Zintegrowany system zarządzania odpadami dostosuje węgierską gospodarkę do celów UE

Europa wywiera presję na kraje członkowskie, aby podniosły poprzeczkę w zakresie zarządzania odpadami. Odpady komunalne stanowią 27 procent wszystkich odpadów wytwarzanych w UE (z wyłączeniem mineralnych surowców odpadowych). Nieodpowiednie zarządzanie nimi może negatywnie wpływać na zdrowie ludzi i środowisko. Plan działania UE w zakresie gospodarki cyrkularnej na rok 2020 ma na celu zmniejszenie do roku 2030 o połowę ilości odpadów komunalnych, które nie są poddawane recyklingowi lub przygotowywane do ponownego użycia. Wszystkie państwa członkowskie UE muszą do 2030 roku poddać recyklingowi lub przygotować do ponownego użycia co najmniej 60 procent swoich odpadów komunalnych.

Według Unii Europejskiej, nawet jeśli wszystkie państwa członkowskie UE osiągną wiążący cel 60 procent recyklingu do 2030 roku, obecne trendy wskazują, że ilość pozostałych odpadów komunalnych może przekroczyć w tym roku 80 milionów ton. To 23 miliony ton powyżej zakładanego celu. Jednym z krajów, który podejmuje kroki, aby zrealizować te cele, są Węgry. W Unii Europejskiej generowane są miliardy ton odpadów rocznie, choć gospodarstwa domowe odpowiadają jedynie za niecałe dziesięć procent z tych odpadów. Węgierskie gospodarstwa domowe produkowały w 2020 roku średnio 364 kilogramy odpadów komunalnych na osobę rocznie, podczas gdy w 2020 roku średnia unijna wynosiła 505 kg.

Opracowanie zintegrowanego rozwiązania w zakresie odpadów

Aby rozwiązać problem rozdrobnienia strategii dotyczącej odpadów, rząd węgierski ogłosił w sierpniu 2021 r. przetarg na koncesję na gospodarowanie odpadami. Na Węgrzech operuje obecnie 26 publicznych dostawców usług w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi, finansowanych za pośrednictwem organizacji o nazwie National Waste Management Coordinating and Asset Management. System ten wymagał jednak reformy, aby sprostać oczekiwaniom społecznym i regulacjom unijnym. W lipcu 2022 r. ogłoszono, że Grupa MOL, międzynarodowa firma z branży naftowej, gazowej, petrochemicznej i detalicznej sprzedaży konsumenckiej z siedzibą w Budapeszcie, wygrała państwowy przetarg na koncesję obejmującą usługi zarządzania odpadami komunalnymi. Umowa koncesyjna obejmuje 35 lat z datą rozpoczęcia 1 lipca 2023 r. Zgodnie z umową, Grupa MOL, poprzez nowo utworzoną spółkę koncesyjną, będzie odpowiedzialna za odbiór, wstępną obróbkę i zarządzanie około pięcioma milionami ton odpadów mieszkalnych i instytucjonalnych, korporacyjnych, mieszanych i segregowanych rocznie.

Nowy system to w pełni zintegrowana i przejrzysta metoda zarządzania odpadami dostosowująca kraj do ambicji Unii Europejskiej. Opracowanie scentralizowanego rozwiązania w zakresie zarządzania zwiększy efektywność gromadzenia odpadów oraz, dzięki znacznym inwestycjom, poprawi zarządzanie odpadami i ich recykling. Jednakże, ze względu na wymaganą restrukturyzację i inwestycje, oczekuje się, że pozytywne efekty nowego systemu będą widoczne dopiero za pięć lat.

W ramach przyszłego zintegrowanego systemu Grupa MOL będzie kupować usługi od kilku podmiotów na rynku. Działania MOL w zakresie gospodarki odpadami będą zarządzane przez spółkę koncesyjną będącą w 100 procentach własnością MOL, która będzie zawierać umowy z operatorami obiektów, podwykonawcami, a nawet bezpośrednio z właścicielami. Najważniejszym zadaniem na przyszły rok jest opracowanie ram przejrzystej współpracy poprzez konsultacje ze wszystkimi zainteresowanymi podmiotami.

W ciągu najbliższego roku MOL ustali ramy systemu z istniejącymi interesariuszami. MOL postrzega ten system podwykonawczy jako rozwiązanie długoterminowe, więc będzie on utrzymywany, jeśli okaże się skuteczny. Od 2023 r. nowe inwestycje zaczną zwiększać efektywność gospodarowania odpadami, co zostanie zrealizowane w pierwszych dziesięciu latach okresu obowiązywania koncesji.

- W interesie Węgier i regionu Europy Środkowo-Wschodniej jest posiadanie dobrze funkcjonującej gospodarki cyrkularnej - powiedział Oszkár Világi, zastępca dyrektora generalnego Grupy MOL. - A sposób, w jaki zarządzamy odpadami, będzie miał kluczowe znaczenie. Celem jest zbudowanie konkurencyjnego, zrównoważonego i przejrzystego systemu zarządzania odpadami, który traktuje odpady jako materiały bazowe. Można to osiągnąć tylko dzięki długofalowemu myśleniu i stworzeniu na Węgrzech jednolitego systemu. MOL podejmuje te prace i w tym celu powołał spółkę MOHU.

Uzyskanie efektywności dzięki spójnemu systemowi

Od dawna wiadomo, że obecny system gospodarki odpadami na Węgrzech nie jest efektywny. Stopień wykorzystania sortowni odpadów jest niski - obecnie na poziomie około 50 procent. Obiekty te są obecnie zbyt duże i pracują z zaledwie 40-procentową wydajnością. W kwestii zbiórki odpadów optymalizacja floty pojazdów jest niewystarczająca, a jej wykorzystanie wynosi tylko około 60 procent. Zawsze istnieje możliwość zwiększenia wydajności, redukcji kosztów, przeprojektowania logistyki, rozwoju technologicznego i optymalizacji na poziomie krajowym. Wszystkie te czynniki mogą pomóc w osiągnięciu stabilności finansowej i znacznie większego wkładu w gospodarkę cyrkularną. Ciągłe ulepszenia zwiększają efektywność. Planuje się opracowanie systemu, który będzie w stanie sortować i przetwarzać odpady efektywniej i szybciej w lepszych obiektach, co jest również zaletą z punktu widzenia środowiska i gospodarki.

Jedną z najważniejszych zalet scentralizowanego zarządzania jest to, że MOL może zoptymalizować gospodarkę odpadami na poziomie krajowym. Największą szansą dla MOL jest nie tylko zwiększony dostęp do surowców, ale także dostęp do znacznie szerszej sieci przetwórców. To rozwiązanie oferuje korzyści obu stronom. Jest to korzystne dla Węgier, ponieważ droga odpadów będzie bardziej przejrzysta, a coraz więcej odpadów będzie ponownie przetwarzanych.

Inwestycja w zakłady recyklingu i przetwarzania odpadów na energię

W ramach nowego systemu Grupa MOL będzie odpowiedzialna za rozwój systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta (extended producer responsibility, EPR). W gospodarce odpadami, EPR to strategia polegająca na dodaniu wszystkich kosztów środowiskowych związanych z produktem w całym jego cyklu życia do ceny rynkowej tego produktu.

Obecnie Węgry wysyłają 51 procent swoich odpadów na składowiska, z czego 14 procent jest przetwarzane na energię przez zakłady przetwarzania odpadów na energię, a 32 procent poddawane jest recyklingowi lub kompostowaniu. Aby poprawić te statystyki, konieczne będą znaczne inwestycje, szacowane na ponad 1,15 miliarda dolarów tylko w pierwszej dekadzie, w celu opracowania nowych procesów i obiektów. Częścią tej inwestycji będzie zakład przetwarzania odpadów na energię, który będzie w stanie przetworzyć co najmniej 100 000 ton stałych odpadów komunalnych rocznie.

Ponadto Grupa MOL będzie realizowała inwestycje, których głównym celem jest zwiększenie efektywności recyklingu i sortowania odpadów, co oznacza rozwój rozwiązań technologicznych umożliwiających wydobycie z odpadów jeszcze bardziej wartościowych materiałów. Szczegóły inwestycji zostaną dopracowane w najbliższych miesiącach, ale MOL planuje także realizację np. sortowni. Kluczem do wyższego poziomu wykorzystania odpadów jest wyższy poziom zbiórki selektywnej. Celem jest odbieranie selektywnie zebranych odpadów z każdego węgierskiego gospodarstwa domowego, ale z większym naciskiem na zwiększenie liczby składowisk odpadów i punktów zbiórki. Wdrażane są również inne innowacje, takie jak zautomatyzowany system wykupu opakowań po napojach.

MOL posiada niezbędne zaplecze zawodowe i ekonomiczne, aby to osiągnąć, dlatego Grupa jest przekonana, że pozytywne efekty nowego systemu skutkujące pozytywnymi zmianami dla wszystkich interesariuszy, będą widoczne w ciągu dekady.

Droga do cyrkularnej przyszłości

MOL będzie również inwestować w obiekty, które pozwolą w jak największym stopniu uniknąć wysyłania odpadów na składowiska. Celem strategicznym MOL jest skuteczne przyczynianie się do rozwoju gospodarki cyrkularnej i realizacji celów ochrony środowiska i klimatu poprzez swoją działalność w zakresie gospodarki odpadami. Przykładowo, aby spełnić ambitny unijny cel 65-procentowego recyklingu odpadów komunalnych do 2035 r., recykling musi zostać zwiększony o 28 proc. w porównaniu z poziomem z 2019 r., natomiast ilość składowanych odpadów musi zostać zmniejszona o 40 proc. Cele te mogą zostać osiągnięte w ciągu najbliższych 15 lat w oparciu o przykłady z Europy Zachodniej. Ponadto określono cele szczegółowe dla poszczególnych rodzajów odpadów, takich jak opakowania, odpady elektroniczne, baterie i butelki PET, i te cele również będą musiały zostać osiągnięte.

Produkty i surowce wykorzystywane w gospodarce cyrkularnej zachowują swoją wartość przez jak najdłuższy czas dzięki takim praktykom jak ekoprojektowanie. W rezultacie poziom produkcji odpadów i zużycia zasobów jest minimalny, a zasoby w produktach wycofanych z eksploatacji pozostają w gospodarce, tworząc dodatkową wartość poprzez wielokrotne użycie. Dzięki temu modelowi można tworzyć miejsca pracy, a innowacyjne projektowanie produktów wykorzystujące zasady cyrkularności zapewni producentom konkurencyjną przewagę. Zapobieganie powstawaniu odpadów, ekologiczne projektowanie produktów, recykling i podobne działania mogą w dłuższej perspektywie zapewnić przedsiębiorstwom rzeczywiste oszczędności. Ponadto, dzięki profesjonalnemu odzyskiwaniu i utylizacji odpadów, można uzyskać dalsze oszczędności w kosztach produkcji surowców.