Wosk montanowy od lat znajduje zastosowanie jako dodatek przetwórczy w polimerach, jednak jego baza surowcowa wiąże się z istotnym ograniczeniem, jest to surowiec kopalny i nieodnawialny. Wosk ten pozyskuje się z lignitu, którego złoża powstawały przez miliony lat i nie podlegają odtworzeniu w skali przemysłowej. Jak wskazuje Clariant, szczególnie w Niemczech, skąd pochodzi znacząca część tego surowca, zasoby są stopniowo wyczerpywane. W praktyce oznacza to narastające ryzyko problemów z dostępnością odpowiedniej jakości i ilości wosku montanowego. Firma zwraca także uwagę na środowiskowe konsekwencje eksploatacji lignitu, w tym wysoką emisyjność gazów cieplarnianych podczas przetwarzania oraz wpływ górnictwa odkrywkowego na krajobraz, lasy i bioróżnorodność.
Według przedstawionych informacji skutki rynkowe są już widoczne. W ostatnich latach rynek miał doświadczać problemów z podażą wosku montanowego wynikających ze spadku dostępności surowca, co przekłada się na wzrost cen, trudności z utrzymaniem zapasów, większą złożoność planowania i wyższe koszty produkcji. Dodatkowym czynnikiem mają być rosnące wymagania regulacyjne wobec materiałów opartych na surowcach kopalnych oraz wzrost zainteresowania rozwiązaniami o niższym śladzie węglowym. W tym kontekście Clariant pozycjonuje portfolio Licocare RBW Vita, wytwarzane z wosku z otrębów ryżowych, jako alternatywę dla wosków montanowych pochodzenia kopalnego. Spółka podaje, że rozwiązanie to bazuje na niekonsumpcyjnej frakcji surowca odnawialnego i charakteryzuje się 98-proc. wskaźnikiem węgla odnawialnego oraz istotnie niższym śladem węglowym.
Kontakt z żywnością i status regulacyjny
Materiały przeznaczone do kontaktu z żywnością należą do obszarów objętych najbardziej rygorystycznymi wymaganiami bezpieczeństwa w przemyśle chemicznym. Producenci dodatków do opakowań do żywności, wyposażenia do przetwórstwa żywności czy innych zastosowań mających kontakt z żywnością muszą spełniać wymagania wielu organów regulacyjnych, w tym Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności, FDA oraz odpowiednich instytucji japońskich.
Clariant informuje, że produkty z rodziny Licocare RBW Vita uzyskały już wybrane dopuszczenia do kontaktu z żywnością w kilku systemach regulacyjnych, w tym FDA, EFSA oraz w japońskich ramach bezpieczeństwa żywności, dla różnych polimerów i zastosowań. Szczególną uwagę firma zwraca na serię Licocare RBW 100–300, w tym gatunki RBW 360 i 560, które uzyskały aprobatę EFSA jako dodatek w stężeniu do 0,3 proc. w materiałach i wyrobach z PET, PLA oraz sztywnego PVC przeznaczonych do kontaktu z żywnością nietłustą, w temperaturze pokojowej i niższej, również w warunkach hot-fill oraz przy podgrzewaniu do 100 st. C przez maksymalnie 2 godziny. Jak podano, 20. nowelizacja rozporządzenia (UE) nr 10/2011 w sprawie materiałów i wyrobów z tworzyw sztucznych została opublikowana przez Komisję Europejską 2 lutego 2026 r., wraz z ujęciem tych substancji w pozytywnym wykazie załącznika I, a weszła w życie 23 lutego 2026 r.
Diederik Goyvaerts, market manager ds. dodatków w Clariant, komentuje: „Obecne i przyszłe wyzwania związane z dostawami wosku montanowego stwarzają dla rynku zarówno krótkoterminowe trudności, jak i długoterminową strategiczną szansę. Rosnące obawy dotyczące podaży już teraz zachęcają firmy do przechodzenia na produkty Licocare RBW Vita jako wiarygodne, zrównoważone alternatywy. Dodatkowo systematyczny postęp związany z rozszerzaniem zgodności dla zastosowań w kontakcie z żywnością z pewnością przyspieszy tę zmianę.”
Saponifikowane gatunki do tworzyw technicznych
W materiale przedstawiono także dwa saponifikowane gatunki, Licocare RBW 360 Vita i Licocare RBW 560 Vita. Według Clariant są to woski z otrębów ryżowych łączące funkcje smarne i nukleujące w tworzywach technicznych, stosowane przede wszystkim w aplikacjach do formowania wtryskowego. Ich zadaniem jest połączenie efektu nukleacji i smarowania w jednym dodatku.
RBW 360 Vita jest rekomendowany do zastosowań w poliamidach, natomiast RBW 560 Vita do poliestrów. Jako przykład firma podaje aplikacje na bazie PA 6.6, w których obserwowano skrócenie cyklu chłodzenia nawet o 70 proc., co ma przekładać się na wyraźną poprawę wydajności produkcji i szybszą przepustowość. Oba produkty mają wykazywać wysoką stabilność termiczną przy podwyższonych temperaturach przetwórstwa, skuteczność przy niskim dozowaniu, zdolność do uzyskiwania gładkich powierzchni oraz poprawę stabilności wymiarowej gotowych wyrobów przy zachowaniu właściwości mechanicznych.
Clariant podkreśla również, że cała gama Licocare RBW jest oparta na biosurowcu odnawialnym, niekonkurującym z łańcuchem żywnościowym, i ma odpowiadać na narastające problemy z tradycyjnym zaopatrzeniem w wosk montanowy. Według spółki dodatki te przyczyniają się także do obniżenia śladu węglowego, w tym emisji zakresu 3 po stronie odbiorców. Oba wymienione gatunki mają również dopuszczenia do kontaktu z żywnością.
Zakres zastosowań i funkcje dodatków
Poza gatunkami wyspecjalizowanymi dla poliamidów i poliestrów, portfolio Licocare RBW Vita ma obejmować rozwiązania dla szerokiej grupy polimerów, w tym poliolefin, poliestrów, poliamidów, PVC, TPU oraz innych tworzyw technicznych. Zgodnie z informacjami producenta wszystkie gatunki są oparte na odnawialnym surowcu pochodzenia biologicznego, który nie konkuruje z zastosowaniami spożywczymi.
W ujęciu funkcjonalnym dodatki na bazie wosku z otrębów ryżowych są przedstawiane jako rozwiązania wielofunkcyjne. W procesach przetwórstwa polimerów mają zapewniać właściwości smarne, zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne, poprawiając płynięcie stopu i ograniczając tarcie między stopionym polimerem a gorącymi powierzchniami metalowymi. Ma to ułatwiać przetwórstwo i sprzyjać uzyskiwaniu gładkiej powierzchni wyprasek.
Jako środki nukleujące, zwłaszcza w przypadku Licocare RBW 360 Vita i RBW 560 Vita, mają wspierać krystalizację i przyspieszać jej przebieg, co może skracać czas cyklu i poprawiać właściwości mechaniczne polimerów półkrystalicznych. Jako środki dyspergujące dodatki te mają pełnić funkcję organicznych dyspergatorów pigmentów, poprawiając jednorodność barwy i przetwarzalność, a jednocześnie skracając czas dyspergowania podczas compoundingu. Producent wskazuje także na korzystną strukturę chemiczną, zapewniającą wysoką stabilność termiczną i niską lotność.
W roli środków antyadhezyjnych gama Licocare RBW Vita ma wspierać uwalnianie detali z formy przez redukcję siły wypychania w procesie formowania wtryskowego. Według Clariant przekłada się to na krótsze cykle, niższy poziom braków oraz utrzymanie jakości powierzchni. Niska skłonność do migracji ma z kolei sprzyjać stabilności właściwości powierzchniowych w czasie. Firma podaje także, że typowe poziomy stosowania w większości aplikacji mieszczą się w zakresie 0,1–0,5 proc., co ma zapewniać korzystny koszt użytkowy w porównaniu z alternatywami pochodzenia kopalnego.
Aspekt zrównoważonego rozwoju
W ocenie Clariant argumenty środowiskowe wykraczają poza samą zgodność regulacyjną. Firma deklaruje, że produkty Licocare RBW Vita mają 98-proc. wskaźnik węgla odnawialnego i istotnie niższy ślad węglowy produktu w porównaniu z woskami montanowymi pochodzenia kopalnego. Ma to umożliwiać producentom realizację celów środowiskowych bez rezygnacji z wymaganych parametrów użytkowych.
Wśród dodatkowych korzyści środowiskowych wskazano biodegradowalność i kompostowalność przemysłową, mniejszą ingerencję w krajobraz i bioróżnorodność niż w przypadku wydobycia lignitu, wykorzystanie odnawialnego surowca z ubocznych produktów rolnych niekonkurujących z żywnością oraz znaczące ograniczenie emisji zakresu 3 po stronie klientów.
W podsumowaniu Clariant ocenia, że wyzwania dotyczące podaży wosku montanowego mają charakter strukturalny, a nie przejściowy. Wraz z wyczerpywaniem się zasobów lignitu, wzrostem ograniczeń podażowych i rosnącymi wymaganiami w zakresie zrównoważonego rozwoju producenci stają przed wyborem między reagowaniem na bieżące zakłócenia a wcześniejszym przejściem na odnawialne alternatywy. Według firmy Licocare RBW Vita ma stanowić wielofunkcyjne rozwiązanie dla uproszczenia formulacji, redukcji śladu węglowego i zastosowań w wielu obszarach kontaktu z żywnością, przy jednoczesnym zachowaniu parametrów użytkowych.
Wosk z otrębów ryżowych, zrównoważona i bardziej zaawansowana alternatywa dla wosku montanowego.
