Rozwój opakowalnictwa priorytetem w walce z głodem
Innowacyjne opakowania są jednym z kluczowych czynników pozwalających na ograniczanie marnowania żywności. Bardziej efektywne warstwy barierowe, folie bakteriobójcze czy wskaźniki świeżości są opracowane z myślą o dłuższym przechowywaniu żywności i odwróceniu dominującej w świecie Zachodu mentalności dopuszczającej łatwe wyrzucanie jedzenia. Z drugiej strony, wszystkie te ulepszenia muszą iść w parze z efektywnością i ograniczaniem kosztów produkcji.
Ograniczenie marnowania żywności nie jest tylko kwestią zasobności portfela bogatych społeczeństw. Według statystyk, w krajach rozwijających się niedożywiona jest aż jedna szósta populacji dzieci - czyli ok. 100 mln osób. ONZ szacuje, że z powodu niedożywienia rocznie umiera 2,6 mln dzieci poniżej piątego roku życia. To oznacza, że głód jest wciąż jedną z największych plag ludzkości.
Co istotne, biorąc pod uwagę światowe zasoby żywności, głód nie powinien mieć miejsca. Tymczasem według najnowszego raportu FAO (agendy ONZ ds. żywności i rolnictwa) każdego roku 1,3 mld ton żywności trafia na wysypiska. Można by zmienić ten stan rzeczy, jeśli tylko ograniczono by straty żywności poprzez bardziej rozważne gospodarowanie żywnością. Według raportu FAO ponad połowa (54 proc.) żywności jest marnowana w procesie produkcji, przetwarzania i magazynowania plonów. Szczególnie niekorzystnie wygląda w tym zakresie sytuacja w Afryce i Azji, gdzie straty związane z niskim poziomem techniki zbiorów i logistyki wynoszą od 6 do 11 kg żywności na osobę rocznie. Zagrożeniem jest tu m.in. wysoka temperatura, która nie sprzyja owocom, mleku i mięsu, a szybko namnażające się bakterie czynią żywność niejadalną. Z drugiej strony, marnowanie żywności wskutek przetwarzania, transportu oraz konsumpcji jest przede wszystkim problemem krajów uprzemysłowionych. W Europie i Ameryce Północnej wyrzuca się rocznie na osobę ok. 100 kg żywności, mimo iż nadaje się ona jeszcze do spożycia.
Przekaz płynący z zestawienia tych faktów jest dla branży opakowaniowej bardzo czytelny. Według najnowszego opracowania jednej z australijskich jednostek naukowych, odpowiednio dobrane opakowania mogłyby znacząco ograniczyć straty w żywności. Dlatego też prowadzone są zaawansowane prace nad nowymi konstrukcjami maszyn pakujących, technologiami produkcji oraz inteligentnymi opakowaniami.
Wyzwania stojące przed sektorem opakowań są niebagatelne i często noszą znamiona pracy u podstaw, przy czym problemy krajów biednych i bogatych w tym zakresie są odmienne. Rolnicy w Afryce zauważyli na przykład, że pakowanie produktów na miejscu przynosi znacznie lepsze rezultaty aniżeli wysyłanie ich w formie niezabezpieczonej. Aby promować zalety pakowania żywności, reprezentanci takich firm, jak np. Bosch, przed kilku laty zwiedzali kraje rozwijające się, demonstrując możliwości maszyn pakujących dla rolnictwa. Nie jest to może wielka innowacja, ale drobny, lokalny element układanki składającej się na większą całość.
Paradoksalnie, problemy Zachodu w związku z marnowaniem żywności są jeszcze trudniejsze do zwalczenia, wynikają one bowiem z rozwiniętego konsumeryzmu. Ostatnie badania pokazują, że na terenie Europy wyrzuca się nawet 20-25 proc. żywności, mimo iż wciąż nadaje się ona do spożycia. Jednym z czynników wpływających na taki stan rzeczy jest informacja "najlepiej spożyć do", która umieszczana jest na opakowaniach - po tej dacie żywność jest zazwyczaj wyrzucana. Tymczasem, jak zauważają przedstawiciele branży, informacja ta nie oznacza, że jedzenie nie nadaje się do spożycia, lecz że jego kolor i konsystencja po wskazanej dacie mogą się zmienić. Problem em są także szeroko rozpowszechnione duże opakowania. Termin wskazany na opakowaniu upływa w tym przypadku na długo przed spożyciem produktu. W rozwiązaniu tego problemu mogłoby pomóc stosowanie mniejszych opakowań, dostosowanych do potrzeb konsumentów, zwłaszcza prowadzących jednoosobowe gospodarstwach domowych.
Innym sposobem walki z marnowaniem żywności jest kontrola świeżości produktów przy pomocy wskaźników czasu i temperatury. Dużą zaletą tego typu rozwiązań jest raportowanie wszelkich przerw w łańcuchu chłodniczym. Ciekawym przykładem zastosowania wskaźników świeżości jest rozwiązanie proponowane przez BASF i Swiss Freshpoint, produkujących etykiety ze specjalnym pigmentem nadrukowywanym na opakowaniu, których kolor się zmienia w przypadku popsucia się zawartości.
Prowadzone są także badania nad opakowaniami aktywnymi, które wchodzą w interakcję z zawartością. Jako przykład można podać butelki PET z pochłaniaczami tlenu (zawierającymi np. żelazo), które stosowane są w przypadku napojów łatwo się utleniających, jak np. piwo czy soki owocowe. Zastosowanie pochłaniaczy pozwala na dłuższe utrzymanie świeżości zawartości.
Produkuje się także folie wzbogacone o konserwanty, jak kwas sorbinowy, które zatrzymują namnażanie się drobnoustrojów, choć takie rozwiązania są często krytykowane ze względu na niekorzystny wpływ dodatkowych chemikaliów na jakość produktów. Wychodząc naprzeciw tym problemom, naukowcy z bawarskiego Fraunhofer-Institut für Verfahrenstechnik und Verpackung (IVV) opracowali antybakteryjne materiały oparte na wyciągach roślinnych, np. z rozmarynu. W ten sposób pogodzono oczekiwania konsumentów dotyczących produktów naturalnych z ich ochroną przed niekorzystnym oddziaływaniem bakterii.
Wadą wielu opakowań chroniących żywność jest jednak ich względnie droga produkcja. Innowacyjne opakowania często wymagają użycia większej ilości materiału, co w oczywisty sposób przekłada się na wzrost kosztów. Dlatego też firmy działające w branży, próbując wprowadzić inteligentne opakowania, szukają możliwości racjonalizacji kosztów w innych obszarach działalności. Dlatego też producenci maszyn pakujących dążą do zwiększenia efektywności swoich linii poprzez zwiększenie stopnia automatyzacji i optymalizacji procesów.
Przykładem może być działalność firmy Multivac, która oferuje klientom zaawansowane technologie zapewniające minimalne straty w folii w procesie produkcyjnym. Jest to możliwe dzięki zastosowaniu specjalnych rozwiązań w zakresie narzędzi skrawających. Ponadto usprawnieniu produkcji oraz większej ochronie konsumentów służy integracja obsługi modułów linii pakujących oraz kontrola jakości opakowań.
Efektywność oraz higienę linii produkcyjnych oraz minimalizację strat materiałowych oferuje również między innymi firma Weber Maschinenbau. Spółka specjalizuje się w wysoko wydajnych maszynach do cięcia, które stale podlegają unowocześnieniu. W najnowszej maszynie zastosowano np. nową technologię ostrzy oraz intuicyjną obsługę, co sprzyja zwiększeniu efektywności produkcji.
Innowacje w zakresie technologii produkcji opakowań oraz konstrukcji maszyn pokazują, że dostępnych jest już wiele rozwiązań, które mogłyby ochronić żywność przed stratami. Co istotne, mogą być też one stosowane na coraz szerszą skalę dzięki spadającym kosztom produkcji. Ważne są tu także inicjatywy wspierające te działania. Przykładem jest projekt FAO, UNEP i Messe Düsseldorf "Save Food Initiative", w ramach którego setka firm z całego łańcucha wartości branży spożywczej - od produkcji, poprzez sprzedaż i pakowanie, po logistykę - podejmuje działania w celu promowania dialogu między przemysłem, nauką, światem polityki i społeczeństwem na temat marnowania żywności. Ograniczenie strat będzie także tematem Innovationparc Packaging podczas tegorocznych targów interpack 2014 w Düsseldorfie.
