Co Europejska Strategia dla Tworzyw Sztucznych zmieni na polskim rynku

W hotelu Golden Tulip w Warszawie, 14 maja odbyła się konferencja, której tematem przewodnim była dyskusja uczestników łańcucha wartości nad  koniecznością i sposobami dostosowania się do nowych wyzwań związanych z ideą gospodarki o obiegu zamkniętym i roli w niej tworzyw sztucznych.

Do udziału w konferencji zaproszono producentów i przetwórców tworzyw sztucznych, sieci handlowe i  producentów wyrobów w opakowaniach. Jako sponsorzy konferencji wsparcia udzieliły Anwil SA oraz Sibur International, natomiast partnerem merytorycznym organizatora konferencji - Polskiego Związku Przetwórców Tworzyw Sztucznych - została firma konsultingowa Deloitte. Patronatu medialnego spotkaniu udzielił m. in. portal Plastech.pl.

Konferencję rozpoczęło wystąpienie ministra inwestycji i rozwoju - Jerzego Kwiecińskiego. Zdaniem ministra polska gospodarka ma się nadzwyczaj dobrze a jej motorem jest bardzo silny popyt wewnętrzny - gospodarstwa domowe mają coraz więcej pieniędzy i wolnych środków.
Zdecydowanie bardziej krytyczne zdanie zarówno o kondycji jak i przyszłości polskiej gospodarki wyraził Jeremi Mordasewicz doradca zarządu i ekspert Konfederacji Lewiatan.

- Gospodarka światowa zwalnia, tak samo gospodarka strefy euro, a szczególnie naszego najważniejszego partnera jakim są Niemcy. Oznacza to, że nie ma możliwości aby gospodarka polska się rozwijała w dotychczasowym  tempie, dotknie nas spowolnienie i zmniejszenie popytu ze strony Europy Zachodniej gdzie trafia blisko 80% naszych produktów - powiedział Jeremi Mordasewicz w obszernym wywiadzie udzielonym portalowi Plastech podczas konferencji.

Zdaniem eksperta Polska nie jest przygotowana na spowolnienie gospodarcze, nie posiadamy rezerw wypracowanych w okresie koniunktury, których moglibyśmy użyć do ustabilizowania gospodarki w momencie spowolnienia. W ciągu ostatnich 3 lat wzrost konsumpcji w naszym kraju należał do najszybszych w UE, a inwestycji - do najwolniejszych. Taka struktura wzrostu sprzyjała wyższym wpływom podatkowym, ale nie długookresowemu wzrostowi kraju. Problemem Polski są niskie inwestycje, natomiast rząd próbuje przed wyborami pobudzić konsumpcję. Za cenę trwałego wzrostu wydatków deficytu osiągnie co najwyżej przejściowy, ograniczony wzrost konsumpcji.

Prawie wszystkie proponowane nowe wydatki nie rozwiązują żadnego istotnego problemu, a jednocześnie są zaprojektowane w sposób nieprzemyślany i obliczone na efekt polityczny, nie realizując żadnego istotnego celu polityki gospodarczej.

Europejska strategia dotycząca tworzyw sztucznych

Dla europejskiej branży tworzyw sztucznych, jednej z najsilniejszych w gospodarce europejskiej, oprócz czynników związanych z gospodarką światową istotnym wyzwaniem stały się również nowe regulacje unijne oraz, co może ważniejsze, społeczny odbiór tworzyw sztucznych i problemów środowiskowych związanych z ich narastającą obecnością w ekosystemie.

Strategia w dziedzinie tworzyw sztucznych jest jednym z elementów procesu przechodzenia na gospodarkę o bardziej zamkniętym obiegu. Zgodnie ze Strategią, tworzywa sztuczne oraz produkty je zawierające  powinny być zaprojektowane w taki sposób, aby zwiększyć ich trwałość oraz umożliwić ich ponowne użycie i wysokiej jakości recykling. Do 2030 r. wszystkie opakowania z tworzyw sztucznych wprowadzane do obrotu na rynku UE powinny być ponownie użyte lub poddane recyklingowi w sposób racjonalny pod względem kosztów.

Strategia ma na celu położyć fundamenty pod nową gospodarkę w branży tworzyw sztucznych, w ramach której przy projektowaniu i wytwarzaniu w pełni uwzględnia się potrzeby ponownego wykorzystania, naprawy i recyklingu, a ponadto opracowywane są bardziej zrównoważone materiały.

Zgodnie z nową strategią Unia Europejska ma:

• spowodować, że recykling będzie opłacalnym rozwiązaniem dla przedsiębiorstw,
• ograniczyć ilość odpadów z tworzyw sztucznych,
• zachęcić do inwestowania i wprowadzania innowacji,
• pobudzić zmiany w innych częściach świata.

Dyrektywa o ograniczeniu wpływu wybranych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko naturalne

Jej celem jest zapobieganie i ograniczanie wpływu wybranych produktów z plastiku na środowisko naturalne i ludzkie zdrowie oraz promowanie przejścia do gospodarki o obiegu zamkniętym wprowadzanie innowacyjnych i zrównoważonych modeli biznesowych, produktów i materiałów. W myśl dyrektywy za odpady pokonsumpcyjne powinni być odpowiedzialni ich producenci, tzn. podmioty, które wprowadziły je do obrotu.

Poprzez wprowadzenie do obrotu rozumie się pierwsza dostawę produktu do używania, konsumpcji lub dystrybucji w kraju w ramach wykonywanej działalności gospodarczej odpłatnie lub nieodpłatnie.

Dyrektywa znacznie ograniczy (w terminie do 2026 r.) stosowanie pojemników na żywność do konsumpcji na miejscu lub na wynos, w tym kubków na napoje, zakaże (w terminie do 2021 r.) stosowania jednorazowych talerzy, sztućców, słomek, mieszadełek itp. Jeśli chodzi o wymagania produktowe to wszystkie nakrętki lub wieczka będą musiały być przytwierdzone do pojemników napojowych z tworzyw sztucznych (do 3L). W 2025 roku produkowane butelki PET będą musiały zawierać 25% rPETu w butelkach, zaś od roku 2030 jego ilość wzrośnie do 30%.

Wypowiedzi poszczególnych rozmówców rozpoczynają się od:

• 0:33 Robert Szyman, Polski Związek Przetwórców Tworzyw Sztucznych
• 2:06 Jeremi Mordasewicz, Konfederacja Lewiatan
• 3:30 Tadeusz Nowicki, Polski Związek Przetwórców Tworzyw Sztucznych
• 4:27 Kazimierz Borkowski, Fundacja PlasticsEurope Polska
• 8:07 Szymon Dziak-Czekan, Stowarzyszenie Polski Recykling
• 11:03 Piotr Falkowski, Stowarzyszenie PRiK
• 15:03 Robert Szyman, Polski Związek Przetwórców Tworzyw Sztucznych

Czy branża jest gotowa na zmiany?

Jak zgodnym głosem mówią uczestnicy konferencji, największym zagrożeniem dla branży przetwórstwa tworzyw nie są ograniczenia a dezinformacja. Nasi rozmówcy przyznają, że Unia Europejska w ramach strategii dla tworzyw sztucznych podjęła wyjątkowo cenną inicjatywę ograniczenia odpadów z TS a przede wszystkim ograniczenia oddziaływania tych odpadów na środowisko poprzez promowanie różnych form recyklingu i poprawę sposobów projektowania opakowań.

- Niestety media i wiele nie najlepiej poinformowanych osób przedstawia to jak walkę z tworzywami sztucznymi - ocenia Tadeusz Nowicki, prezes zarządu PZPTS.

- Branża od kilkunastu lat powtarza, że dla odpadów tworzyw sztucznych nie ma miejsca na wysypiskach, i tym samym podkreślamy, że tworzywa zarówno jako wyrób jak i odpad mają wartość, którą musimy wykorzystać - powiedział Kazimierz Borkowski z Fundacji PlasticsEurope.

W odpowiedzi na strategię dla tworzyw sztucznych europejska branża tworzywowa zadeklarowała dobrowolne zobowiązania (Voluntary Commitments), w ramach których podjęto prace w trzech zakresach  tematycznych: zmniejszenia zależności od surowców kopalnych (poszukiwanie alternatywnych surowców do produkcji tworzyw sztucznych), wzmożenia działalności edukacyjnej w społeczeństwie oraz zwiększenia efektywności  dostępnych zasobów i procesów. Do istotnych zagadnień należy kwestia opracowania standardów dla tworzyw pochodzących z recyklingu, które pozwolą na uruchomienie prawdziwego rynku recyklatów, które staną się normalnym, pełnowartościowym produktem w pełni porównywalnym z tworzywami oryginalnymi.

Problem recyklingu, obecny już również w mainstreamowych mediach, był tematem panelu dyskusyjnego, w którym wzięli udział przedstawiciele przetwórców i recyklerów.

- Cieszy nas inicjatywa zorganizowania takiej debaty - podkreślił moderator panelu, Szymon Dziak - Czekan ze Stowarzyszenia "Polski Recykling" - Cieszy nas to, że gospodarka o obiegu zamkniętym zwróciła uwagę na problem, który my jako recyklerzy znamy już od wielu lat, to znaczy że w systemie zagospodarowania odpadów tworzywowych w Polsce po prostu nie ma środków. I tak np. opłaty, które ponoszą w Polsce wprowadzający opakowania z tworzyw sztucznych są diametralnie niższe od opłat obowiązujących w innych krajach europejskich.

- W Polsce za wprowadzenie jednej tony tworzywa sztucznego na rynek producent wnosi opłatę na poziomie 60 eurocentów, w Austrii zaś ta opłata kształtuje się na poziomie 600 euro - podsumowuje Szymon Dziak-Czekan. - Jeśli zostanie wprowadzona rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP), będziemy mieli taką sytuację, że to rzeczywiście producenci będą płacili za zagospodarowanie odpadów, a nie tak jak tera się to dzieje, czyli mieszkańcy - podsumował prezes "Polskiego Recyklingu".

Standardowa odpowiedzialność producenta ogranicza się do etapu konsumpcyjnego: oferowane produkty są dobrej jakości, nie posiadają wad, nie są niebezpieczne. ROP obejmuje zaś cały cykl życia produktu od projektu do fazy odpadu.

Nie wszystkich przedstawicieli branży przetwórstwa tworzyw dotyczy oczywiście dyrektywa Single Use Plastics. Czy jednak mogą spać spokojnie? O wrażenia z debaty zapytaliśmy przedstawiciela sektora producentów rur z tworzyw sztucznych przeznaczonych zasadniczo dla branży wodno-kanalizacyjnej, Piotra Falkowskiego - dyrektora Biura Polskiego Stowarzyszenia Producentów Rur i Kształtek z Tworzyw Sztucznych.

- W tej chwili bardziej chodzi o image samej branży i odbioru tworzyw sztucznych. Zauważamy w mediach pewnego rodzaju nagonkę na tworzywa sztuczne, możemy żywić obawy, że rykoszetem odbije się to również na branży wodno-kanalizacyjnej - powiedział Piotr Falkowski.

Co ciekawe długookresowa trwałość, która jest minusem wyrobów jednorazowych z tworzyw sztucznych, w przypadku systemów wodno-kanalizacyjnych z tworzyw sztucznych (oceniana obecnie na ponad 100 lat) jest niekwestionowaną zaletą.

Jak można było zauważyć, zarówno podczas prezentacji jak i w trakcie rozmów kuluarowych, dominującym uczuciem w branży jest niepewność związana z nowymi regulacjami, podsycana przez tworzącą się ogólnospołeczną niechęć do "plastiku". Być może rację mają nasi rozmówcy, iż po części niechęć ta tworzona jest przez media, przy czym należy pamiętać, iż w dobie zalewu informacji szansę maja przebić się tytuły najbardziej krzykliwe i poruszające opinię publiczną.

Szansa na to abyśmy wrócili do świata sprzed tworzyw sztucznych jest jednak praktycznie równa zeru, gdyż to właśnie ten nielubiany "plastik" w wielu sektorach jest gwarantem nowoczesności a jego innowacyjność na wielu płaszczyznach zapewnia społeczeństwu wysoki standard życia.

Rury z tworzyw sztucznych odgrywają olbrzymią rolę w dostępie do wody pitnej w zakresie dotychczas niespotykanym, rola polimerów w medycynie jest dziś już również nie do przecenienia. W branży motoryzacyjnej tworzywa (z powodu mniejszego ciężaru) są odpowiedzialne za ograniczenie spalania, itd. itp.

Jedyną zatem drogą, jak się obecnie wydaje, jest więc gospodarka o obiegu zamkniętym, która pomoże uszczelnić obieg tworzyw w gospodarce, gdyż tego właśnie dotyczą nowe regulacje - ograniczenia ilości odpadów tworzywowych w środowisku a nie ograniczenia tworzyw sztucznych w życiu codziennym.

Jacek Leszczyński