Produkcja z recyklatu wymaga kontroli i elastyczności

Recykling jest jednym z filarów gospodarki o obiegu zamkniętym, jednak wykorzystanie materiałów wtórnych w produkcji wiąże się z większą złożonością procesową, niż może sugerować samo zastąpienie surowca pierwotnego recyklatem. Konieczne są zwiększona kontrola materiału wejściowego, elastyczne prowadzenie procesów oraz zarządzanie jakością na kolejnych etapach przetwarzania. Uwarunkowania te wpływają zarówno na działalność producentów, jak i na cały rynek tworzyw sztucznych.

Skalę wyzwań pokazują statystyki dotyczące odpadów opakowaniowych. Według Eurostatu w 2023 roku na jednego mieszkańca Unii Europejskiej przypadało średnio 35,3 kg odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych, z czego 14,8 kg poddano recyklingowi. Poziom recyklingu wyniósł zatem 42,1%, wobec 38,2% dekadę wcześniej. Mimo wzrostu znaczna część wytwarzanych odpadów nadal nie trafia do recyklingu.

Zmienność surowca wymaga stałej kontroli

Jedna z podstawowych różnic między surowcami pierwotnymi a materiałami pochodzącymi z recyklingu dotyczy przewidywalności ich właściwości. Pierwotne polimery mają określone i powtarzalne parametry, natomiast cechy recyklatu mogą zmieniać się zależnie między innymi od źródła odpadu, składu strumienia oraz stopnia zanieczyszczenia. Producent musi więc stale kontrolować jakość surowca.

„W produkcji opartej na recyklacie nie możemy zakładać, że każda kolejna partia materiału będzie zachowywała się dokładnie tak samo jak poprzednia. Zmienność jest wpisana w ten proces i trzeba umieć nią zarządzać. W Cedo łączymy perspektywę recyklera i producenta. W ostatnich dwóch latach do naszej Grupy dołączyły Plasta na Litwie, Rullpack w Szwecji, Vinatic w Wietnamie oraz Polimero we Włoszech, dzięki czemu pracujemy z różnymi strumieniami odpadów i rozwijamy kompetencje recyklingowe na kilku rynkach. Dziś nasze zakłady mają łącznie zdolność do przetwarzania ponad 160 tys. ton odpadów z elastycznych tworzyw sztucznych rocznie. Kluczowe jest uzyskanie z odpadów surowca o parametrach, które pozwalają później utrzymać powtarzalną jakość gotowego produktu” mówi Maciej Słojewski, Group Communications Manager w Cedo.

Zanim materiał będzie mógł ponownie trafić do produkcji, przechodzi kolejne etapy przygotowania, w tym sortowanie, rozdrabnianie, oczyszczanie i przetwarzanie. Każdy z nich wpływa na właściwości uzyskanego surowca. Kontrola jakości rozpoczyna się zatem na długo przed skierowaniem recyklatu na linię produkcyjną.

Nie każdy zebrany odpad można wykorzystać ponownie

Zebranie odpadu nie oznacza, że cały materiał będzie nadawał się do ponownego wykorzystania. O jego przydatności decydują między innymi skład strumienia, poziom zanieczyszczenia oraz możliwość skutecznego oddzielenia poszczególnych rodzajów tworzyw.

„W recyklingu liczy się nie tylko to, ile odpadu trafia do systemu, ale przede wszystkim to, ile wartościowego surowca jesteśmy w stanie z niego odzyskać. Jeżeli materiał wejściowy jest mocno zanieczyszczony albo zawiera tworzywa, których nie można skutecznie rozdzielić, część strumienia zostanie utracona w kolejnych etapach procesu. Z perspektywy producenta najważniejszy jest efekt końcowy: uzyskanie recyklatu o takich parametrach, które pozwolą wykorzystać go ponownie bez utraty wymaganej funkcjonalności produktu. Dlatego jakość odpadu na wejściu bezpośrednio przekłada się na możliwości jego ponownego wykorzystania” podkreśla Maciej Słojewski.

Skalę problemu przedstawia analiza przepływów tworzyw sztucznych w UE-27 opracowana przez Joint Research Centre Komisji Europejskiej. Według danych za 2022 rok prawidłowo zebrano 36,6 mln ton odpadów z tworzyw sztucznych, co odpowiadało 86% całego wytworzonego strumienia. Z tej samej analizy wynika jednak, że średni poziom recyklingu na końcu cyklu życia wyniósł 19,6%.

Ekonomia i regulacje wpływają na wykorzystanie recyklatu

W recyklingu przemysłowym istotna jest nie tylko technologia, lecz także ekonomika procesu. Producenci analizują cenę recyklatu, jego jakość i dostępność, a także ciągłość dostaw. Znaczenie mają również nowe regulacje. Unijne rozporządzenie PPWR, stosowane od 12 sierpnia 2026 roku, ustanawia wymagania dotyczące między innymi zdatności opakowań do recyklingu oraz wykorzystania materiałów pochodzących z recyklingu. Poszczególne obowiązki będą wprowadzane etapowo, w tym minimalne poziomy zawartości recyklatu w określonych opakowaniach z tworzyw sztucznych.

„Recyklat przestaje być wyłącznie kwestią środowiskową, a staje się surowcem o strategicznym znaczeniu dla przemysłu. Sam dostęp do materiału nie wystarczy, trzeba zapewnić jego odpowiednią jakość i stabilność dostaw, a także umieć efektywnie wykorzystać go w produkcji. W Cedo łączymy kompetencje recyklera i producenta, dzięki czemu mamy większą kontrolę nad drogą materiału, od odpadu aż po gotowy wyrób. Wraz z rosnącymi wymaganiami dotyczącymi wykorzystania surowców wtórnych takie doświadczenie będzie miało coraz większe znaczenie dla konkurencyjności producentów” podsumowuje Maciej Słojewski.

Produkcja z recyklatu nie jest prostym odpowiednikiem przetwórstwa surowców pierwotnych. Wymaga specjalistycznych kompetencji na każdym etapie procesu, od pozyskania i przygotowania odpadu po wykorzystanie materiału wtórnego w gotowym produkcie.