Czy rury z tworzyw sztucznych to dobry wybór?

Tworzywa sztuczne, to nowoczesne i popularne materiały wykorzystywane w wielu dziedzinach przemysłu, takich jak np. przemysł opakowań, przemysł samochodowy, budownictwo oraz przemysł kabli i przewodów. Olbrzymi wpływ mają one również na rozwój infrastruktury wodociągowej i kanalizacyjnej a w szczególności na innowacyjne rozwiązania w tym zakresie.

Pierwsze tworzywa sztuczne powstały pod koniec XIX wieku, a już ok. 1935 roku. rozpoczęto produkcję rur tworzywowych z polichlorku winylu. W ostatnich dziesięcioleciach przemysł tworzyw sztucznych rozwijał się niezwykle dynamicznie, bowiem jego produkty stały się wykładnikiem nowoczesności i efektywności gospodarek na świecie.

Od kilkunastu lat obserwujemy wyjątkowo dynamiczny  rozwój rynku rur z tworzyw sztucznych. Największymi europejskimi producentami rur tworzywowych są Włochy, Niemcy i Francja. Wytwarza się tam niemal 50 proc. wszystkich rur tworzywowych na Starym Kontynencie. Rynek budowlany plasuje się na drugim miejscu jeśli chodzi o użycie tworzyw sztucznych.

W Polsce zapotrzebowanie na nie wyniosło w 2017 roku 3,5 mln ton. Przemysł budowlany (25,9%) był drugim co do wielkości konsumentem tworzyw sztucznych, zaraz po opakowaniowym (32,5%). W porównaniu do średniej europejskiej, w naszym kraju mniej zarysowana jest przewaga produkcji opakowań nad drugim sektorem wykorzystania tworzyw sztucznych - budownictwem (w Polsce - 32,5% vs 25,9%, w Europie 39,5% vs 19,4%).¹

Ogólnie rzecz biorąc, mimo ogólnie złego nastawienia do tworzyw sztucznych, wydaje się że branża rur z tworzyw sztucznych ma przed sobą przyszłość. 

Rury z tworzyw sztucznych odgrywają szczególna rolę w odniesieniu do systemów związanych z transportem wody pitnej, gazu oraz ścieków, a także w różnego rodzaju podziemnych instalacjach. Cienkościenne rury z tworzyw sztucznych stały się integralnym składnikiem zarówno w przemyśle jak też we wszystkich projektach budowlanych. 

Spośród tworzyw sztucznych wykorzystywanych w instalacjach sanitarnych za najstarszy uważa się polichlorek winylu (PVC), którego produkcję rozpoczęto już w latach 30-tych. Następne tworzywa powstają  po wojnie: polietylen LDPE (1945), HDPE (1955) polipropylen PP (1955), polietylen sieciowany PEX (1968).

W systemach doprowadzających i odprowadzających stosowane są przede wszystkim rury z polietylenu (PE) i polichlorku winylu (PVC-U), a także z polipropylenu (PP). Rury te mogą być całkowicie jednolite (rury pełnościenne) albo posiadać strukturę dwu - lub wielowarstwową. Dzięki temu możliwe jest takie zastosowanie rur, które w szczególności odpowiada stosownym wymogom danego medium oraz zewnętrznym obciążeniom naziemnym.

Rury z tworzyw sztucznych, w porównaniu z rurami z betonu czy stali, są stosunkowo młodymi produktami, jednak ich udział w rynku gwałtownie rośnie. Systemy rur z tworzyw sztucznych znajdują coraz częściej zastosowanie w zakresie średnic nominalnych, które były dotąd domeną rur betonowych i stalowych. Wynika to głównie z korzystnych cech systemów rur z tworzyw sztucznych. Ich położenie wiąże się z niskimi kosztami, są trwałe (co najmniej  100 lat), łatwe w konserwacji i utrzymaniu oraz nadają się do renowacji istniejących zepsutych sieci przewodów.

A jest co naprawiać. Awarie sieci to w Polsce codzienność - mamy nawet do 100 tys. awarii rocznie. Przyczyną jest m.in. przestarzała infrastruktura, której pełne odnowienie może potrwać 100 lat. W  wielu miastach Polski ponad 50% długości sieci wodociągowej stanowią przewody działające dłużej niż 50 lat, a 45% - przewody w wieku 25-50 lat. W strukturze materiałowej sieci ciągle 35% stanowią stare rurociągi z żeliwa szarego, 10% ze stali, a 4% z azbestocementu.²

Tworzywa sztuczne to "Dobry Wybór"

Mimo iż systemy wodociągowe z tworzyw sztucznych należą do najlepszych rozwiązań dostępnych obecnie na rynku, przyświecająca ich producentom idea ustawicznego podnoszenia jakości rur i kształtek z tworzyw sztucznych zaowocowała podjęciem przez Polskie Stowarzyszenie Producentów Rur i Kształtek z Tworzyw Sztucznych (PRiK) inicjatywy mającej na celu uhonorowanie i wyróżnienie firm spełniających wysokie standardy w zakresie jakości produkowanych wyrobów, stosowanych technologii, obsługi klienta oraz ochrony środowiska naturalnego. Służy temu wprowadzenie Znaku PRiK "Dobry Wybór".

Inicjatywa Znaku "Dobry Wybór" jest logiczną konsekwencja dotychczasowych działań Stowarzyszenia PRiK w zakresie dbałości o najwyższa jakość systemów wodno - kanalizacyjnych z tworzyw sztucznych na polskim rynku.

Znak PRiK "Dobry Wybór" jest wyróżnieniem promocyjnym, przyznawanym przez Stowarzyszenie firmom za ich profesjonalizm w działaniu. Znak stanowi świadectwo, że przedsiębiorstwo spełnia wysokie standardy w zakresie jakości produkowanych wyrobów, stosowanych technologii, organizacji produkcji i obsługi klienta oraz ochrony środowiska naturalnego.

Wprowadzenie Znaku PRiK "Dobry Wybór" ma również promować wspieranie działań proekologicznych, podnoszących jakość i standardy życia; dbałość o prawidłowość stosowania produktów z tworzyw sztucznych; dobre praktyki w biznesie; popularyzowanie projakościowego sposobu prowadzenia działalności; wspieranie firm dążących do ciągłego doskonalenia w zarządzaniu jakością i firmą.

O przyznanie Znaku mogą ubiegać się podmioty gospodarcze prowadzące działalność na terenie Unii Europejskiej i mający przynajmniej jeden zakład produkcyjny w Polsce. To z definicji ogranicza możliwość ubiegania się o Znak PRiK "Dobry Wybór" firm stricte handlowych.

Dodatkowym warunkiem jest profil działalności - jednymi z głównych obszarów jej prowadzenia powinny być produkcja oraz dystrybucja rur i kształtek z tworzyw sztucznych do kanalizacji zewnętrznej i wewnętrznej oraz przesyłu wody, a także przetwórstwo odpadów z tych wyrobów.

Kapituła Znaku „Dobry Wybór” składająca się z niezależnych specjalistów - ekspertów z branży wod-kan przyznała obecnie już ponad 200 Certyfikatów w następujących grupach produktowych: kanalizacja zewnętrzna (grawitacyjna i ciśnieniowa), ciśnieniowy przesył wody, kanalizacja wewnętrzna oraz zagospodarowanie wód opadowych. Firmy, które dotychczas uzyskały certyfikaty Znaku „Dobry Wybór”  to: Dyka, Kaczmarek, Nicoll, Pipelife, Plastimex, Uponor oraz Wavin.

Ocena produktów firm, które zgłosiły akces do programu została podjęta w oparciu całościowe podejście do wymagań stawianych firmom. Sprawdzano nie tylko parametry techniczne w trakcie testów laboratoryjnych ale również rzetelność poszczególnych firm jako partnerów w biznesie.

Znak PRiK "Dobry Wybór" jest dostępny dla wszystkich firm spełniających warunki regulaminu Znaku, konieczna jest jedynie deklaracja przystąpienia do programu i akceptacja regulaminu Znaku PRiK oraz pomyślne przejście audytu jakościowego, badań wyrobów oraz przedstawienie certyfikatów spełniania przez firmę norm zarządzania jakością. Więcej o Znaku można przeczytać tutaj.

Dzisiaj i jutro rur z tworzyw sztucznych

Obecnie budowa sieci wodociągowych w terenach o dużym stopniu uzbrojenia i skomplikowania sieci to domena systemów z PE, natomiast tam gdzie tereny są mniej zurbanizowane i sieć nie jest mocno zróżnicowana stosuje się systemy ciśnieniowe z PVC-U. Tworzywa sztuczne w zastosowaniach wodociągowych wprowadziły wiele udogodnień i podniesienie ich standardu w zakresie jakości dostarczanej do odbiorców wody. Wszystko to dzięki takim podstawowym zaletom tworzyw sztucznych jak odporność chemiczna, odporność na korozję, niska chropowatość oraz wysoka wytrzymałość.

Dzięki tym zaletom rurociągi z tworzyw sztucznych charakteryzują się brakiem wpływu na jakość wody, nie zarastają, posiadają wysoką sprawność hydrauliczną oraz pozwalają na ich wykorzystywanie praktycznie w całym zakresie stosowanych ciśnień roboczych w sieciach wodociągowych.

Nie jest więc żadnym odkryciem fakt, iż od wielu już lat rury z tworzyw sztucznych z powodzeniem zastępują te wykonane z betonu, żeliwa, miedzi lub stali. Ze względu na ich niską wagę i odporność na korozję i chemikalia, udział rur z tworzyw sztucznych rośnie zdecydowanie na wszystkich rynkach.

Według analityków międzynarodowego instytutu badawczego Ceresana w najbliższych latach znaczny wzrost zainteresowania rurami nastąpi w rolnictwie. Na znaczeniu zyskuje regularne nawadnianie upraw rolnych ze względu na konsekwencje zmian klimatycznych. Do krajów, w których istnieje największy potencjał nawadniania terenów rolnych należą Chiny, Indie oraz Brazylia i Turcja. Ogółem światowe zapotrzebowanie na rury nawadniające i drenażowe np. z PVC w segmencie rolnictwa prawdopodobnie wzrośnie w nadchodzących latach o około 5,7% rocznie.

Segment rur z tworzyw sztucznych to branża ściśle zależna od kondycji budownictwa. Popyt poszczególnych krajów na taki produkt jak rury jest w olbrzymim stopniu uzależniony od rozwoju i stanu budownictwa w danym kraju, aktualnej sytuacji w przemyśle budowlanym oraz klimatu inwestycyjnego w poszczególnych sektorach gospodarki. Niepewność polityczna, zmniejszenie wydatków publicznych lub brak inwestycji prywatnych mają zasadniczo drastyczne skutki zarówno dla przemysłu budowlanego jak i rynku rur.

W Polsce, która od czasu przemian ustrojowych jest permanentnym  placem budowy, rynek rur jest stosunkowo stabilny, chociaż i on przeszedł poważne załamania. Pierwsze przyszło w 2008 r., kiedy popyt się gwałtownie załamał. Wprawdzie później produkcja rosła, ale nie tak dynamicznie jak przed 2008 r. Drugie załamanie nastąpiło po boomie wywołanym Euro 2012.

Mimo wszystko jednak, ostatnie trzy dekady można śmiało nazwać krokiem milowym. Utrudniony dostęp do wysoko rozwiniętych rynków zachodnich powodował, że jeszcze pod koniec lat 70. podstawowym materiałem w instalacjach była stal czarna i ocynkowana. Dziś w Polsce mają swoje zakłady produkcyjne najwięksi światowi producenci rur z tworzyw sztucznych, świetnie radzą sobie też firmy z polskim kapitałem. 

Sukces ten osiągnęły w dużej mierze dzięki niekwestionowanym zaletom przewodów rurowych z tworzyw sztucznych.Korzyści ze stosowania rur z tworzyw sztucznych jest wiele i są zróżnicowane. Dotyczą one aspektów technicznych, ekonomicznych i ekologicznych.

Wśród najistotniejszych i najczęściej wymienianych można wyróżnić: łatwość przetwarzania oraz formowania także w połączeniu z innymi materiałami, precyzyjną tolerancję wykonania wpływającą na późniejszy montaż, jego dokładność, szczelność oraz czas wykonania, duża gładkość ścianek wpływająca na wysoką hydraulikę w układach wodociągowych jak i na procesy samooczyszczania w układach kanalizacyjnych, odporność na korozję oraz dużą odporność na czynniki chemiczne (substancje agresywne) czy temperaturę medium.

Rury z tworzyw sztucznych charakteryzują się niskim ciężarem (przy wykazywaniu bardzo dobrych właściwości wytrzymałościowych) oraz wysoką elastyczność przewodów zdolnością do relaksacji naprężeń.

Jacek Leszczyński

¹Raport roczny PlasticsEurope Polska 2017
²Raport NIK 28 sierpnia 2018