Opakowania

Opakowania

Opakowania to wyroby lub systemy wyrobów służące do umieszczenia, ochrony, przechowywania, transportu, dystrybucji, prezentacji i użytkowania produktu. W praktyce przemysłowej opakowanie nie jest już traktowane wyłącznie jako osłona produktu: łączy funkcje ochronne, logistyczne, informacyjne, użytkowe, marketingowe oraz środowiskowe.

Podstawowe funkcje opakowań

• ochronna – zabezpieczenie produktu przed uszkodzeniem, zanieczyszczeniem, utratą jakości, wpływem tlenu, wilgoci, światła, temperatury lub drobnoustrojów; w opakowaniach żywności stosuje się m.in. atmosferę modyfikowaną oraz wielowarstwowe struktury barierowe,
• logistyczna – ułatwienie magazynowania, kompletacji, transportu, dystrybucji i obsługi w łańcuchu dostaw,
• informacyjna – przekazywanie danych o produkcie, producencie, sposobie użycia, bezpieczeństwie, składzie, identyfikacji partii, terminie przydatności lub warunkach przechowywania,
• użytkowa – zapewnienie wygody otwierania, dozowania, ponownego zamykania, przenoszenia lub porcjowania,
• marketingowa i sensoryczna – budowanie pierwszego kontaktu z marką poprzez kształt, materiał, fakturę, sztywność, masę, sposób otwierania, grafikę, zapach lub inne bodźce wpływające na odbiór jakości produktu,
• środowiskowa – ograniczanie zużycia materiału, możliwość recyklingu lub ponownego użycia, stosowanie recyklatów, projektowanie monomateriałowe, redukcja masy oraz dostosowanie do wymogów gospodarki o obiegu zamkniętym.

Materiały opakowaniowe

Opakowania mogą być wykonywane z wielu materiałów, m.in. z tworzyw sztucznych, papieru i kartonu, szkła, metali, drewna, tekstyliów oraz materiałów wielowarstwowych lub wielomateriałowych. W branży tworzyw szczególne znaczenie mają opakowania z polietylenu, polipropylenu, PET, polistyrenu, poliamidów, EVOH oraz biotworzyw. Dobór materiału zależy od wymaganej bariery, wytrzymałości, estetyki, kosztu, technologii przetwórstwa, kontaktu z żywnością, podatności na recykling i oczekiwań konsumentów.

Opakowania z tworzyw sztucznych

Opakowania z tworzyw sztucznych są szeroko stosowane w segmentach żywności, kosmetyków, higieny osobistej, chemii gospodarczej i e-commerce. Ich zaletą jest mała masa, możliwość formowania złożonych kształtów, szczelność, odporność mechaniczna, możliwość uzyskania właściwości barierowych oraz integracji z zamknięciami, etykietami i elementami funkcjonalnymi. W opakowaniach żywności wykorzystywane są m.in. struktury wielowarstwowe z EVOH, poliamidem i polietylenem, a także systemy MAP, których zadaniem jest ograniczenie utleniania i rozwoju drobnoustrojów.

Opakowania aktywne i inteligentne

Do rozwijających się kategorii należą opakowania aktywne i opakowania inteligentne. Opakowania inteligentne monitorują stan produktu lub jego otoczenia i przekazują użytkownikowi informacje, np. przez wskaźniki czasu i temperatury, indykatory gazów, kody QR lub identyfikację RFID. Opakowania aktywne oddziałują na produkt lub atmosferę wewnątrz opakowania, np. przez pochłanianie tlenu, regulację wilgotności, pochłanianie zapachów, emisję lub absorpcję dwutlenku węgla albo zastosowanie składników hamujących rozwój mikroorganizmów. Rozwiązania te mogą przedłużać trwałość produktu i ograniczać straty żywności, ale powinny być projektowane z uwzględnieniem późniejszej segregacji i recyklingu.

Bezpieczeństwo i funkcjonalność

Elementem opakowania są również zamknięcia, dozowniki, etykiety, wkładki, zabezpieczenia i systemy kontroli otwarcia. Zamknięcia wpływają na integralność produktu, bezpieczeństwo, dozowanie, wygodę użytkowania i wizerunek marki. W przypadku produktów niebezpiecznych, leków lub chemii gospodarczej stosuje się m.in. zamknięcia zabezpieczające przed otwarciem przez dzieci, zgodne z wymaganiami odpowiednich norm i procedur certyfikacyjnych.

Projektowanie środowiskowe

Współczesne projektowanie opakowań jest coraz silniej powiązane z wymaganiami regulacyjnymi i gospodarką o obiegu zamkniętym. Znaczenie zyskują: redukcja masy opakowania, projektowanie pod recykling, stosowanie materiałów jednorodnych, zwiększanie udziału recyklatów, opakowania wielokrotnego użytku, rozwiązania refill oraz cyfrowe zarządzanie danymi o opakowaniu. W Unii Europejskiej istotnym kierunkiem zmian jest rozporządzenie PPWR dotyczące opakowań i odpadów opakowaniowych oraz rozwój systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta, w tym mechanizmów zachęcających do ekoprojektowania.

Przykłady podziału opakowań

• według materiału: z tworzyw sztucznych, papierowe i kartonowe, szklane, metalowe, drewniane, tekstylne, wielomateriałowe,
• według zastosowania: konsumenckie, przemysłowe, logistyczne, e-commerce, do żywności, kosmetyków, chemii gospodarczej, farmaceutyków,
• według konstrukcji: sztywne, półsztywne, giętkie, cienkościenne, wielowarstwowe, monomateriałowe, barierowe,
• według obiegu: jednorazowe, wielokrotnego użytku, refill, przeznaczone do recyklingu lub zawierające recyklat.