Komisja Europejska przygotowała nową decyzję wykonawczą określającą zasady obliczania, weryfikacji i raportowania zawartości tworzyw pochodzących z recyklingu w jednorazowych butelkach napojowych. Akt ten stanowi element wdrażania dyrektywy Single-Use Plastics (SUP) i zastępuje wcześniejszą decyzję wykonawczą z 2023 r. Wprowadza on szereg nowych reguł dotyczących zarówno sposobu liczenia recyklatu, jak i zasad dokumentowania jego pochodzenia w łańcuchu dostaw.
Dokument ma duże znaczenie dla rynku tworzyw sztucznych w Europie, ponieważ precyzuje sposób obliczania realizacji jednego z kluczowych celów dyrektywy SUP - obowiązkowego udziału materiałów pochodzących z recyklingu w butelkach napojowych.
Zgodnie z dyrektywą od 2025 r. butelki PET wprowadzane na rynek UE mają zawierać co najmniej 25 % materiału pochodzącego z recyklingu, natomiast od 2030 r. wszystkie butelki napojowe z tworzyw sztucznych powinny zawierać minimum 30 % recyklatu.
Dlaczego potrzebna była nowa metodologia
Pierwsza metodologia liczenia recyklatu została określona w decyzji wykonawczej z 2023 r. Opierała się ona w dużej mierze na danych generowanych zgodnie z rozporządzeniem UE 2022/1616 dotyczącym materiałów z recyklingu przeznaczonych do kontaktu z żywnością.
Podejście to w praktyce obejmowało głównie recykling mechaniczny PET oraz tzw. zamknięte pętle produktowe. Wraz z rozwojem nowych technologii przetwarzania odpadów tworzyw sztucznych pojawiła się jednak potrzeba rozszerzenia metodologii o inne procesy, w szczególności recykling chemiczny.
Komisja Europejska uznała, że aby różne technologie recyklingu mogły przyczyniać się do realizacji celów gospodarki o obiegu zamkniętym, konieczne jest stworzenie jednolitego systemu raportowania obejmującego wszystkie metody przetwarzania odpadów tworzyw sztucznych. Jednocześnie metodologia musi zapewniać porównywalność danych oraz możliwość ich weryfikacji.
Z tego względu wcześniejsza decyzja została uchylona, a w jej miejsce wprowadzono nowy, bardziej rozbudowany zestaw zasad.
Jak liczy się zawartość recyklatu w butelkach PET
Podstawowa metoda obliczania udziału recyklatu została określona w załączniku I do decyzji. Proporcja materiału pochodzącego z recyklingu w butelkach PET jest obliczana według prostego wzoru:
RC = R / W × 100 %
gdzie:
RC oznacza procentową zawartość recyklatu w butelkach PET,
R oznacza masę tworzywa pochodzącego z recyklingu w tych butelkach,
W oznacza całkowitą masę tworzyw sztucznych w butelkach wprowadzonych na rynek.
Istotnym elementem metodologii jest dokładne określenie, które elementy opakowania wchodzą do tej kalkulacji. W decyzji wskazano, że butelka PET składa się z trzech głównych części:
- korpusu butelki,
- nakrętki lub zamknięcia,
- etykiety lub sleeve’a.
Oznacza to, że przy obliczaniu zawartości recyklatu uwzględnia się nie tylko samą butelkę, ale również elementy takie jak etykiety czy opaski termokurczliwe. Jeżeli zawierają one materiał z recyklingu, również on jest wliczany do całkowitej masy recyklatu.
Korekta o przepływy handlowe
Metodologia uwzględnia również przepływy butelek pomiędzy państwami członkowskimi oraz eksport poza Unię Europejską. Ma to zapewnić, że dane raportowane przez poszczególne kraje odzwierciedlają rzeczywistą ilość opakowań dostępnych na ich rynku.
W związku z tym przy obliczaniu masy tworzyw sztucznych i recyklatu stosuje się korekty uwzględniające:
- butelki przemieszczane do innych państw członkowskich,
- eksport poza Unię Europejską.
Po uwzględnieniu tych przepływów obliczana jest ostateczna masa tworzywa i recyklatu w butelkach pozostających na rynku danego państwa członkowskiego.
Jednocześnie do obliczeń bierze się pod uwagę wyłącznie części z tworzyw sztucznych. Elementy wykonane z innych materiałów, na przykład papierowe etykiety, są pomijane.
Definicja recyklatu
W decyzji wprowadzono również szczegółową definicję „recycled plastic”. Zgodnie z nią za materiał z recyklingu uznaje się tworzywa sztuczne, które przed przetworzeniem były odpadem pokonsumenckim i zostały poddany recyklingowi, w tym sortowaniu.
Jednocześnie jasno rozróżniono odpady pokonsumenckie i odpady produkcyjne. Materiały powstające w trakcie produkcji, testowania czy magazynowania wyrobów nie są uznawane za odpady pokonsumenckie i nie mogą być zaliczane do recyklatu w rozumieniu dyrektywy SUP.
Recykling chemiczny w metodologii UE
Jednym z najważniejszych elementów nowej decyzji jest włączenie do metodologii procesów recyklingu chemicznego.
W przypadku wielu technologii chemicznych nie jest możliwe dokładne określenie udziału materiału pochodzącego z odpadów w końcowym produkcie. Dlatego w takich sytuacjach stosuje się system tzw. bilansu masy (mass balance).
System ten polega na przypisywaniu określonej ilości materiału z odpadów do produktów wytwarzanych w danym procesie. Kluczową zasadą jest zachowanie równowagi masowej - ilość materiału pochodzącego z odpadów przypisana do produktów nie może przekroczyć ilości tego materiału wprowadzonego do procesu.
W praktyce oznacza to konieczność prowadzenia szczegółowej dokumentacji przepływów materiałów w całym łańcuchu produkcyjnym.
Zasada „fuel-use excluded”
W metodologii przyjęto również zasadę określaną jako „fuel-use excluded”. Oznacza ona, że materiał pochodzący z odpadów nie może być zaliczany do recyklatu, jeśli w procesie produkcyjnym został wykorzystany jako paliwo lub został utracony w procesie.
W przypadku produktów pośrednich, które mogą zostać wykorzystane zarówno do produkcji materiałów, jak i paliw, do obliczeń można wliczyć jedynie tę część, która faktycznie trafia do dalszego przetwarzania materiałowego.
Weryfikacja i kontrola danych
Nowa decyzja wprowadza także szczegółowe zasady weryfikacji danych przekazywanych przez przedsiębiorstwa.
Operatorzy w łańcuchu dostaw muszą przekazywać swoim klientom deklaracje dotyczące zawartości recyklatu w każdej partii materiału. Dokumenty te powinny zawierać informacje o masie materiału z odpadów pokonsumenckich oraz o zastosowanej technologii recyklingu.
W przypadku procesów, w których stosuje się system bilansu masy, przedsiębiorstwa będą również podlegać audytom przeprowadzanym przez niezależnych weryfikatorów. Certyfikaty potwierdzające zgodność z metodologią będą przekazywane w dół łańcucha dostaw aż do podmiotów wprowadzających butelki na rynek.
Państwa członkowskie są zobowiązane do stosowania podejścia opartego na analizie ryzyka przy kontroli przekazywanych danych.
Raportowanie przez państwa członkowskie
Decyzja określa także format raportowania danych przez państwa członkowskie. Co roku będą one przekazywać Komisji Europejskiej informacje dotyczące:
- całkowitej masy tworzywa sztucznych w butelkach PET wprowadzonych na rynek,
- masy tworzywa sztucznych pochodzących z recyklingu w tych butelkach,
- procentowej zawartości recyklatu.
Dodatkowo państwa członkowskie muszą przygotować raport jakościowy opisujący sposób zbierania danych, stosowane metody weryfikacji oraz ewentualne czynniki mogące wpływać na dokładność raportowanych wartości.
Jeżeli w danym roku nastąpi zmiana danych przekraczająca 10 % w stosunku do poprzedniego okresu, konieczne będzie przedstawienie wyjaśnienia przyczyn tej różnicy.
Recyklat z krajów trzecich
Decyzja wprowadza również zasady dotyczące wliczania materiałów pochodzących z recyklingu poza Unią Europejską.
Do 21 listopada 2027 r. do realizacji celu 25 % recyklatu w butelkach PET będą liczyły się zasadniczo tylko materiały powstałe z odpadów pokonsumenckich przetworzonych w Unii Europejskiej.
Po tej dacie możliwe będzie uwzględnianie również recyklatu pochodzącego z krajów trzecich, pod warunkiem że proces recyklingu spełnia standardy środowiskowe równoważne z przepisami UE.
Preferencja dla recyklingu mechanicznego
Choć decyzja dopuszcza różne technologie recyklingu, w jej treści podkreślono, że z punktu widzenia środowiskowego recykling mechaniczny jest w większości przypadków rozwiązaniem preferowanym.
Jeżeli odpady mogą zostać przetworzone metodami mechanicznymi przy zachowaniu odpowiedniej jakości materiału, w zasadzie nie powinny trafiać do procesów recyklingu chemicznego.
Komisja zapowiedziała jednocześnie monitorowanie rozwoju technologii recyklingu oraz możliwość przeglądu metodologii w przyszłości.
Przegląd przepisów do 2030 roku
Zgodnie z zapisami decyzji Komisja Europejska ma dokonać przeglądu przyjętej metodologii najpóźniej do 1 stycznia 2030 r.
Celem tego przeglądu będzie ocena, czy przyjęte zasady pozostają adekwatne w kontekście rozwoju technologii recyklingu oraz zmian w europejskiej gospodarce o obiegu zamkniętym.
autor: Paweł Wiśniewski, opracowanie własne na podstawie dokumentów Komisji Europejskiej
