Recykling tworzyw sztucznych: jak zrównoważyć podaż i popyt?

Według danych ICIS Recycling Supply Tracker - Mechanical, w 2021 r. światowa gospodarka, dysponując ponad 2500 zakładami recyklingu mechanicznego, posiadała ponad 48 mln ton zdolności produkcyjnej dla pochodzących z recyklingu: politereftalanu etylenu (rPET), polietylenu (rPE) i polipropylenu (rPP).

Średnia wydajność zakładu recyklingu mechanicznego wynosi około 20 tys. ton rocznie, co jest stosunkowo niedużą liczbą w porównaniu do wydajności średniej wielkości zakładów produkujących polimery pierwotne. Przy tej skali, stanowi to wyzwanie dla dynamicznego rozwoju branży recyklingu mechanicznego.

Umiejscowione zazwyczaj w dużych miastach zakłady recyklingu, w bardziej rozwiniętych gospodarkach znajdują się obok infrastruktury recyklingowej lub - w przypadku obszarów mniej rozwiniętych - w pobliżu wysoko zaludnionych obszarów. Jednak odpady znajdują się wszędzie, więc i możliwości recyklingu powinny być rozłożone równomiernie.

W ujęciu regionalnym, Azja posiada większość światowych możliwości przerobowych (40%), głównie ze względu na silne rynki końcowe, a mianowicie recykling włókien poliestrowych. Za nią plasuje się Europa z ponad 30-procentowym udziałem. Trzy największe regiony, czyli Azja, Europa i Ameryka Północna, reprezentują łącznie prawie 90% całości tego rynku. Podkreśla to rozbieżności w rozwoju możliwości przerobowych w zakresie recyklingu na całym świecie.

Tempo wzrostu recyklingu w Azji zwiększyło się wraz z wdrożeniem przez Chiny polityki zarządzania odpadami i recyklingu na początku XXI w., podczas gdy Europa jest dojrzałym rynkiem, na którym przemysł przetwarzania odpadów tworzyw sztucznych powstał już dziesiątki lat temu. W Ameryce Północnej firmy wykorzystywały dotychczas surowce polimerowe pochodzące z recyklingu w celu uzyskania korzyści ekonomicznych w zastosowaniach o niskiej jakości. Jednak w ciągu ostatnich kilku lat zauważalnie wzrasta popyt na zastosowania produktów klasy premium, w których używane są recyklaty.

W większości regionów rozwijających się, rynki końcowe, które były w stanie przyjąć polimery pochodzące z recyklingu, kierowały się wyłącznie względami ekonomicznymi. Stosowanie polimerów z recyklingu w zastosowaniach o wyższej wartości zwiększa się sukcesywnie, choć w innym tempie. W tych regionach nie było wystarczających czynników napędzających rynek, takich jak możliwości finansowania, infrastruktura czy zainteresowanie odbiorców końcowych.

W skali globalnej polimerem najczęściej poddawanym recyklingowi jest PET, z 40-procentowym udziałem w całkowitej zdolności produkcyjnej recyklingu, następnie PE z udziałem 38% i PP z wynikiem rzędu 22%. Recykling PET jest uzależniony od poużytkowych butelek jako surowca, podczas gdy w przypadku poliolefin występuje większy zakres źródeł, z których można pozyskać materiał do odzysku: warto wspomnieć choćby o poużytkowych odpadach opakowaniowych oraz odpadach poprzemysłowych.

Dodatkowym wyzwaniem dla podaży tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu jest potrzeba i konieczność certyfikacji recyklatów w zastosowaniach wymagających kontaktu z żywnością. Obecnie tylko 10% światowych zasobów surowców z recyklingu posiada certyfikat dopuszczający je do kontaktu z żywnością, przy czym ponad 80% tej podaży stanowią tworzywa PET, a pozostałą część poliolefiny.

Globalny popyt na tworzywa sztuczne pochodzące z recyklingu rośnie w przypadku wszystkich polimerów, nie tylko PET. Ten trend jest szczególnie widoczny w przypadku materiałów pochodzących z recyklingu odpadów poużytkowych (PCR) i materiałów pochodzących z recyklingu opakowań do żywności. Dlatego też zwiększenie ilości PCR i tworzyw z recyklingu opakowań do żywności będzie miało wysoki priorytet w perspektywie średnioterminowej, w miarę wzrostu popytu w sektorach opakowań żywności i napojów.

Czynniki wpływające na zapotrzebowanie na tworzywa sztuczne pochodzące z recyklingu

Poniżej przedstawiono 2 główne czynniki, które bezpośrednio wpływają na zapotrzebowanie na tworzywa sztuczne pochodzące z recyklingu.

1. Cele korporacyjne w zakresie zrównoważonego rozwoju

Korporacje, oprócz udziału w inicjatywach takich jak Global Commitment i Plastics Pact, wyznaczają sobie dobrowolnie indywidualne cele w zakresie zrównoważonego rozwoju. Ich wspólnym punktem jest zwiększenie zawartości materiałów pochodzących z recyklingu w opakowaniach i produktach z tworzyw sztucznych. Zakładane udziały surowców z odzysku wahają się zazwyczaj między 10% a 50%. Te dobrowolne dążenia napędzają popyt na całym świecie ze względu na międzynarodową obecność korporacji z branży FMCG.

2. Przepisy prawne

W Europie obowiązuje szereg celów w zakresie zbiórki i recyklingu odpadów z tworzyw sztucznych, a także obowiązkowe dla całego regionu cele dotyczące zawartości przetworzonych materiałów w butelkach PET w wysokości 25% do 2025 r. i 30% we wszystkich butelkach plastikowych do 2030 r. wprowadzone w ramach dyrektywy w sprawie tworzyw sztucznych do jednorazowego użytku.

Podobnie w USA, gdzie administracje trzech stanów uchwaliły przepisy dotyczące minimalnej zawartości surowców wtórnych w wyrobach. Ustawa przyjęta w Kalifornii, która dotyczy plastikowych pojemników na napoje, weszła w życie 1 stycznia 2022 r. Waszyngton i New Jersey przyjęły analogiczne regulacje, które wejdą w życie odpowiednio w 2023 i 2024 r. i obejmują nawet więcej kategorii produktów, takich jak pojemniki na napoje, plastikowe torby na zakupy i worki na śmieci. Cele recyklingu wahają się od 10 do 50%, w zależności od typu produktów.

W innych częściach świata w wielu regionach nadal brakuje legislacyjnego impulsu do odzyskiwania i recyklingu odpadów z tworzyw sztucznych, chociaż ten krajobraz stopniowo się zmienia. W Azji, w szczególności w krajach południowo-wschodnich (w tym w Indonezji), opracowano szereg polityk mających na celu walkę z zanieczyszczeniem środowiska morskiego, które obecnie zaczynają być wdrażane.

Jednak poza dobrowolnymi inicjatywami prowadzonymi przez organizacje pozarządowe lub organizacje i stowarzyszenia branżowe, w innych regionach, takich jak Bliski Wschód, Afryka i Ameryka Łacińska, brakuje obecnie jakichkolwiek istotnych działań rządowych w zakresie zarządzania odpadami z tworzyw sztucznych.
Chociaż istnieją pewne oczekiwania, że cele dotyczące recyklingu będą z czasem wzrastać, pozostaje niepewność, czy obecne założenia mogą zostać osiągnięte. Ograniczenia w podaży tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu, wraz z wysokimi cenami wynikającymi głównie z nierównowagi podaży i popytu, mogą sprawić że osiągnięcie celów lub własnych zobowiązań przez większość firm stanie się nierealne.

Globalna luka podaży i popytu

W oparciu o globalną wydajność recyklingu jako procent globalnej konsumpcji pierwotnej (dla PET, PE i PP), ICIS oszacował wskaźnik penetracji recyklingu w 2021 r. na poziomie poniżej 12%. Jednak średnie cele dotyczące zawartości recyklingu w ciągu najbliższych kilku lat do 2030 r. znacznie przekraczają ten poziom. Aby to określić, ICIS stworzył niedawno model perspektywiczny w celu obliczenia, ile tworzyw pochodzących z recyklingu jest potrzebne do zaspokojenia oczekiwanego globalnego popytu w latach 2025 i 2030.

W modelu uwzględniono następujące założenia dotyczące zawartości surowców wtórnych:

• dla PET - 50%, zarówno dla roku 2025 jak i 2030
• dla PE i PP - 25% w 2025 r. i 35% w 2030 r.

W rezultacie, aby osiągnąć zakładane do 2025 r. wskaźniki zawartości recyklingu dla PET, PE i PP, skumulowany roczny wskaźnik wzrostu (CAGR) musiałby wynosić ponad 45%.

Wyzwanie związane z osiągnięciem takiego tempa wzrostu polega przede wszystkim na ograniczeniach w zakresie zbierania i sortowania, zarówno w przypadku infrastruktury formalnej, jak i nieformalnej. Możliwe jest co prawda zbudowanie nowego zakładu recyklingu w ciągu 12–24 miesięcy, ale jakość i ilość odpadów niezbędna do zasilania zakładów recyklingowych znajduje się obecnie na niewystarczającym poziomie.

W odniesieniu do samego PET, aby osiągnąć cele na 2025 r., w skali globalnej konieczne byłoby powstanie co najmniej 1800 nowych zakładów recyklingu o średniej wydajności 25 tys. ton na rok. Ponadto, aby osiągnąć cele wyznaczone na rok 2030, wymagany byłby ponad 20-procentowy CAGR, przy zapotrzebowaniu na prawie 600 nowych zakładów recyklingu rocznie w ciągu najbliższych 9 lat dla trzech wspomnianych polimerów.

Inwestycje wymagane do zwiększenia mocy przerobowych zależą nie tylko od rentowności finansowej zakładu recyklingu, gdzie koszty obejmują m.in. logistykę, sortowanie, zbieranie, mycie, suszenie, mielenie oraz w razie potrzeby atesty dla kontaktu z żywnością. W grę wchodzi również dostępność wysokiej jakości surowców do zasilania zakładów, co zdaje się być największym wyzwaniem.

Nadal istnieją rynki, na których brakuje popytu końcowego na polimery z recyklingu do zastosowań o wysokiej wartości, które napędzają wzrost nowych mocy produkcyjnych. Obecnie, bez fundamentalnych zmian w polityce lub bardziej zdecydowanych i pilnych działań przemysłu w zakresie zarządzania odpadami, osiągnięcie tych wskaźników wzrostu będzie trudne.

Aby zniwelować lukę w podaży i popycie, konieczna jest znaczna poprawa zbiórki odpadów w ujęciu globalnym. Poziom zbiórki odpadów z tworzyw sztucznych jest ogólnie niski na całym świecie, a zanieczyszczenia tych odpadów są znaczącym ograniczeniem w procesie recyklingu. Dlatego też zarówno ilość, jak i jakość zbieranych odpadów musi ulec poprawie, aby sprostać wymaganiom stawianym przez rynek.

Chociaż fizyczny akt zbiórki jest kwestią najistotniejszą, upewnienie się, że materiał jest kompatybilny z obecnymi systemami zbiórki i sortowania jest pierwszym krokiem do zwiększenia ilości surowca, który może być przetwarzany przez zakłady odzysku materiałów. Następnie, w miarę rozwoju technologii, rozszerzenie zakresu i rodzajów zbieranych odpadów będzie w stanie umożliwić łańcuchowi dostaw recyklingu dostarczenie większej ilości gatunków w celu zaspokojenia zapotrzebowania nowych rynków końcowych.

Projektowanie pod kątem recyklingu ma kluczowe znaczenie dla uwzględnienia zgodności materiałów i składu tak, aby zapewnić techniczną możliwość recyklingu i akceptację przez systemy zbiórki. Ponieważ marki handlowe dążą do tego, by do 2025 r. opakowania w 100% nadawały się do recyklingu, wielokrotnego użytku lub kompostowania, oczekuje się znacznych usprawnień w tym zakresie.

Współpraca między rządem a przemysłem jest niezbędna, ze szczególnym uwzględnieniem:

• legislacji wspierających zbiórkę odpadów, takich jak systemy depozytowo-kaucyjne i rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP)
• harmonizacji w ramach łańcucha dostaw, wspieranej przez koordynację i wytyczne stowarzyszeń handlowych
• wsparcia i inwestycji ze strony marek handlowych i producentów w poprawę możliwości recyklingu produktów i opakowań, jak również w rozwój infrastruktury zbiórki, tak aby dostarczyć większą ilość jakościowych materiałów do recyklingu.

Wszystko to wymaga zaangażowania konsumentów w programy recyklingu, w celu ograniczenia zaśmiecania środowiska tworzywami sztucznymi, aktywnego recyklingu, a także zmiany zachowań zakupowych konsumentów w kierunku bardziej zrównoważonych produktów, w tym tych zawierających surowce wtórne.

Paula Leardini

Starszy analityk ds. recyklingu tworzyw sztucznych w ICIS