Odpady z cmentarzy - jak ułatwić segregację po Wszystkich Świętych?

Na polskich cmentarzach powstaje rocznie około 500 tys. ton odpadów, a największa ich część w okolicach 1 listopada. Na wielu cmentarzach wszystkie frakcje nadal trafiają do jednego kontenera razem z ziemią, woskiem i resztkami kwiatów, przez co nie nadają się do recyklingu. Około 130 tys. ton stanowią szkło, tworzywa sztuczne i metal, z czego około 100 tys. ton mogłoby wrócić do obiegu jako surowiec. Stowarzyszenie „Polski Recykling” wskazuje, jak zarządcy cmentarzy mogą ułatwić odwiedzającym segregację oraz jak postępować z odpadami po Wszystkich Świętych.

Każdego roku miliony Polaków odwiedzają groby bliskich. Z wyliczeń Stowarzyszenia „Polski Recykling”, opartych na danych od gmin, samorządów i instalacji komunalnych, wynika, że mniej więcej trzy czwarte odpadów z około 15 tys. polskich cmentarzy to kwiaty, odpady roślinne i ziemia. Pozostałe około 130 tys. ton stanowią odpady materiałowe, czyli szkło, tworzywa sztuczne i metal. Po 1 listopada z jednego grobu pozostaje średnio od 3 do 9 kg odpadów.

Potencjalny surowiec trafia do odpadów zmieszanych

Z około 130 tys. ton odpadów materiałowych około 100 tys. ton to potencjalny surowiec, który po prawidłowej segregacji mógłby trafić do recyklingu. Pozostała część, ze względu na budowę lub zabrudzenie, nie nadaje się do odzysku. Problemem jest kierowanie na wielu cmentarzach wszystkich odpadów do jednego pojemnika.

Wspólnie gromadzone są żywe i sztuczne kwiaty, plastikowe doniczki, szklane i plastikowe znicze, folia oraz tekturowe tacki po wkładach. Wszystko to jest dodatkowo zanieczyszczane ziemią z doniczek. Ziemia i wosk zanieczyszczają pozostałe odpady w stopniu, który sprawia, że ich recykling przestaje być opłacalny. Takie odpady trafiają do instalacji komunalnych, a stamtąd w najlepszym przypadku do produkcji paliwa alternatywnego, w najgorszym zaś na składowisko.

„Wszystkich Świętych to czas pamięci o bliskich i nikt z nas nie chce, żeby kojarzył się z przepełnionymi kontenerami. Wystarczy chwila, by zdjąć wieczko ze znicza, wyjąć baterię ze znicza elektrycznego czy wrzucić zwiędłe kwiaty do pojemnika na bio. To drobne gesty, ale w skali kraju decydują o tym, czy tysiące ton szkła, tworzyw i metalu wrócą do obiegu, czy trafią na składowisko lub co gorsza, zanieczyszczą środowisko”, mówi Sławomir Pacek, prezes Stowarzyszenia „Polski Recykling”.

Znicze LED jako źródło elektroodpadów

Na cmentarzach przybywa odpadów, których jeszcze kilka lat temu prawie nie było. Według Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Producentów Zniczy i Świec znicze LED pochodzenia azjatyckiego stanowią już około 14 proc. rynku. Zgodnie z szacunkami Stowarzyszenia „Polski Recykling” przekłada się to na 2–3 tys. ton elektroodpadów rocznie.

Znicz LED z baterią wyrzucony do zwykłego kontenera może wywołać pożar w sortowni lub na składowisku, natomiast uszkodzona bateria może skazić glebę i wodę. Znicz należy umieścić w pojemniku na zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, a baterię, jeżeli można ją wyjąć, oddać osobno.

Takie same zasady jak dla odpadów z gospodarstw domowych

Odpady z cmentarzy podlegają tym samym zasadom co odpady z gospodarstw domowych. Ministerstwo Klimatu i Środowiska w odpowiedzi na interpelację poselską wskazało, że opakowania po zniczach, szkło, tworzywa sztuczne oraz odpady roślinne są analogiczne do odpadów powstających w domach i mogą być zagospodarowywane w ramach gminnego systemu.

Oznacza to, że również na cmentarzach powinny być zbierane selektywnie. Stworzenie odpowiednich warunków leży po stronie zarządców, niezależnie od tego, czy funkcję tę pełni gmina, czy parafia.

Organizacja zbiórki na terenie cmentarza

Stowarzyszenie „Polski Recykling” wskazuje kilka rozwiązań ułatwiających segregację. Podstawą jest osobny pojemnik na bioodpady, czyli kwiaty i gałązki bez doniczek. Materiał ten może zostać skompostowany i wykorzystany do pielęgnacji zieleni na terenie cmentarza.

Pojemniki na surowce powinny być oznaczone nie tylko kolorem, lecz także zdjęciami lub rysunkami pokazującymi właściwe frakcje. Potrzebne są również pojemniki na zużyte baterie i elektroodpady, zniczodzielnie umożliwiające pozostawienie znicza do ponownego wykorzystania oraz częstszy odbiór odpadów w okresie Wszystkich Świętych.

„Zdajemy sobie sprawę, że segregowanie odpadów przy grobie, i to w dniu, który poświęcamy pamięci bliskich, może być uciążliwe. Dlatego nie chodzi o to, by wymagać więcej od odwiedzających, ale by im to ułatwić. Osobny pojemnik na bio, czytelnie oznaczone pojemniki na surowce i jasna instrukcja przy wejściu sprawiają, że segregacja zajmuje dosłownie chwilę”, dodaje Sławomir Pacek.

Przykładem jest Wrocław, gdzie Zarząd Cmentarzy Komunalnych od września ustawia przy alejkach wyłącznie pojemniki na odpady bio i zmieszane, ponieważ to właśnie te frakcje powstają przy porządkowaniu grobu. Kontenery na szkło, tworzywa sztuczne i metal przeniesiono w okolice bram wejściowych i parkingów.

Zasady segregacji poszczególnych odpadów

Tam, gdzie na cmentarzu dostępne są pojemniki do selektywnej zbiórki, poszczególne odpady należy rozdzielać według rodzaju materiału i stopnia zanieczyszczenia. Popularne aplikacje do segregacji nie zawierają kategorii odpadów cmentarnych, dlatego Stowarzyszenie „Polski Recykling” przygotowało zestaw wskazówek:

• Plastikowy znicz z plastikowym wkładem: oprawkę i metalowe wieczko należy wrzucić do żółtego pojemnika na metale i tworzywa sztuczne, natomiast wkład z resztkami wosku do odpadów zmieszanych.
• Szklany znicz z resztkami wosku: metalowe lub plastikowe wieczko i podkładkę należy umieścić w żółtym pojemniku, a szkło z resztkami wosku w odpadach zmieszanych. Szkło zniczy różni się od szkła opakowaniowego i nie może być z nim przetwarzane.
• Znicz LED: należy oddać do pojemnika na zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny lub do punktu selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Baterię, jeżeli można ją wyjąć, należy umieścić w pojemniku na zużyte baterie.
• Zeschnięte kwiaty w plastikowej donicy: kwiaty należy wrzucić do brązowego pojemnika na bioodpady, a donicę do żółtego. Potłuczona donica ceramiczna powinna trafić do odpadów zmieszanych.
• Ziemia: należy ją umieścić w brązowym pojemniku na bioodpady.
• Wieniec lub wiązanka: sztuczne kwiaty, wstążki i drut należy wrzucić do żółtego pojemnika, natomiast gałązki i naturalne kwiaty do brązowego.
• Kartony i tacki po zniczach: czyste i suche należy umieścić w niebieskim pojemniku na papier, a mokre lub zabrudzone woskiem w odpadach zmieszanych.

Jeżeli na cmentarzu nie ma pojemników do segregacji, odpady należy wrzucić do pojemnika ogólnego. Wyjątkiem są znicze LED i baterie, które warto zabrać ze sobą i przekazać do punktu zbiórki elektroodpadów.