PET

Politereftalan etylenu (PET, ang. polyethylene terephthalate) jest termoplastycznym poliestrem szeroko stosowanym w opakowaniach, włóknach, foliach i wyrobach technicznych. W odpadach komunalnych szczególnie widoczny jest jako materiał butelek i innych opakowań, m.in. dlatego, że cechuje się dużą trwałością oraz odpornością na czynniki atmosferyczne i biologiczne.

Charakterystyka i przetwórstwo

• PET jest tworzywem termoplastycznym, które może być kształtowane i barwione, a w zastosowaniach opakowaniowych cenione jest za lekkość, trwałość i możliwość recyklingu.
• Materiał jest higroskopijny: łatwo pochłania wilgoć z otoczenia, dlatego w konwencjonalnym wytłaczaniu wymaga suszenia przed przetwórstwem, aby uniknąć pogorszenia jakości wyrobu.
• W nowoczesnych liniach do folii PET stosuje się rozwiązania umożliwiające przetwarzanie różnych wsadów, w tym surowca pierwotnego, płatków z butelek oraz przemiału produkcyjnego. Przykładem są systemy z intensywnym odgazowaniem i filtracją stopu, stosowane przy produkcji folii do termoformowania.
• W przetwórstwie cienkościennych opakowań rPET konieczne są wysokie parametry procesu; w opisywanym zastosowaniu wtryskowym wskazywano temperaturę ok. 300°C oraz wysokie prędkości i ciśnienia wtrysku.

Zastosowania

• Opakowania do napojów i żywności – butelki, preformy, pojemniki, tacki, kubki i opakowania typu clamshell. PET jest jednym z podstawowych materiałów w opakowaniach do wody, napojów, soków, produktów mlecznych i żywności gotowej.
• Folie i arkusze – m.in. do termoformowania opakowań spożywczych.
• Włókna, przędze i wyroby tekstylne – wskazywane jako podstawowy kierunek wykorzystania wtórnego PET.
• Wyroby techniczne – półfabrykaty i elementy takie jak tuleje, prowadnice, rolki, podkładki oporowe, elementy pomp oraz części elektroizolacyjne.
• Wyroby formowane wtryskowo – m.in. elementy techniczne oraz coraz częściej cienkościenne opakowania z rPET.

Recykling PET i rPET

Odpady PET mogą być zagospodarowywane na kilka sposobów. W recyklingu materiałowym odpady są zbierane, rozdrabniane, granulowane i zawracane do produkcji bez zasadniczego naruszania budowy chemicznej polimeru. Typowe zastosowania wtórnego PET obejmują włókna, przędze, płyty, folie oraz wyroby wtryskowe.

W recyklingu chemicznym PET ulega degradacji do związków niskocząsteczkowych, związków wyjściowych lub pochodnych kwasu tereftalowego. Do opisywanych metod należą hydroliza, glikoliza, aminoliza i alkoholiza. Recykling chemiczny może poszerzać możliwości zagospodarowania strumieni odpadów trudniejszych dla recyklingu mechanicznego.

rPET to PET pochodzący z recyklingu. Materiał ten jest używany m.in. do produkcji nowych opakowań, folii i wyrobów wtryskowych. W zastosowaniach przeznaczonych do kontaktu z żywnością kluczowe są odpowiednie procesy dekontaminacji oraz zgodność z wymaganiami instytucji dopuszczających takie użycie, np. EFSA lub FDA.

Projektowanie pod recykling

Skuteczny recykling PET zależy nie tylko od zbiórki, lecz także od konstrukcji opakowania. W przypadku butelek PET jako problematyczny element wskazywane są m.in. etykiety PVC. W termoformach PET znaczenie mają przezroczystość materiału, konstrukcja monowarstwowa oraz dobór etykiet, farb i klejów kompatybilnych z sortowaniem, myciem i recyklingiem.

Termoformowane opakowania PET – tacki, kubki, pojemniki i opakowania typu clamshell – często trafiają do tego samego strumienia recyklingu co butelki. Różnice w kształcie, gęstości płatka, lepkości istotnej, krystaliczności oraz obecność klejów i etykiet mogą pogarszać uzysk i jakość recyklatu, dlatego właściwe projektowanie opakowań wpływa na cały strumień PET.

Gospodarka o obiegu zamkniętym

PET pozostaje ważnym materiałem w dyskusji o gospodarce o obiegu zamkniętym. W branży opakowań podkreśla się znaczenie systemów kaucyjnych i selektywnej zbiórki, ponieważ dostęp do odpowiedniej ilości i jakości butelek jest warunkiem produkcji recyklatu nadającego się do ponownego użycia. W źródłach branżowych wskazywano, że dyrektywa Single Use Plastics zakładała selektywną zbiórkę butelek PET na poziomie 77% w 2025 r. i 90% w kolejnych latach.

Przykładowe nazwy handlowe

Do nazw handlowych materiałów lub półfabrykatów związanych z PET należą m.in. Ertalyte oraz Arnite. Arnite obejmuje politereftalany PBT, PET oraz blendy PBT/PET, natomiast Ertalyte jest nazwą półfabrykatów z termoplastycznego poliestru stosowanych w elementach technicznych.