaje polipropylenu dedykowane branży opakowań sztywnych. Atrakcyjność polipropylenu polega również na możliwości wytwarzania opakowań cienkościennych w szybkim cyklu oraz łatwym etykietowaniu lub nadruku, przy zachowaniu odporności mechanicznej.
W którą stronę idą opakowania?
Pożądane są opakowania, które oferują rozwiązania typu „od zamrażarki do mikrofali”, takie które mają możliwość głębokiego mrożenia i/lub schładzania szokowego, a także możliwość napełniania na gorąco. Rozwojowe są opakowania, które umożliwiają proces sterylizacji/pasteryzacji; rośnie segment systemów opakowań barierowych. Zaletami sztywnych opakowań tworzywowych są zaś wygoda użycia, niska masa, odporność na wstrząsy i zapewnienie dłuższych terminów przydatności do spożycia zapakowanej żywności. Popularne stały się polimery o wyższym poziomie MFR, które zapewniają lepszą płynność i szybsze przetwórstwo. Jednocześnie w segmencie opakowań spożywczych rosną wymagania związane z kontaktem z żywnością. Pojawiają się opakowania, które mają lepsze właściwości sensoryczne. Standardy związane z np. niskimi poziomami OML/SML, brakiem ftalanów, brakiem lub niskim poziomem substancji NIAS, są już niemal koniecznością. Zaobserwować można również znaczny postęp w obszarze aktywnych opakowań, które mogą kontrolować środowisko, jakie panuje w ich wnętrzu w celu maksymalnego wydłużenia trwałości produktu, co pozwoli na ograniczenie marnotrawstwa żywności. Wskaźniki świeżości żywności, aktywne mierniki temperatury, inteligentne etykiety wyposażone w chipy i nalepki RFID, to tylko niektóre przykłady tego typu nowoczesnych rozwiązań. W dalszej przyszłości biosensory wykrywające bakterie i wirusy umożliwią zapewnienie dobrej jakości i bezpieczeństwa żywności przy równoczesnym zmniejszeniu poziomu jej strat. Branża tworzyw sztucznych nieustannie wprowadza innowacje mające na celu zmniejszenie ilości tworzywa w opakowaniach bez pogarszania ich trwałości i wytrzymałości. Dziesięć lat temu opakowanie z tworzywa sztucznego było średnio o 28% cięższe niż dzisiaj, a różnica ta dla niektórych zastosowań jest jeszcze większa. Wzrost popularności zakupów zdalnych realizowanych za pośrednictwem internetu zmienia zapotrzebowanie notowane na rynku opakowań. Pojawiła się nowa kategoria opakowań pośrednich – opakowania wykorzystywane w transporcie ze sklepu do klienta. Najczęściej są to opakowania z kartonu lub opakowania foliowe. Dalszy wzrost udziału kanału internetowego w sprzedaży detalicznej będzie powodować przesunięcie wag dla różnych funkcji opakowań. Na znaczeniu może stracić funkcja reklamowa, gdyż nie będzie już ważne jak opakowanie prezentuje się na półce; zyskiwać powinna za to funkcja ochronna i transportowa.
Najnowsze badania naukowe dają nadzieję, że w najbliższej przyszłości nienadające się do recyklingu tworzywa sztuczne będą mogły być poddawane procesowi depolimeryzacji, w efekcie którego powstaną surowce, z których można otrzymać ponownie tworzywa pierwotne. Agencja Markets and Markets prognozuje pozytywny wpływ pandemii koronawirusa na rynek opakowaniowy. Wzrosnąć on ma z 909,2 mld dolarów na koniec 2019 r. do nawet 1,012 bln dolarów w 2021 r.
W opakowaniach trendy zmieniają się rokrocznie, ale istnieją również takie, które zyskują ponadczasową popularność. Będą się one zmieniać w zakresie materiałowym, designu jak i samej konstrukcji. Redukcja ilości tworzywa, skupienie się na opakowaniach monomateriałowych, aby ułatwić ich recykling, zastąpienie plastiku przez surowce odnawialne – na takie trendy wskazuje się obecnie w przemyśle opakowaniowym.
Rynek opakowań podlega nieustannej ewolucji we wszystkich kierunkach: pojawiają się nowe maszyny i materiały do ich produkcji, nowe wzornictwo, powstaje coraz więcej opakowań inteligentnych, których funkcje wykraczają poza typowe zadania ochrony produktu. Również koronawirus wpłynął na sposób myślenia o opakowaniach – wiele firm dodawało elementy, które miały zapewnić bezpieczeństwo fizyczne i komfort psychiczny klientom. Sam klient ma dzisiaj coraz wyższe wymagania w stosunku do produktów. Wcześniej skupiał się on głównie na tym, czy nie były testowane na zwierzętach i nie przyczyniają się do powiększenia dziury ozonowej. Obecnie interesuje go także kwestia uczciwego handlu, drogi, jaką wyrób pokonuje od wyprodukowania do chwili dostarczenia go konsumentowi, czy jego ślad węglowy. Sukces, jaki tworzywa sztuczne odniosły na rynku opakowań, to nie efekt szczęśliwego przypadku. Opakowania z tworzyw nie tylko zapewniają konsumentom najwyższą jakość za najniższą cenę, ale są również lżejsze, bardziej wytrzymałe, elastyczne, bardziej bezpieczne i higieniczne, a także bardziej innowacyjne, niż jakikolwiek inny materiał. Opakowania z tworzyw sztucznych stanowią wartość nawet po zakończeniu użytkowania.
