Branża tworzyw debatuje o jednorazówkach

Ubiegłotygodniowa propozycja Komisji Europejskiej dotycząca ograniczenia zużycia foliówek w Europie spotkała się z szybką reakcją organizacji branżowych. Przedstawiamy stanowiska, jakie w tej sprawie zajęły czołowe stowarzyszenia zrzeszające podmioty działające w sektorze tworzyw sztucznych.

Kazimierz Borkowski z Fundacji PlasticsEurope Polska nie kryje rozczarowania proponowanymi regulacjami:
- Propozycja Komisji Europejskiej z 4 listopada, dotycząca wprowadzenia do Dyrektywy Opakowaniowej zapisu nakazującego Państwom Członkowskim UE ograniczenia stosowania cienkich toreb z tworzyw sztucznych (o grubości poniżej 50 μm) to niewątpliwie efekt prowadzonych w ostatnim czasie prac w Komisji zmierzających do stworzenia lepszego prawa dotyczącego zagospodarowania odpadów - mówi Borkowski. - Jednocześnie trudno się oprzeć wrażeniu, że autorzy poprawki skupili się na likwidacji skutków, a nie przyczyn niekorzystnych zjawisk i nie uwzględnili innych, niż ochrona środowiska, obszarów, na które ta potencjalna zmiana prawna może wpłynąć.

Borkowski wskazuje na kilka podstawowych problemów związanych z propozycją Brukseli. Przede wszystkim obawy budzą możliwe konsekwencje wprowadzenia poprawki, tj. zaistnienie sytuacji chaosu, w której w różnych krajach jednolitego obszaru ekonomicznego, jakim jest UE, będą obowiązywały różne zasady związane z obrotem towarów. Taka niespójność zasad negatywnie wpłynie na wolny przepływ towarów w Europie. Spowoduje to niepewność legislacyjną, która z kolei może bezpośrednio ograniczyć inwestycje - stwierdza dyrektor PlasticsEurope Polska.

Ponadto, zdaniem Borkowskiego, wskazywanie jednego tylko materiału i jednego tylko typu opakowania oraz tworzenie dla niego osobnego prawa powinno opierać się na solidnych podstawach i argumentach. W zagadnieniach ochrony zasobów i ochrony środowiska jedyne obecnie narzędzie, które pozwala ocenić wpływ danego wyrobu na środowisko stanowią oceny całego cyklu życia (life cycle assessment). Z licznych analiz wykonanych dla różnych materiałów, zarówno przez niezależnych konsultantów, jak i agendy rządowe, wynika, że biorąc pod uwagę cały cykl życia wyrobu to właśnie torby na zakupy z tworzyw sztucznych, także te tzw. jednorazowe, stanowią najbardziej zasobooszczędne (tj. ekologiczne) rozwiązanie, zwłaszcza, jeśli zostaną użyte powtórnie, np. ponownie na zakupy czy jako worek na śmieci.

Dlatego też PlasticsEurope proponuje odmienny scenariusz dotyczący foliówek aniżeli proponowany przez KE. Europejski przemysł tworzyw sztucznych - mówi Borkowski - wspierać będzie wprowadzenie opłaty za udostępnianie toreb na zakupy, czy to z tworzyw sztucznych, czy z innych materiałów, aby podnieść świadomość konsumentów na temat wartości tych toreb wynikającej z konieczności ich wyprodukowania z dostępnych zasobów. Dodatkowo, ta wartość może być odzyskana, z korzyścią dla środowiska, jeśli zużyte torby trafią do odzysku, a nie zostaną porzucone jako śmieć czy będą składowane na wysypisku.

- Zwracamy także uwagę na fakt, że aby osiągnąć wymierne efekty zmniejszenia zaśmiecenia środowiska konieczne jest połączenie dwóch elementów: usprawnienia zagospodarowania odpadów oraz właściwej edukacji społeczeństwa - konkluduje Borkowski. - Same prawne zakazy na pewno nie spełnią tej funkcji. Aby efektywnie chronić środowisko należy skoncentrować się na właściwej implementacji i egzekucji prawa istniejącego już w Europie, zwłaszcza w krajach z niewłaściwą gospodarką odpadami, takich jak Polska.

Równie krytyczne stanowisko w sprawie propozycji KE przedstawiła organizacja skupiająca europejskich przetwórców tworzyw - European Plastics Converters (EuPC). Choć bowiem stowarzyszenie wspiera cel, jakim jest bardziej odpowiedzialne zużywanie foliówek, to jest jednak rozczarowane rozwiązaniem, które - poprzez zmianę dyrektywy opakowaniowej - oznacza atak na unijny rynek toreb. EuPC jest zdania, że propozycja Komisji stanowi pogwałcenie podstaw rynku wspólnotowego. Rodzi ona także obawy o dalsze regulacje Komisji stanowiące odpowiedź na wyzwania ochrony środowiska naturalnego i tuszujące niewystarczający postęp w dziedzinie gospodarki odpadami. Zdaniem EuPC, KE powinna położyć większy nacisk na promowanie dobrowolnych działań obywateli w zakresie zużycia toreb oraz wspierać cały łańcuch wartości i organizacje branżowe.

Zdaniem EuPC propozycja Komisji Europejskiej stanowi jawne pogwałcenie zasady proporcjonalności, ponieważ działanie zmierzające do "ograniczenia zużycia" lekkich toreb z tworzyw może doprowadzić do zakazu ich stosowania na terenie państwa członkowskiego. Stowarzyszenie twierdzi, iż propozycja ma na celu de facto zalegalizowanie stanu prawnego we Włoszech, gdzie zakazane są torby nie podlegające biodegradacji czy kompostowaniu. EuPC przypomina, iż włoski przepis od 2010 roku był przedmiotem dochodzenia KE, w trakcie którego ustalono, że łamie on prawo unijne. Włoska regulacja faworyzuje biotworzywa w stosunku do konwencjonalnych polimerów bez uwzględnienia adekwatnych rozwiązań związanych z końcem cyklu życia toreb. EuPC obawia się, iż propozycja KE może doprowadzić do powtórzenia włoskiego scenariusza w innych krajach Unii.

EuPC zwraca uwagę legislatorów, iż torby wykonane z tworzyw biodegradowalnych stanowią problem środowiskowy, ponieważ równie dobrze jak zwykłe foliówki mogą trafić na składowisko, a ponadto nie ulegają rozkładowi w rozsądnym czasie, zarówno na lądzie, jak i w morzach. Kwestia końca cyklu życiowego tego typu toreb jest do tej pory nierozwiązana - powołując się na przeprowadzone testy EuPC wskazuje, iż tworzywa biodegradowalne posiadają negatywny wpływ na jakość produktów uzyskiwanych w procesie recyklingu.

- Propozycja KE wydaje się krótkowzroczną odpowiedzią na ogromny problem, jakim jest zagospodarowanie odpadów w Europie - powiedział Alexandre Dangis, dyrektor zarządzający EuPC. - To istotne zagrożenie dla produktów i ich producentów - setek firm z sektora MŚP, które czeka zamknięcie, jeśli propozycja wejdzie w życie. Ponadto przeprowadzona kalkulacja emisji CO2 jest znacznie przesadzona.

To ostatnie stwierdzenie odnosi się do błędu, jaki - zdaniem EuPC - popełniła KE w swoich wyliczeniach. W propozycji Komisji rozmiar emisji CO2, która zostanie ograniczona w wyniku wprowadzenia w wyniku wprowadzenia zakazu używania toreb z tworzyw, wynosi 147,6 mln ton. Tymczasem wg EuPC prawidłowa wartość powinna wynosić 1,44 mln ton.

Przedstawiciele EuPC oświadczyli jednocześnie, że są gotowi do udzielenia wsparcia w przygotowaniu projektu, który w odpowiedzialny sposób przyczyni się do zmniejszenia obciążenia dla środowiska wynikającego z nieprawidłowego używania toreb z tworzyw sztucznych.

- Dzisiejsza propozycja Komisji Europejskiej zmierza w kierunku ograniczenia zużycia toreb z tworzyw sztucznych w UE i jest ważnym krokiem w kierunku zrównoważonej ekonomii - powiedział François de Bie z berlińskiego stowarzyszenie European Bioplastics (EB).

Zdaniem przedstawicieli stowarzyszenia, inicjatywa KE stanowi dobrą możliwość promowania produktów wykonanych z biotworzyw, co jest szczególnie istotne w kontekście promowania gospodarki bezodpadowej i oszczędzania surowców. Przy czym stowarzyszenie rekomenduje, aby proponowane regulacje jednocześnie pozwalały krajom członkowskim na elastyczność w zakresie toreb wykonanych z biotworzyw. Powinny one być, zdaniem EB, wyłączone z ograniczeń ze względu na ich cenne własności w zakresie ochrony środowiska.

European Bioplastics pozytywnie ocenia propozycję wprowadzenia zmian do dyrektywy opakowaniowej. Jak dodaje de Bie, dzięki zmianom w dyrektywie legalizację uzyska włoski przepis, który zabrania używania lekkich toreb wykonanych z tworzyw konwencjonalnych i dopuszcza do użytku jedynie torby kompostowalne spełniające normę EN 13432.

EB wspiera wyłączenie z nowych regulacji toreb z biotworzyw nie ulegających biodegradacji, pod warunkiem, że zawierają co najmniej 50 proc. komponentu biologicznego. Zdaniem EB torby sklepowe wyprodukowane z biotworzyw posiadają mniejszy ślad węglowy aniżeli tradycyjne.

Jak twierdzą przedstawiciele EB, w krajach, gdzie prowadzona jest zbiórka odpadów organicznych, torby kompostowalne mogą mieć podwójne zastosowanie i używane są do gromadzenia odpadów. EB powołuje się na badania, które wskazują, iż kompostowalne torby z biotworzyw przyczyniają się nie tylko do zwiększenia objętości kompostu, lecz także poprawiają jego jakość. Ponadto, podwójne użytkowanie ogranicza także ilość toreb trafiających na składowiska. W państwach, gdzie tworzywa są poddawane recyklingowi, torby z biotworzyw - twierdzi EB - mogą podlegać recyklingowi mechanicznemu, zaś tam, gdzie odpady są spalane, torby tego typu przyczyniają się do generowania energii ze źródeł odnawialnych.