AIMPLAS, Centrum Technologii Tworzyw Sztucznych, koordynuje europejski projekt badawczo-innowacyjny IRION ukierunkowany na budowę bardziej zrównoważonego i odpornego łańcucha wartości zielonego wodoru. Wraz z rozwojem technologii wodorowych w Europie rośnie uzależnienie od surowców krytycznych, co generuje wyzwania środowiskowe, ekonomiczne i związane z bezpieczeństwem dostaw. Projekt IRION odpowiada na te wyzwania poprzez wdrażanie podejścia opartego na gospodarce o obiegu zamkniętym, które ma umożliwić odzysk, ponowne wykorzystanie i reintegrację wartościowych materiałów w nowych technologiach.
Kluczowym obszarem prac są membranowe elektrolizery do wody z wymianą protonową (PEMWE), które wykorzystują energię elektryczną do rozdziału wody na wodór i tlen. To jedna z podstawowych technologii wytwarzania zielonego wodoru, oparta na zaawansowanych materiałach polimerowych i powłokach katalitycznych. Szczególną uwagę w projekcie poświęcono ograniczonym zasobom irydu oraz fluorowanym jonowym polimerom (fluorowanym jonomerom), które są niezbędne do prawidłowego działania membran w tych urządzeniach. Celem IRION jest opracowanie i walidacja zrównoważonych ścieżek recyklingu dla komponentów pokrytych katalizatorem, w tym membran, w sposób łączący efektywność materiałową z opłacalnością procesową.
Założenia projektu zakładają połączenie innowacji technologicznych, kompleksowej oceny zrównoważenia oraz współpracy międzysektorowej. Rozwiązania wypracowane w IRION mają być wykonalne zarówno z perspektywy środowiskowej, jak i ekonomicznej, w zgodzie z priorytetami unijnego Zielonego Ładu oraz rozporządzenia w sprawie surowców krytycznych. W praktyce oznacza to m.in. rozwój technologii odzysku metali szlachetnych z warstw katalitycznych, ponowne wykorzystanie polimerowych komponentów membran oraz ich reintegrację w nowych lub zmodernizowanych modułach elektrolizerów.
Konsorcjum projektu IRION i zakres prac
Oficjalne rozpoczęcie inicjatywy nastąpiło podczas spotkania inaugurującego, które odbyło się 20 i 21 stycznia 2026 r. w siedzibie AIMPLAS w Walencji. Podczas spotkania partnerzy omówili techniczne i organizacyjne aspekty projektu oraz zaplanowali działania na pierwszą fazę realizacji. Konsorcjum tworzy dziesięciu partnerów z siedmiu krajów europejskich: Hiszpanii, Francji, Niemiec, Włoch, Słowenii, Czech i Cypru. Łączą oni kompetencje z zakresu chemii polimerów, nauki o materiałach, inżynierii, modelowania, oceny środowiskowej oraz zrównoważonego projektowania.
W skład konsorcjum, oprócz AIMPLAS, wchodzą: Fraunhofer Institute for Electronic Nano Systems z Niemiec, University of Chemistry and Technology in Prague z Czech, Strategem Energy z Cypru, Safina z Czech, Saint-Gobain Recherche z Francji, National Institute of Chemistry NIC ze Słowenii, RINA Consulting z Włoch oraz H2Greem z Hiszpanii. Partnerzy reprezentują zarówno jednostki badawczo-rozwojowe, jak i podmioty przemysłowe zaangażowane w rozwój i wdrażanie technologii wodorowych.
AIMPLAS wnosi do projektu kompetencje w obszarze materiałów polimerowych, technologii recyklingu oraz optymalizacji procesów. Ośrodek wspiera opracowanie i weryfikację zrównoważonych ścieżek recyklingu dla membran pokrytych katalizatorem, koncentrując się na efektywnym odzysku i jakości materiałów powracających do obiegu. Jak podkreśla Javier Castillo, badacz zajmujący się recyklingiem chemicznym w AIMPLAS - W projekcie IRION dążymy do domknięcia obiegu materiałów krytycznych w technologiach wodorowych, promując rzeczywiście cyrkularny model, który łączy zrównoważenie z opłacalnością ekonomiczną i wzmacnia autonomię Europy.
Projekt jest finansowany przez Clean Hydrogen Joint Undertaking w ramach programu Unii Europejskiej Horyzont Europa (HORIZON-JU-CLEANH2-2025-05-01) na podstawie umowy grantowej nr 101251635. Finansowanie to ma umożliwić opracowanie rozwiązań nadających się do późniejszego wdrożenia przemysłowego, co może przyczynić się do zmniejszenia zależności europejskiego sektora wodorowego od importowanych surowców krytycznych oraz poprawy bilansu środowiskowego technologii wytwarzania wodoru.
