Tendencje w recyklingu tworzyw sztucznych

Recykling tworzyw sztucznych to od lat rzecz absolutnie oczywista. Dlatego warto przeanalizować skalę problemu recyklingu i odzysku odpadów, aktualne strategie Unii Europejskiej w sferze odpadów oraz działania ekologiczne i opcje odzysku tworzyw sztucznych.

Rozwój gospodarki światowej, a także rosnąca liczba ludności powodują ogromny przyrost odpadów. Ponieważ żaden proces technologiczny nie zagwarantuje stuprocentowego wykorzystania surowca, ilość odpadów nieustannie się powiększa. Niestety zarówno „pojemność” jak i zasoby surowców na ziemi są ograniczone, więc prosta drogą prowadzi to do problemu. Z tego też względu powtórne przetwórstwo, czyli recykling, w krajach o dużym stopniu rozwoju przemysłowego stało się priorytetowym zadaniem badawczym zarówno z punktu widzenia ochrony środowiska, jak i ekonomiczności produkcji.

Światowe dane statystyczne wskazują, że w ostatnich latach produkcja tworzyw sztucznych wykazuje tendencję wzrostową, a więc coraz poważniejszy staje się problem zagospodarowania odpadów polimerowych. Same odpady z tworzyw sztucznych, z racji zajmowania znacznych objętości w stosunku do swojej masy, stanowią główny składnik gromadzonych na wysypiskach śmieci. Dla przykładu w Polsce jest to aż 91 proc., choć dla porównania w Austrii tylko 26 proc.

W naszym kraju roczne zużycie tworzyw we wszystkich zastosowaniach wynosi ok. 60 kg na jednego mieszkańca, z czego według danych szacunkowych odzyskuje się jedynie ok. 10 proc.

Z tego powodu podejmowane są działania zmierzające do uregulowań prawnych dotyczących składowania i zagospodarowywania odpadów, udoskonalania technologii produkowania i przetwarzania tworzyw sztucznych (technologie bezodpadowe), zwiększania świadomości ekologicznej społeczeństwa oraz różnego rodzaju popularyzacji wyrobów wykonanych z materiałów odpadowych.

Strategia Unii Europejskiej w sferze odpadów zakłada ochronę powietrza, zapobieganie powstawania odpadów i recykling, ochronę mórz i oceanów, ochronę ziemi i zasobów naturalnych i wreszcie ograniczenie stosowania środków ochrony roślin i ochronę środowiska miejskiego.

Aktualnie obowiązujące w UE akty prawne w dziedzinie odpadów to dyrektywy. Najważniejsze z ich to dyrektywy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, o pojazdach wycofanych z eksploatacji (ELV), o sprzęcie elektronicznym (WEEE) i o zakazie stosowania substancji niebezpiecznych.

Hierarchia postępowania z odpadami w UE to od najlepszej do najgorszej opcji: ochrona, minimalizacja, ponowne wykorzystanie, recykling, odzysk energii (wysypisko)

Obecne działania prorecyklingowe w sferze odpadów z tworzyw sztucznych skupiają się na kilku podstawowych sferach aktywności. Zaliczyć do nich można przede wszystkim zapobieganie powstawaniu odpadów lub zmniejszenie ich ilości i szkodliwości poprzez rozwijanie tzw. Czystych Technologii z bardziej oszczędnym wykorzystaniem zasobów naturalnych. Pozostałe działania to choćby projektowanie i techniczne opracowywanie wyrobów, tak aby ich wprowadzenie na rynek i końcowe usuwanie miało minimalny wpływ na generowanie odpadów i szkodliwości odpadów.

Inne działania prorecyklingowe w sferze odpadów z tworzyw sztucznych to redukowania ilości zużytych materiałów, organizowanie systemów gromadzenia i segregacji odpadów dla ułatwienia ich późniejszego wykorzystania, wprowadzenie opakowań wielokrotnego użytku.

Trzeba też pamiętać o zasadzie, że opakowania zużyte i takie, które nie nadają się do recyklingu materiałowego należy poddawać recyklingowi termicznemu poprzez spalanie w bezpiecznych spalarniach.

Coraz więcej działań skupia się też na opracowaniu systemu odzysku zużytych opakowań, w ilości nie mniejszej niż 50 proc., lecz także nie większej niż 65 proc. masy opakowań. Prowadzone jest ponadto zachęcanie do użycia materiałów wtórnych powstałych z recyklingu opakowań do produkcji nowych opakowań lub innych produktów oraz wyrobów z recyklatów, które będą wykazywały cechy pełnowartościowych materiałów oraz będą mogły być stosowane ponownie, odzyskiwane i poddawane recyklingowi.

Pojawiające się już w tekście hasło minimalizacji odpadów należy rozumieć w ten sposób, iż proces ten następuje poprzez szereg zmian: w produkcie, w materiale wyjściowym, w technologii (zmiany w procesie wytwarzania, zautomatyzowanie procesu.

Wspomniano wcześniej o wdrażaniu tzw. Czystych Technologii. To obecnie dość popularna tendencja, więc warto ją omówić. Polega ona przede wszystkim na zwiększeniu efektywności wykorzystania istniejących zasobów naturalnych, zwiększeniu wykorzystania surowców wtórnych, ograniczaniu ilości odpadów, a także zapobieganiu powstawania odpadów u źródła ich wytwarzania, czyli na początku procesu produkcyjnego).

Niezwykle pomocnym narzędziem przy ocenie minimalizacji odpadów jest tzw. analiza Cyklu Życia Produktu (LCA). LCA to technika z zakresu procesów zarządczych, mająca na celu ocenę potencjalnych zagrożeń środowiska. Istotą tej metody jest nastawienie nie tylko na ocenę wyniku końcowego danego procesu technologicznego, ale także oszacowanie i ocena konsekwencji całego procesu dla środowiska naturalnego.

Wniosek płynący z LCA pozwala na przyjęcie założenia, że poprzez recykling jednej tony butelek z PET oszczędzamy 1,5 tony emisji CO2. To dużo i warto dążyć do takiego poziomu.

Sam wybór metody recyklingu zależy od stopnia zanieczyszczenia i od wielkości strumienia odpadów. Hudroliza - jeden z przykładów recyklingu chemicznego - polega na rozłożeniu polimerów polikondensacyjnych pod działaniem pary wodnej. Powstają wtedy surowce do ponownej produkcji poliestrów, poliamidów, poliuretanów i poliwęglanów. Z kolei odzysk energetyczny polega na redukcji objętości odpadów z tworzyw sztucznych i odzyskuje zawartą w odpadach energię cieplną poprzez ich spalanie.

Jeśli chodzi o postęp odzysku tworzyw sztucznych to mamy do czynienia z poziomem wzrostu o ok.10 proc. rocznie recyklingu mechanicznego i odzysku energii.

Uzyskane w 2008 r. poziomy odzysku wyglądały następująco: recykling mechaniczny i chemiczny (21,3 proc.), odzysk energii (30 proc.), spadek gromadzenia odpadów na wysypiskach śmieci (o 2,6 proc. w stosunku do 2007 r.). Siedem państw z EU: Dania, Niemcy, Szwecja, Austria, Holandia, Belgia oraz dwa pozaunijne: Szwajcaria i Norwegia osiągnęły dwa lata temu poziom 80 proc. poziom recyklingu.

Analizując recykling mechaniczny warto stworzyć hierarchię wyrobów jakie mu podlegają. Będą to butelki PET, profile okienne PVC, rury PVC, zderzaki samochodowe, styropian (EPS), folie rolnicze, butelki HDPE.

Recykling mechaniczny to oprócz recyklingu chemicznego jeden z rodzajów recyklingu materiałowego. Współczesne tendencje w recyklingu mechanicznym to np. wprowadzenie zintegrowanego systemu zarządzania odpadami, poprawa metod identyfikacji tworzyw sztucznych (optoelektroniczne, spektroskopowe), rozwój nowoczesnych technologii sortowania odpadów (automatyczne) i przetwarzania, a także wprowadzanie technologii bezodpadowych co zrobiła już choćby firma Comfort Industrie Peruzzo w Świdnicy. Postęp zauważany w recyklingu mechanicznym wiąże się choćby z wzrostem recyklingu butelek PET i nowymi technologiami, wzrostem produkcji wyrobów z kompozytów drzewnych (WPC) oraz większą ilością recyklingu profili okiennych z PVC (72 proc. odzysku) oraz wzrostem recyklingu kabli.