Źródła zanieczyszczeń maszyn i środki zapobiegawcze

Powody zanieczyszczenia maszyn są rozmaite. Warto jednak zorientować się w działaniu jeśli ma się do czynienia z tymi najbardziej oczywistymi.

Źródłami zanieczyszczeń maszyn są elementy konstrukcyjne oraz media, które z uwagi na swoje właściwości i sposób działania wytwarzają zanieczyszczenia lub sprzyjają ich rozwojowi. Przy profilaktycznym utrzymywaniu maszyn i urządzeń w odpowiednim stanie należy zwracać dodatkowo uwagę na następujące źródła skażenia:

Olej hydrauliczny
Przyczyna: Mgła utworzona z kropelek oleju jest uwalniana przy wystąpieniu nieszczelności w przewodach wysokociśnieniowych oraz przy wysokich ciśnieniach w cylindrach hydraulicznych. Podczas pracy tłoczyska zostają zwilżone olejem, który przechodzi w stan pary. Podwyższone ryzyko wystąpienia przecieków oleju stwarzane jest przez przewody wymagające częstej wymiany, np. w przewody suwaków rdzeni.

Pomoc: Aby uniknąć przecieków należy stosować uszczelki wysokiej jakości o dużej zdolności zatrzymywania. Skutecznym środkiem do eliminacji zużycia uszczelek, a tym samym do zapobiegania nieszczelnościom, jest używanie olejów hydraulicznych wysokiej jakości i o wysokiej czystości. Jeśli to możliwe, należy obniżyć poziom ciśnień oraz zredukować siłę zamykania do niezbędnej wielkości. Należy zapewnić możliwie wysoki stopień hermetyzacji tłoczysk oraz staranność montażu przyłączy hydraulicznych.

Środki smarne
Przyczyna: Prowadnice, tuleje kolumn oraz przeguby dźwigni kolanowych są zwilżane środkami smarnymi, z których uwalniają się pary (cząsteczki). W przypadku smarów grafitowych powstaje z reguły podwyższone stężenie cząsteczek.

Pomoc: Przy wytwarzaniu produktów medycznych należy stosować w obszarach sąsiadujących z tymi produktami środki nadające się do pomieszczeń czystych. Korzystne są skrócone odstępy czasu pomiędzy smarowaniem oraz stosowanie ilości smaru ograniczonych do dopuszczalnych jeszcze wartości minimalnych. W razie potrzeby należy automatycznie zgarniać pozostałości środków smarnych lub całkowicie odizolować obszary poddawane smarowaniu. Należy też unikać stosowania smarów grafitowych.

Kable i węże
Przyczyna: Kable i węże uwalniają podczas tarcia dużą ilość cząstek. Podwyższone ryzyko istnieje przede wszystkim przy podłączeniach węży do ruchomej płyty mocującej. Na wężach o powierzchni gumowej gromadzą się cząsteczki, które sporadycznie zostają uwalniane.

Pomoc: Ułożenie kabli i węży musi uniemożliwiać ich ocieranie się. Oznacza to, że po zainstalowaniu i podczas działania (przy ruchu) kable i węże nie mogą się stykać. Pomocne mogą być także gładkie, odporne na ścieranie i dające się dobrze czyścić węże osłonowe. Przy konstruowaniu form należy zwracać uwagę, aby obwody wody były w miarę możliwości dzielone w formie, a obwody przyłączane do formy były zredukowane do minimum.

Uszczelnienia
Przyczyna: Przy różnego typu obciążeniach statycznych uszczelki są znacznie mniej problematyczne. Jednak w przypadku uszczelek przemieszczających się względem uszczelnianych przez nie elementów konstrukcyjnych dochodzi bardzo często do uwalniania cząstek, zwłaszcza w sytuacjach, gdy ruch odbywa się na sucho.

Pomoc: W takich sytuacjach należy generalnie stosować uszczelki ulegające niewielkiemu tylko ścieraniu lub też całkowicie odporne na ścieranie i posiadające bardzo długie okresy trwałości. Miejsca nieszczelne należy natomiast natychmiast uszczelnić na nowo, tak by wyeliminować wszystkie zagrożenia.

Sprężone powietrze
Przyczyna: Naoliwione powietrze sprężone uwalnia przez tłumiki zaworów cząsteczki oleju. Powietrze wypuszczane pod ciśnieniem wytwarza zawirowania cząsteczek.

Pomoc: Przy stosowaniu sprężonego powietrza w pomieszczeniach czystych należy zwracać uwagę, aby powietrze zużyte było ponownie w całości odprowadzane z przestrzeni czystej (bez wydmuchu przez tłumiki). Powietrze naoliwione nie powinno być w miarę możliwości stosowane. Jeśli jednak jest stosowane, należy je oczyszczać z pozostałości oleju i z cząsteczek przy pomocy stopni filtracyjnych. Gdy sprężone powietrze musi być używane jako pomoc do usuwania detali z form, należy w przypadku produktów medycznych stosować powietrze sterylne, a przy zastosowaniach technicznych powietrze pozbawione oleju i cząsteczek.

Komponenty naładowane elektrostatycznie
Przyczyna: Elementy konstrukcyjne, które stanowią izolację elektryczną lub są montowane w odizolowaniu od sąsiednich komponentów mogą naładować się statycznie. Elementy naładowane przyciągają cząsteczki, a przy wstrząsach lub przy rozładowaniu elektrycznym uwalniają je z powrotem do otoczenia. Źródłem problemów są przy tym także powłoki lakiernicze oraz urządzenia transportujące materiał.

Pomoc: Należy w miarę możliwości unikać elementów konstrukcyjnych izolujących elektrycznie, które ulegają naładowaniu elektrostatycznemu w pobliżu obszaru produkcji, lub należy je dobrze uziemić. Antystatyczne powłoki lakiernicze mogą wyraźnie zredukować przyczepianie się cząsteczek do polakierowanych powierzchni i ułatwić ich czyszczenie.