Wzrasta odzysk tworzyw PET z termoformowania, zużycie rPET spada

Odzysk termoform PET w USA i Kanadzie osiągnął w 2024 r. rekordowy poziom 264 mln funtów, wynika z nowej analizy rynkowej National Association for PET Container Resources, NAPCOR. Ilość recyklatu PET wracającego do nowych termoform zmieniła się jednak w przeciwnym kierunku. Przetwórcy termoform kupili w ciągu roku ponad 2,05 mld funtów surowca PET, z czego żywica pierwotna stanowiła 79% całości. Udział poużytkowego recyklatu PET spadł z 18% w 2023 r. do 12% w 2024 r. Dane wskazują na utrzymującą się słabość cyrkularności termoform PET. Odzyskiwanych jest więcej tacek, kubków, opakowań typu clamshell, pojemników i innych termoform, ale relatywnie niewielka część tego materiału wraca do tego samego typu opakowań. Ustalenia pochodzą z pierwszej samodzielnej i piątej dorocznej analizy NAPCOR „PET Thermoform Market Analysis”, obejmującej produkcję, odzysk, wykorzystanie recyklatu, rynki zbytu i rozwój regulacji.

Wzrost odzysku wynika ze zbiórki i lepszych pomiarów

Wynik 264 mln funtów odzyskanego materiału jest najwyższy w historii pomiarów NAPCOR, choć wzrost rok do roku nie może być przypisany wyłącznie większej zbiórce. Raport pokazuje również, jak silnie recykling termoform pozostaje powiązany z systemem recyklingu butelek PET.

Jak wyjaśnia Lauren Laibach, dyrektor ds. usług danych w NAPCOR, do wzrostu prawdopodobnie przyczyniły się usprawnienia w gromadzeniu danych przez organizację. NAPCOR dodał kontrole krzyżowe do ankiety prowadzonej w 2024 r. wśród recyklerów, aby uchwycić zawartość termoform, która mogła zostać pominięta w poprzednich latach.

W niektórych obszarach rozszerzono także zbiórkę. Na przykład Rumpke Waste & Recycling zaczęło wyraźnie przyjmować termoformy PET w dodatkowych społecznościach w odpowiedzi na zapotrzebowanie firmy Eastman na surowiec do zaawansowanego procesu recyklingu molekularnego.

„Trudno określić ilościowo, jaka część wzrostu rok do roku od 2023 r. może być przypisana każdej z tych przyczyn, ale obie prawdopodobnie miały na to wpływ”, mówi Laibach.

Wyniki sugerują jednak, że więcej termoform trafia do zakładów recyklingu. To, co dzieje się po zbiórce, pozostaje bardziej złożone.

Masa odzyskanych termoform PET znacząco wzrosła od 2022 r., choć wyższe udziały w belach odnotowane w tym okresie prawdopodobnie narastały przez dłuższy czas (fot.: NAPCOR)

Termoformy zwiększają obciążenie recyklerów butelek

Większość odzyskanych termoform PET jest przetwarzana razem z butelkami PET, a nie w dedykowanych strumieniach termoform. Takie rozwiązanie daje termoformom dostęp do istniejącego systemu recyklingu, ale wprowadza też materiały, do których wiele instalacji do recyklingu butelek nie zostało zaprojektowanych w dużych ilościach. Według Srinivasana Prabhushankara, dyrektora technicznego NAPCOR, średnie stężenie termoform w belach PET ze zbiórki przy krawężniku przekroczyło poziomy preferowane przez wielu recyklerów mechanicznych.

Termoformy mogą powodować większe straty uzysku i problemy z jakością materiału niż butelki. Wyższe stężenia zwiększają koszty i trudności operacyjne w branży, która już zmaga się z wymagającymi warunkami rynkowymi i zamykaniem krajowych zakładów recyklingu.

„Istnieją bardzo realne ograniczenia co do tego, ile ekonomicznego bólu mogą wytrzymać recyklerzy mechaniczni”, mówi Prabhushankar.

Kilka różnic fizycznych i materiałowych utrudnia przetwarzanie termoform. W porównaniu z butelkami mogą one mieć nieregularne kształty, większą objętość nasypową, niższą lepkość istotną, niższą krystaliczność i inną gęstość płatka po rozdrobnieniu. Mają też tendencję do wytwarzania większej ilości frakcji drobnej i pyłu.

Podobne wizualnie opakowania wykonane z innych żywic mogą zanieczyszczać strumień PET, a etykiety i agresywne kleje mogą być trudne do usunięcia podczas mycia. Te problemy mogą ograniczać użyteczny uzysk i utrudniać recyklerom spełnienie specyfikacji rynków zbytu.

Technologia może rozwiązać wiele z tych problemów. Zaawansowane sortowanie optyczne może usuwać podobne wizualnie opakowania, ulepszone systemy mycia mogą poprawić usuwanie klejów, a polimeryzacja w stanie stałym może zwiększać lepkość istotną. Wyniki zależą od wyposażenia recyklera, konfiguracji procesu i wymagań klientów.

Recykling chemiczny może również stanowić dodatkowy kierunek zagospodarowania. Prabhushankar powiedział, że termoformy PET mogą być pożądanym surowcem dla tych procesów, potencjalnie tworząc lepszą ścieżkę dla części odzyskanego materiału i zmniejszając presję na recyklerów mechanicznych butelek.

Więcej odzyskanego materiału nie wraca do termoform

Pomimo rekordowej wielkości odzysku wykorzystanie recyklatu w nowych termoformach spadło w 2024 r. Na zmianę tę częściowo wpłynął wzrost segmentu opakowań do żywności i gastronomii, a nie szerokie ograniczenie stosowania PCR we wszystkich zastosowaniach termoform.

Opakowania do żywności stanowiły około 79% raportowanej sprzedaży termoform PET. Według Laibach w 2024 r. znacznie więcej funtów sprzedano do zastosowań związanych z żywnością i gastronomią, a opakowania te wykorzystywały średnio mniej recyklatu niż zastosowania nieżywnościowe i niemedyczne. Średni udział recyklatu spadł więc, ponieważ zastosowania o niższej zawartości PCR stanowiły większą część rynku.

Dane długoterminowe wskazują na rosnącą różnicę między butelkami PET a termoformami. Dane NAPCOR pokazują, że wykorzystanie rPET w butelkach na żywność i napoje znacznie wzrosło od 2018 r. Masa rPET sprzedana na rynki arkuszy i folii w 2024 r. była jednak mniejsza niż połowa ilości sprzedanej dekadę wcześniej.

Koszt pozostaje największą barierą dla wykorzystania rPET pochodzącego z termoform w nowych termoformach do kontaktu z żywnością, mówi Prabhushankar. Technologia potrzebna do dekontaminacji materiału i produkcji żywicy odpowiedniej do kontaktu z żywnością jest dostępna, ale ekonomika utrudnia szersze wdrożenie.

Dedykowana zbiórka i sortowanie termoform również pozostają ograniczone. Tylko kilka amerykańskich instalacji odzysku materiałowego produkuje bele zawierające wyłącznie termoformy, wszystkie na Zachodnim Wybrzeżu. Niespójny popyt i niskie ceny dają innym MRF niewielką zachętę do inwestowania w osobne linie sortowania.

Dedykowane poużytkowe termoformy stanowiły mniej niż 1% surowca kupionego do produkcji nowych termoform PET w 2024 r.

Wykorzystanie recyklatu jest znacznie niższe w termoformowanych opakowaniach PET do żywności w porównaniu z zastosowaniami nieżywnościowymi i niemedycznymi. Respondenci ankiety podali, że ponad 84% sprzedaży termoform PET na rynki żywności i gastronomii stanowiły opakowania w 100% z surowca pierwotnego, podczas gdy dla zastosowań nieżywnościowych i niemedycznych odsetek ten wynosił tylko 35% (fot.: NAPCOR)

Projekt opakowania wpływa na cały strumień PET

Firmy z sektora dóbr konsumpcyjnych mogą ograniczyć część problemów przetwórczych poprzez projektowanie opakowań. NAPCOR odsyła właścicieli marek i dostawców termoform do wytycznych Association of Plastic Recyclers dotyczących projektowania termoform PET.

Prabhushankar wskazuje kilka decyzji o istotnym wpływie. Obejmują one stosowanie przezroczystego PET o IV od 0,72 do 0,90 dL/g, wybór konstrukcji monowarstwowych oraz stosowanie etykiet, farb i klejów preferowanych lub uznanych przez APR dla opakowań PET.

Decyzje te mają znaczenie wykraczające poza odzysk pojedynczej tacki lub opakowania typu clamshell. Ponieważ termoformy są powszechnie mieszane z butelkami, trudna w przetwarzaniu termoforma może wpływać na uzysk i jakość szerszej beli PET.

Marki stosujące zarówno butelki, jak i termoformy powinny zatem rozważyć, jak formaty te oddziałują na siebie po zbiórce. Zgodność z systemami sortowania i recyklingu butelek może być równie ważna jak to, czy opakowanie jest technicznie wykonane z PET.

Popyt krajowy staje się większym problemem

Ustalenia NAPCOR wskazują także na słabnącą ekonomikę północnoamerykańskiego rynku recyklingu PET. Laibach mówi, że średnie ceny bel PET ze zbiórki przy krawężniku na Wschodnim Wybrzeżu spadły z 17 centów za funt w maju 2024 r. do 3 centów za funt w maju 2025 r. Przy takich cenach PET staje się mniej atrakcyjnym surowcem dla MRF do sortowania i sprzedaży, co może narażać dalszą zbiórkę na ryzyko.

Jednocześnie import recyklatu PET osiągnął rekordowe poziomy w 2024 i 2025 r. NAPCOR podaje, że niektórzy producenci coraz częściej polegali na importowanej żywicy, aby spełnić dobrowolne cele lub wymagania dotyczące zawartości recyklatu, zamiast kupować materiał odzyskany i przetworzony w Ameryce Północnej.

Ten rozwój zmienia wyzwanie stojące przed recyklingiem PET. Wzrost zbiórki był wcześniej postrzegany jako główne ograniczenie. NAPCOR widzi obecnie dowody, że niewystarczający popyt krajowy również ogranicza odzysk.

„Realizacja celów dotyczących zawartości recyklatu za pomocą importowanego rPET osłabia kondycję północnoamerykańskiego systemu recyklingu”, powiedział Prabhushankar.

W przypadku firm z sektora dóbr konsumpcyjnych decyzje zakupowe dotyczące zawartości recyklatu mogą wpływać na to, czy krajowi recyklerzy mają stabilne rynki zbytu dla produkowanego materiału. NAPCOR zaleca pozyskiwanie PCR z USA, Kanady i Meksyku w celu wsparcia regionalnego systemu recyklingu.

Rekordowy odzysk termoform pokazuje, że więcej materiału trafia do strumienia recyklingu. Przekształcenie tego postępu w cyrkularność będzie wymagało także opakowań projektowanych pod istniejące systemy, inwestycji w sortowanie i przetwarzanie oraz stabilnego północnoamerykańskiego popytu na odzyskaną żywicę.

Na podstawie artykułu Anne Marie Mohan