Europejski recykling PET: istotny element GOZ

Rozmowa z Casperem van den Dungenem, wiceprezesem Plastic Recyclers Europe i przewodniczącym Grupy Roboczej ds. PET.

Jak wyglądały ostatnie lata, jeśli chodzi o recykling PET?

Politereftalan etylenu (PET) jest jednym z najczęściej poddawanych recyklingowi tworzyw sztucznych i zarazem najczęściej przetwarzanym polimerem przeznaczonym do zastosowań w kontakcie z żywnością. Zaledwie 20 lat temu butelki PET po napojach były wykorzystywane do wyrobu włókien, które miały posłużyć np. do produkcji taśm czy odzieży. W tamtych czasach nie opracowano jeszcze technologii umożliwiającej wytwarzanie produktów z recyklingu przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Nie istniały również żadne przepisy regulujące tę kwestię.

Dopiero w 2008 r. na mocy rozporządzenia 282/2008 ustanowiono procedurę autoryzacji procesów recyklingu PET w zastosowaniach przeznaczonych do kontaktu z żywnością. W następstwie tych zmian rynek butelek na napoje poddawanych recyklingowi stale się rozwija i obecnie większość butelek PET jest powtórnie przetwarzana w systemach obiegu zamkniętego i ponownie wykorzystywana do produkcji opakowań.

Unia Europejska jest światowym pionierem w zakresie przepisów dotyczących recyklingu, a w szczególności materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, ponieważ posiada jedne z najbardziej rygorystycznych przepisów i norm, zapewniających najwyższe standardy bezpieczeństwa i higieny dla takich wyrobów.

Wiele marek stosuje tworzywa sztuczne z recyklingu do produkcji butelek do wody mineralnej lub napojów bezalkoholowych, zaś sam rPET może być wykorzystywany do wyrobu opakowań i pojemników przeznaczonych do kontaktu z żywnością nawet w 100% pochodzących z recyklingu. Poza butelkami, materiał z odzysku jest stosowany np. w przypadku tacek – już 50% z tych, które używane są do pakowania szynki, sera, sałatek lub opakowań typu blister, zawiera PET z recyklingu. Oba te zastosowania były możliwe w dużej mierze dzięki wprowadzonym w 1994 r. celom unijnym, ich kolejnej rewizji w 2008 r., ustanowieniu rozporządzenia w sprawie wykorzystania tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu w materiałach przeznaczonych do kontaktu z żywnością i wreszcie wprowadzeniu w 2015 r. pakietu gospodarki o obiegu zamkniętym.

Równie ważnym czynnikiem są ogromne postępy, które dokonały się zarówno w technologiach recyklingu, jak i ogólnie w łańcuchu wartości. Przykłady postępu technologicznego obejmują zmiany w projektowaniu wyrobów, takie jak np. inteligentne etykiety, które mogą wskazywać gdzie należy poddać dany produkt recyklingowi.

Ponadto, sortowanie odpadów nie odbywa się już ręcznie, ale zostało przeniesione do bardziej niezawodnych systemów automatycznych, w których zastosowano technologię separacji zbliżoną do robotycznej.

Te postępy pomogły przezwyciężyć ograniczenia, które utrudniały dotychczas wykorzystywanie materiałów pochodzących z recyklingu w szerokim zakresie aplikacji, w tym w produktach o wysokiej jakości. Były to np. ograniczenia związane z projektowaniem artykułów do recyklingu czy też możliwością sortowania odpadów lub ich czyszczenia. Optymalizacja tych procesów na każdym etapie łańcucha wartości rozpoczęła się wiele lat temu i utorowała drogę w kierunku obiegu zamkniętego PET.

Zachęty legislacyjne i postęp technologiczny zaowocowały zwiększeniem wydajności i skuteczności procesów recyklingu, przy jednoczesnym wzroście zrównoważenia każdego nowego cyklu.

A jak kształtuje się aktualna sytuacja w recyklingu PET?

Dane liczbowe pokazują, że w ciągu minionych 2 dekad recykling tworzyw sztucznych nieustannie się rozwijał, a przez ostatnie 5 lat wzrósł o ponad 60%. W 1996 r. całkowite zainstalowane zdolności przerobowe w zakresie recyklingu szacowano na ok. 200 tys. ton. Obecnie jest to więcej niż 9,6 mln ton. Butelki i tacki po napojach (PET), elastyczne tworzywa sztuczne (LDPE) oraz pojemniki (HDPE) to strumienie odpadów z tworzyw sztucznych o najwyższych wskaźnikach zbiórki i recyklingu w Europie.

Przemysł PET w Europie stale zmierza w kierunku obiegu zamkniętego. Nowe badania dotyczące możliwości zbiórki, recyklingu i produkcji PET w 2020 r. wskazują na wzrost (w porównaniu z 2018 r.) wszystkich mierzonych czynników. W tym okresie zanotowaliśmy wzrost o 21% zainstalowanych mocy produkcyjnych, wynoszący łącznie 2,8 mln ton w UE27+3. Nowe moce produkcyjne, które zostały ostatnio zainstalowane, to głównie linie do przetwarzania umytych butelek lub tacek na regranulat dopuszczony do kontaktu z żywnością.

Myślę, że stoimy przed możliwością odejścia od produkcji pierwotnej na rzecz produkcji z materiałów pochodzących z recyklingu. W 2020 r. wytworzono 1,7 mln ton PET pochodzącego z recyklingu, przy stałym wzroście w sektorze tacek, które z 32% udziałem pozostają największym rynkiem zbytu dla rPET w opakowaniach. W przypadku butelek do napojów szacujemy udział rPET na 29%. Jeśli chodzi o zbiórkę odpadów PET, dysponujemy danymi które wskazują, że w 2020 r. w Europie zebrano i posortowano do recyklingu 61% butelek po napojach, co stanowi wzrost o 9% w porównaniu z rokiem 2018.

Jest oczywiste, że regulacje prawne w znaczący sposób przyczyniły się do zwiększenia absorpcji rPET w wyrobach przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Wymóg prawny dotyczący 25% zawartości rPET w butelkach do wody i napojów bezalkoholowych do 2025 r. oraz cel związany ze zbiórką PET wynoszący 90% do 2029 r. to główne czynniki napędzające. Spodziewam się, że wzrost ten będzie nadal postępował w odpowiedzi na zobowiązania producentów i cele dotyczące zawartości materiałów poddanych recyklingowi w nowych produktach.

Nowe przepisy wpłynęły również na rozwój nowych systemów depozytowych, które pozwalają na uzyskanie wyższej jakości zbieranego materiału. Wzrost ten musi być zaprogramowany zgodnie z tym, co mogą przyjąć obecnie zainstalowane moce przerobowe. W sprostaniu temu wyzwaniu pomoże nam dostępność certyfikowanych danych statystycznych.

Mimo, że istnieją pewne różnice w systemach, wydajności i dostępności infrastruktury w poszczególnych krajach Unii Europejskiej, coraz częściej obserwuje się tendencję do wymiany i wykorzystywania najlepszych praktyk i nowych technologii w celu dalszego podnoszenia jakości, wydajności i skuteczności procesów recyklingu tworzyw sztucznych.

Czy, jeśli chodzi o sektor PET, możemy patrzeć w przyszłość z optymizmem?

Sektor przetwórstwa odpadów tworzyw sztucznych jest częścią układanki mającej na celu rozwiązanie kryzysu związanego z zaśmiecaniem środowiska naturalnego. Oczywiście, nie może on odgrywać swojej roli samodzielnie, lecz musi współdziałać z takimi rozwiązaniami jak zapobieganie, ponowne użycie i projektowanie z myślą o recyklingu.

Tak długo, jak Europa będzie jednym z wiodących graczy na polu gospodarki o obiegu zamkniętym, możliwości recyklingu i jego wydajność będą sukcesywnie rosły. Jednak aby do 2030 r. osiągnąć cel 30% zawartości surowców wtórnych w butelkach na napoje, do recyklingu trzeba będzie wysłać 3,6 mln ton PET (w porównaniu z 2,2 mln ton wysyłanych aktualnie). W takim scenariuszu udział rPET w całkowitym zapotrzebowaniu na PET osiągnie 55% do roku 2030 (w porównaniu z 26% obecnie).

Siłą napędową postępu zarówno w zakresie zbiórki, jak i recyklingu PET są ramy prawne. Nowa dyrektywa UE w sprawie tworzyw sztucznych jednorazowego użytku, która wprowadza konkretne cele dotyczące tak zbiórki, jak i wykorzystania materiałów pochodzących z recyklingu, już przyczyniła się do zwiększenia dobrowolnych zobowiązań detalistów, producentów i właścicieli marek. Obecnie bardziej niż kiedykolwiek uczestnicy łańcucha wartości koncentrują się na integracji PET pochodzącego z recyklingu przeznaczonego do kontaktu z żywnością w swoich produktach opakowaniowych. W związku z tym branża zadeklarowała już szereg celów związanych z włączeniem surowców z recyklingu do swoich produktów.

W branży pojawiają się i nadal będą pojawiać się nowe trendy. Na przykład w ciągu ostatnich kilku lat wzrosła wydajność linii do recyklingu tacek PET i szacuje się, że w ciągu najbliższych 2–3 lat efektywność recyklingu tego rodzaju wyrobów osiągnie poziom około 100 tys. tacek PET, co stanowi 10% asortymentu wprowadzanego na rynek. Recykling tego typu artykułów przyczyni się do zwiększenia ilości opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością, a tym samym do osiągnięcia wyznaczonych celów.

Co więcej, oczekuje się, że do 2025 r. 19 państw członkowskich UE wprowadzi system depozytowy dla butelek PET. Obecnie 7 krajów UE, w których funkcjonują już takie regulacje, osiąga wskaźniki sortowania na potrzeby recyklingu na poziomie 83% lub wyższym. Oznacza to, że w związku z wprowadzonymi już celami dotyczącymi poziomu zbierania, określonymi w Dyrektywie UE w sprawie jednorazowych tworzyw sztucznych, w okresie do 2025 r. liczba zebranych odpadów, jak również ich jakość, prawdopodobnie znacznie wzrosną.

Ponieważ Unia Europejska jest w skali globalnej pionierem w zakresie recyklingu PET, dzięki rozbudowanej bazie firm zajmujących się recyklingiem, zaawansowanym technologiom i najlepszym praktykom będzie wywierać wpływ na kraje na całym świecie poprzez eksport swoich technologii i know-how.