Potencjał recyklingowy w Polsce
Gospodarcze wykorzystanie odpadów opakowaniowych może być prowadzone trojako: jako ponowne wykorzystanie, odzysk lub recykling. Jednak w Polsce odbywa się ono w ograniczonym zakresie - informuje Polska Koalicja Przemysłowa na Rzecz Opakowań Przyjaznych Środowisku Eko-Pak.
Do celów opakowaniowych wykorzystywane są głównie tektura falista, papiery workowe, papiery makulaturowe oraz tektura pudełkowa. Odpady te stanowią najistotniejszą pod względem masy grupę odpadów opakowaniowych w Polsce. Jeśli nie zawierają innych tworzyw (np. maksymalny udział polietylenu dochodzący do 3 proc.), to są przydatne do wtórnego przetworzenia. Zakłady celulozowo-papiernicze przyjmują makulaturę opakowaniową w postaci zbelowanej.
W Polsce nie istnieją aktualnie możliwości przetwórstwa makulatury tzw. trudnoprzerabialnej, zawierającej papier wodoodporny, powlekany tworzywami sztucznymi, klejami, aluminium, bitumizowane, parafinowane. Makulaturę opakowaniową wykorzystuje się do wytwarzania papieru i tektury na nowe opakowania (niestykające się bezpośrednio z artykułami spożywczymi). Jest ona także wykorzystywana do produkcji wytłaczanek metodą odlewów włóknistych pod próżnią. Sposobem ponownego wykorzystania jest też nacinanie poużytkowej tektury opakowaniowej i formowanie materiału wypełniająco - amortyzującego do opakowań transportowych.
Mówiąc o takim zagadnieniu jak odpady opakowaniowe z tworzyw sztucznych, zauważyć należy, że recykling odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych stwarza poważne problemy. Jest on związany ze znacznie wyższymi kosztami niż w odniesieniu do opakowań szklanych, tekturowych czy metalowych. W związku z tym ceny uzyskiwane za tworzywa wtórne nie są konkurencyjne wobec cen tworzyw pierwotnych. Wykorzystywane są dwie metody ponownego przetwórstwa tworzyw sztucznych.
Pierwsza z nich to recykling prosty (materiałowy), czyli przetwórstwo mechaniczne, wykorzystujące termoplastyczne właściwości tworzywa. Ten rodzaj recyklingu jest stosowany głównie w odniesieniu do czystych, jednorodnych polimerów lub ich mieszanin.
Drugi sposób to recykling chemiczny (surowcowy). Polega on na tym, że dokonywana jest częściowa degradacja tworzywa do związków niskocząsteczkowych lub całkowita depolimeryzacja do związków wyjściowych lub ich pochodnych.
Zużyte opakowania polietylenowe i polipropylenowe przetwarzane są na surowiec wtórny, mający szerokie zastosowanie w wielu dziedzinach, przede wszystkim przy produkcji artykułów technicznych.
Ciekawą inicjatywą w zakresie przerobu odpadów z tworzyw sztucznych jest otwarty kilka lat temu w Woli Krzysztoporskiej zakład przetwarzania tworzyw sztucznych na węglowodory nasycone. Wykorzystuje on transformację katalityczną. Przetwarzane są odpady polietylenowe i polipropylenowe zarówno komunalne, jak i poprodukcyjne. Wykorzystywane jest ciepło ze spalania gazu powstającego z biomasy. Produkt finalny posiada wartość energetyczną porównywalną z tradycyjnymi paliwami płynnymi i nie zawiera związków siarki. Odbiorcami są rafinerie.
Biorąc pod uwagę odpady z opakowań wielomateriałowych, trzeba przyznać, że obecnie w Polsce istnieją trzy zakłady przetwarzające kartony z materiałów wielowarstwowych z udziałem polietylenu (również z aluminium) stosowanych do pakowania płynnej żywności.
Warto wiedzieć, że w pewnych zastosowaniach alternatywą dla opakowań z tworzyw sztucznych jest wykorzystanie materiałów biodegradowalnych.
Główne rodzaje polimerów używanych do produkcji biodegradowalnych materiałów opakowaniowych to polimery produkowane z odnawialnych surowców naturalnych. Mogą to być polimery wytwarzane bezpośrednio z surowców naturalnych, polimery uzyskiwane drogą klasycznej syntezy chemicznej z monomerów pochodzenia naturalnego, a także polimery produkowane przez mikroorganizmy i polimery produkowane z surowców petrochemicznych z udziałem poliestru alifatycznego PCL, poliestry amidowe, kopoliestry, PVAL.
W Centrum Chemii Polimerów Polskiej Akademii Nauk stale prowadzone są badania nad biodegradowalnymi polimerami opartymi na poliestrach alifatycznych. Poliestry te są produkowane w postaci folii. Ich biodegradacja w kompoście trwa około jednego miesiąca. Obecnie w Europie Zachodniej wykorzystywane są materiały biodegradowalne wytwarzane przy użyciu różnych technologii, zarówno z surowców naturalnych odnawialnych, jak i kopalnych nieodnawialnych. Zwykle są to tworzywa termoplastyczne, które mogą być przetwarzane tradycyjnymi metodami takimi jak wytłaczanie, wtrysk, powlekanie. W Szwecji produkowane są opakowania jednorazowe z tworzywa na bazie skrobi i papieru. Tworzywo jest wytwarzane poprzez wypełnienie hydratyzowaną skrobią przestrzeni między dwoma warstwami impregnowanego papieru.
W Polsce pierwszą inicjatywą tego typu były opakowania z otrąb pszennych, których produkcję rozpoczęto kilka lat temu. Są to opakowania jednorazowego użytku, ulegające całkowitej biodegradacji, wytwarzane wyłącznie z otrąb pokrytych woskami roślinnymi. Mogą być wykorzystywane do pakowania suchej żywności, zamiast jednorazowych naczyń papierowych czy z tworzyw sztucznych.
Na koniec należy się zastanowić nad możliwościami recyklingu poszczególnych rodzajów odpadów. Mówiąc o odpadach opakowaniowych z tworzyw sztucznych widać wyraźnie, że w Polsce powinny być one objęte recyklingiem materiałowym - głównie odpady jednorodnych polimerowo (PE, PP, PET), oraz recyklingiem chemicznym - głównie poliolefiny, które stanowią ponad 60 proc. szacunkowej ilości wytwarzanych odpadów z tworzyw sztucznych - zaznaczają przedstawiciele stowarzyszenia Eko-Pak.
Recykling chemiczny uznaje się za uzasadniony ekonomicznie i ekologicznie przy produkcji nienasyconych żywic poliestrowych z odpadów PET, przetwarzanie odpadów poliolefin w celu uzyskania parafiny i oleju parafinowego lub dodatków paliwowych. Biorąc pod uwagę masę odpadów oszacowaną na 2007 r. (ok. 700 tys. Mg) minimalny 25 proc. poziom recyklingu będzie wymagał przetworzenia około 175 tys. ton. Obecne zdolności przetwórcze są szacowane na około 60-80 tys. ton.
Polska Koalicja Przemysłowa na Rzecz Opakowań Przyjaznych Środowisku "Eko-Pak" powstała ponad 10 lat temu. Skupia największe firmy produkcyjne głównie z branży spożywczej oraz chemicznej, które wykorzystują różnego rodzaju opakowania. Zrzeszamy też producentów opakowań. Jest członkiem EUROPEN - Europejskiej Organizacji na rzecz Opakowań i Środowiska, która reprezentuje interesy przedsiębiorców wobec instytucji Unii Europejskiej.