Plastics Europe: katalizator zmian branży tworzyw sztucznych
Rozmowa z dr inż. Anną Kozerą-Szałkowską, dyrektor zarządzającą Plastics Europe Polska.
Jest pani związana z Plastics Europe Polska od początku istnienia Fundacji, czyli od 2007 r. Natomiast od początku bieżącego roku stoi pani na jej czele, sprawując funkcję dyrektor zarządzającej. Czy możemy pokusić się już o wstępne podsumowanie tego okresu działalności Fundacji?
Rzeczywiście, objęcie przeze mnie roli dyrektor zarządzającej Plastics Europe Polska przypadło na czas wyjątkowo interesujący i pełen zupełnie nowych wyzwań. Wcześniejsze doświadczenie i znajomość organizacji oczywiście okazały się dużym atutem w zarządzaniu Fundacją w nowych warunkach. Mimo wielu wyzwań dla biznesu, w tym branży tworzyw sztucznych, wynikających z pandemii, legislacyjna agenda pozostała bardzo napięta. Wypełniając swoją rolę, monitorowaliśmy zachodzące zmiany i zajmowaliśmy stanowiska w tematach kluczowych dla naszego biznesu.
Zagadnienia związane z rolą i znaczeniem tworzyw sztucznych w zrównoważonym rozwoju, dyskusja wokół ochrony środowiska i zmian klimatu, to od wielu lat nasze priorytety. W tym roku wiele uwagi poświęciliśmy innowacyjnym rozwiązaniom, dzięki którym nasza branża może w znaczący sposób przyczynić się do stawienia czoła wyzwaniom teraźniejszości i przyszłości. W licznych wydarzeniach, takich jak panele dyskusyjne, konferencje czy webinaria, podkreślaliśmy m.in. rolę i potencjał recyklingu chemicznego w realizacji ambitnych celów środowiskowych Unii Europejskiej. Zwracaliśmy także uwagę na konieczność zachęt finansowo-legislacyjnych dla rozwoju innowacyjnych technologii. Idea zrównoważonego rozwoju, która jest podstawą wszystkich inicjatyw, dla naszej branży od wielu lat jest siłą napędową dla tworzenia innowacji. W tym roku wyraziliśmy to także prezentując nową identyfikację wizualną stowarzyszenia, która podkreśla skupienie różnych podmiotów wokół wspólnego celu.
Stałe miejsce w naszej działalności mają kampanie edukacyjno-społeczne, w tym „Plastik nie do pieca, piec nie do plastików”. To kampania skierowana do mieszkańców gmin, które zmagają się z problemem smogu w wyniku spalania odpadów w paleniskach domowych. Przygotowaliśmy i udostępniliśmy za darmo materiały edukacyjne, które dodatkowo promowaliśmy w środkach komunikacji miejskiej wielu miast w Polsce. Natomiast nasza inicjatywa Recykling Rejs obchodziła w tym roku swoje 10-lecie. Z tej okazji zorganizowaliśmy z partnerami 18 akcji zbierania śmieci nad rzekami, jeziorami i nad Bałtykiem, podczas których zebrano aż 250 ton śmieci. Uświadamia nam to, jak ważna jest długoterminowa edukacja w obszarze segregacji odpadów. Z powodzeniem realizowaliśmy także nasz flagowy projekt edukacyjny „Plastek i jego zaczarowane pudełko”. W tym roku na stronie www.eksperymentyplastka.pl pojawiły się lekcje online, które promują właściwe postawy ekologiczne w kontekście tworzyw i ich odpadów.
Podczas konferencji prasowej, rozpoczynającej tegoroczne targi Plastpol, zaprezentowała pani raport Fundacji, w którym przedstawione zostały aktualne dane rynkowe oraz przegląd najważniejszych zagadnień związanych z funkcjonowaniem przemysłu tworzyw sztucznych w Polsce i Europie. Co wynika z tego dokumentu?
Raport jest naszą cykliczną publikacją, którą podsumowujemy rynek i działalność Fundacji w minionym roku. Tym razem zdecydowaliśmy się podsumować dłuższy okres, by nakreślić wpływ pandemii na branżę tworzyw sztucznych w Polsce i Europie. Choć nie można powiedzieć, że pandemia się skończyła, to na pewno biznes jakoś dostosował się do nowej sytuacji. Ważne, że nie sprawdziły się ubiegłoroczne obawy o spadki prognoz – branża tworzyw sztucznych w Polsce, intensywnie rozwijająca się od ponad dwóch dekad, całkiem dobrze poradziła sobie z wyzwaniami pandemii. Przede wszystkim firmy utrzymały stabilny poziom zatrudnienia, co w kontekście kryzysu, z jakim borykają się wszystkie branże, ma ogromne znaczenie. Według najnowszych dostępnych danych, w pierwszych trzech kwartałach 2021 r. produkcja w sektorze wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych wykazała wyraźny wzrost produkcji sprzedanej w stosunku do okresu przed pandemią. Niektóre branże pokrewne, takie jak przemysł motoryzacyjny, odradzają się bardzo powoli, ale wydaje się, że dla branży tworzyw sztucznych w Polsce rok 2021 może okazać się nie gorszy niż rok poprzedni.
Ponadto bardzo optymistycznym efektem jest rosnące saldo wymiany zagranicznej wyrobów z tworzyw sztucznych – w minionym roku wyniosło 960 tys. ton. Jest to z pewnością efekt systematycznego wzrostu inwestycji krajowych i zagranicznych w moce i nowoczesne technologie w branży przetwórstwa tworzyw sztucznych, które obserwujemy w Polsce od kilku lat.
W naszym raporcie, oprócz danych rynkowych i przeglądu działalności, przedstawiamy także najbardziej istotne zagadnienia związane z funkcjonowaniem branży. W tegorocznym raporcie polecam m.in. rozdział o biosurowcach i biotworzywach. Zagadnienia te cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem, szczególnie wśród konsumentów i ekologów, którzy z biotworzywami wiążą duże nadzieje w kontekście realizacji celów GOZ. W raporcie przypominamy, że mówiąc „biotworzywo” musimy wiedzieć, jaki dokładnie materiał mamy na myśli; czy biopochodny, czy biodegradowalny, czy jeden i drugi. Piszemy o różnicach we właściwościach i specyfice tych produktów w całym cyklu życia, również w fazie odpadowej. Bardzo polecam zainteresowanym lekturę raportu, który dostępny jest na naszej stronie www.plasticseurope.org.
Do istotnych graczy, którzy mają wpływ na branżę tworzywową należy od pewnego czasu Unia Europejska. Wiele zależy też od legislatorów krajowych, których obowiązkiem jest wdrażać na własnych podwórkach unijne inicjatywy. Co obecnie dzieje się w legislacji?
Ten rok mija w Polsce pod znakiem dyskusji nad implementacją Dyrektywy SUP oraz projektowania nowego systemu Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta. Dyrektywa SUP nie została jeszcze zaimplementowana do krajowego prawa, mimo że ustawowy termin wdrożenia upłynął na początku lipca br. Prace legislacyjne przeciągają się, a zaproponowane dotychczas rozwiązania spotkały się z szeroką krytyką biznesu. Jednak pomimo zapowiedzi Ministerstwa Klimatu i Środowiska, które jest gestorem projektu, nie uda się zakończyć procesu legislacyjnego przed końcem 2021 r. Wiele emocji wzbudziły dyskusje wokół systemu kaucyjnego i nowego systemu ROP. System ROP – ważne narzędzie ułatwiające właściwe zagospodarowanie pokonsumenckich odpadów opakowaniowych – w obecnym kształcie nie spełnia swoich funkcji, choć istnieje w Polsce od blisko dwóch dekad. Potrzeba jego zmiany jest przedmiotem dyskusji międzybranżowych już od wielu lat, a wraz z rozwojem koncepcji GOZ i koniecznością zwiększenia poziomów recyklingu odpadów opakowaniowych sprawne uporządkowanie systemu i uruchomienie mechanizmów, które wymuszą szybki wzrost recyklingu stało się potrzebne „na wczoraj”. Prace nad nowymi rozwiązaniami w kwestii ROP są prowadzone przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska już od dłuższego czasu, niestety jednak kolejne proponowane projekty legislacyjne nie spełniają zaleceń określonych przez ustawodawstwo unijne, m.in. w zakresie konieczności właściwego finansowania zagospodarowania odpadów (koszty netto), czy właściwego zdefiniowania roli i odpowiedzialności każdego uczestnika systemu. Branża wielokrotnie zwracała uwagę, że tylko taki system ROP, który zawierał będzie odpowiednie mechanizmy skutecznie wymuszające wzrost poziomów zbiórki i recyklingu, umożliwi poprawę gospodarki odpadami w naszym kraju i realizację założonych celów w perspektywie zbliżającego się roku 2025. Postulaty te zostały zawarte m.in. we wspólnym liście podpisanym przez 17 największych organizacji branżowych skierowanym do legislatora w lipcu, jeszcze przed ogłoszeniem projektu legislacji na temat ROP. Niestety, rozwiązania zaproponowane na początku sierpnia w projekcie ustawy, poza wieloma innymi mankamentami, nie zawierały takich mechanizmów. Projekt ten spotkał się z szeroką krytyką, włącznie z propozycjami napisania ustawy od początku.
W kontekście recyklingu odpadów opakowań z tworzyw sztucznych należy jeszcze w tym miejscu wspomnieć o Plastics Levy – opłacie stanowiącej część składki członkowskiej państw Unii Europejskiej wprowadzonej przez Komisję Europejską od 1 stycznia 2021 r. Opłata ta naliczana jest od ilości odpadów opakowaniowych niepoddanych recyklingowi (800 euro od tony) i wpłacana corocznie do budżetu unijnego (dla Polski za rok 2021 oznacza to roczną opłatę około 1,7 mld złotych).
Zastanawiam się, czy te procedury implementacyjne przebiegają w sposób satysfakcjonujący branżę tworzywową? Czego pani zdaniem oczekuje polski sektor przetwórczy od ustawodawców i jak przebiega współpraca pomiędzy wszystkimi interesariuszami tego rynku?
Dialog biznesu z ustawodawcą przy tworzeniu prawa to według mnie podstawa dobrej legislacji, podobnie jak szerokie porozumienie interesariuszy biznesowych w celu wypracowania najlepszych rozwiązań. Przykładem tegorocznych wspólnych działań jest wspomniany wcześniej list 17 organizacji czy debata z udziałem przedstawicieli całego łańcucha wartości branży na temat rozwoju przemysłu tworzyw sztucznych, która odbyła się podczas tradycyjnych już majowych spotkań Plastics Industry Meeting, organizowanych razem z PZPTS. I wreszcie, działania w ramach Koalicji na rzecz Recyklingu Tworzyw Sztucznych, która powstała z inicjatywy Plastics Europe Polska i Klastra Gospodarki Odpadowej i Recyklingu. Koalicja skupia organizacje i przedsiębiorstwa zainteresowane rozwojem recyklingu tworzyw sztucznych: producentów, przetwórców, użytkowników opakowań z tworzyw (branża spożywcza i kosmetyczna), a także firmy zajmujące się recyklingiem. Koalicja na bieżąco pracuje nad różnymi zagadnieniami dotyczącymi wdrażania strategii GOZ w Polsce (jak ekomodulacja, czy zawartość recyklatu w wyrobach), jak również opracowuje wspólne stanowiska przemysłu dotyczące proponowanych rozwiązań legislacyjnych, m.in. Plastics Levy.
Przyznam, że niechętnie o to pytam, gdyż jest jedna z dwóch kwestii uparcie powracających w każdej rozmowie. Niestety ma ona znaczący wpływ zarówno na gospodarkę, jak i nasze codzienne życie. Oczywiście chodzi o pandemię. Jakkolwiek to zabrzmi, minęło już sporo czasu i przyzwyczailiśmy się nieco do życia w nowej sytuacji. O konsekwencjach dla branży również już sporo powiedziano. Jakie skutki panią najbardziej zaskoczyły?
Najbardziej zaskoczyła mnie dynamika i zmienność obostrzeń, na którą biznes musiał reagować z dnia na dzień, mając do zabezpieczenia nie tylko ciągłość produkcji i łańcucha dostaw, ale również – a może przede wszystkim – zatrudnionych pracowników. Firmy z branży tworzyw sztucznych poradziły sobie z tymi wyzwaniami całkiem dobrze, dając pracownikom stabilność zatrudnienia nawet w najtrudniejszym okresie. To jednak nie jest dla mnie bardzo zaskakujące. Nasza branża daje w Polsce zatrudnienie blisko 200 tys. pracowników; są to wysokiej klasy specjaliści zarówno z obszaru zarządzania jak i procesów produkcyjnych.
Zaskakujące w pandemii okazało się to, jak długotrwałe są zawirowania w gospodarce związane z zaburzeniami w łańcuchach dostaw, dostępnością surowców czy cenami energii. Choć w naszej branży sytuacja wydaje się teraz znacznie stabilniejsza niż kilka miesięcy temu czy na początku roku, kiedy niedobory surowców były wyjątkowo dotkliwe i napięcia nieco osłabły, to jednak powrót do pełnej stabilizacji może potrwać jeszcze długo.
Następną kwestią jest problem społecznego postrzegania tworzyw. Koń, jaki jest, każdy widzi – tę sentencję znamy wszyscy. Problem polega na tym, że każdy inaczej tego „konia” widzi. Przypomnę jeszcze lakoniczny komentarz, który ks. Benedykt Chmielowski – autor przytoczonej definicji – zamieścił pod ilustracją obrazującą smoka: „Smoka pokonać trudno, ale starać się trzeba”.
Potrzebujemy tworzyw, by sprostać wielu globalnym wyzwaniom, do których należy choćby zapewnienie dostaw żywności dla rosnącej populacji świata, rozwój miast przyjaznych mieszkańcom, czy rozwijanie nowych form mobilności. Tworzywa sztuczne są kluczowe dla strategicznych sektorów takich jak opakowania, budownictwo i konstrukcje, mobilność, produkcja energii odnawialnej, sprzęt medyczny czy sport. Mając świadomość wartości, jaką wnoszą tworzywa podnosząc dobrobyt społeczny i zaspokajając podstawowe potrzeby, jak choćby dostęp do czystej wody czy bezpieczeństwo higieniczne, które tak ważne okazało się w czasach pandemii, trudno pogodzić się z myślą, że tworzywa opinii publicznej przeważnie kojarzą się negatywnie. Ten negatywny przekaz kreowany jest przez ogromną ilość zafałszowanych informacji, których pełen jest internet i social media. Zawsze podkreślam, że dyskutując o tworzywach powinniśmy opierać się na faktach i w czasach, kiedy dyskusja społeczna przeniosła się do internetu, ważne jest byśmy nie zaniedbali tej przestrzeni i wykorzystywali dostępne narzędzia i kanały komunikacji do promocji faktów.
W październiku Plastics Europe, angażując swoje firmy członkowskie, przygotowało kampanię #ChangingPlasticsForGood. Opracowaliśmy tę kampanię aby pokazać, że nasz przemysł dostrzega problemy związane z tworzywami sztucznymi i wspólnie z partnerami intensywnie pracuje nad ich rozwiązaniem. Chcemy, by nasza branża miała pozytywny wpływ na środowisko. Uważamy, że jeśli chodzi o największe wyzwania stojące obecnie przed społeczeństwem, gospodarka obiegu zamkniętego i zrównoważony rozwój są słusznie na pierwszym miejscu. Ta kampania jest dla nas szansą na zademonstrowanie postępów przemysłu, który zwiększa zaangażowanie w zrównoważoną produkcję i stosowanie tworzyw sztucznych, przy jednoczesnym utrzymaniu ich pozytywnego wkładu w rozwój zdrowego społeczeństwa i wzrostu gospodarczego.
Uważam, że cała branża powinna aktywnie komunikować swoje osiągnięcia i pozytywny wpływ, zarówno przez publikacje i udział w konferencjach, jak też poprzez takie kampanie jak nasza. Problemu nie stanowi bowiem plastik sam w sobie, ale jego niewłaściwe użytkowanie i niezagospodarowane odpady, co zgodnie podkreślali uczestnicy dwóch debat z udziałem wysokiej rangi przedstawicieli instytucji europejskich, rządowych, biznesowych i obywatelskich, zorganizowanych przez Euractiv.pl we współpracy z Plastics Europe Polska w lutym 2020 r. i marcu 2021 r.
Rozpoczęliśmy rozmowę od działalności Fundacji. Przypomnijmy, że jest ona częścią ogólnoeuropejskiej organizacji. Na zakończenie chciałbym panią zapytać, jaką rolę odgrywa Plastics Europe w europejskiej branży tworzyw sztucznych?
W Plastics Europe postrzegamy swoją rolę jako katalizatora zmian branży tworzyw sztucznych, który przyspiesza rozwój zrównoważonych rozwiązań cenionych przez społeczeństwo. Przemysł musi się rozwijać i na bieżąco dostosowywać – produkując tworzywa sztuczne w niskoemisyjnej gospodarce obiegu zamkniętego i zwiększając ich zrównoważone wykorzystanie, a także rozwiązując problem odpadów tworzyw sztucznych i dostrzegając ich wartość jako zasobu. Zrównoważony rozwój ma kluczowe znaczenie dla naszych firm członkowskich. Stał się motywacją do zmian, które zachodzą w naszej branży. Wiemy także, że przed nami jeszcze wiele wyzwań, a naszym zobowiązaniem jako przemysłu jest zagwarantowanie, by tworzywa sztuczne wciąż zapewniały bardzo potrzebne korzyści społeczne przy jednoczesnym minimalizowaniu ich śladu środowiskowego.
Jesteśmy zdeterminowani, by wprowadzić trwałe, pozytywne zmiany. Nasza branża ma do odegrania zasadniczą rolę, jednak nie możemy dokonać tej transformacji samodzielnie. Wymaga ona zaangażowania i pracy na rzecz realizacji naszych wspólnych celów wszystkich podmiotów łańcucha wartości – producentów, właścicieli marek, konsumentów, podmiotów zajmujących się recyklingiem i przedstawicieli administracji. Do przyspieszenia zmian niewątpliwie trzeba wykorzystać siłę jednolitego rynku. Niezbędne są zharmonizowane polityki, regulacje promujące zbiórkę i recykling oraz zwiększone inwestycje. W Plastics Europe z zaangażowaniem podchodzimy do zachodzących zmian i wspieramy naszych członków, partnerów i społeczności w tworzeniu rozwiązań dla zrównoważonej przyszłości, z uwzględnieniem specyfiki poszczególnych krajów i regionów.
Rozmawiał: Jacek Leszczyński
