Żyjemy w epoce plastiku

Rozmowa z Milošem Krásą, menedżerem sprzedaży w firmie Stadler na rynek polski i czeski. 

Dzięki swojej uniwersalności i innowacyjności tworzywa sztuczne mają do odegrania kluczową rolę w zrównoważonej gospodarce. Jednak aby w pełni wykorzystać ich potencjał, konieczne jest podjęcie wielu wyzwań związanych np. z zaśmiecaniem środowiska czy też możliwościami wycofania odpadów z tworzyw sztucznych z eksploatacji. Jaką rolę w tej dziedzinie odgrywają technologie recyklingu?

Przede wszystkim musimy zmienić sposób myślenia o odpadach z tworzyw sztucznych i traktować je jako surowiec wtórny. W tym przypadku technologie recyklingu mają do odegrania szczególnie dużą rolę – dotyczy to zarówno wstępnego sortowania odpadów, jak i bardziej specjalistycznych rozwiązań. Technologie te umożliwiają nam zagospodarowanie odpadów tworzyw sztucznych oraz ponowne wykorzystanie materiałów pochodzących z recyklingu. 

Wraz z rozwojem technologii recyklingu jesteśmy w stanie wykorzystywać coraz więcej surowców pochodzących ze zużytych wyrobów z tworzyw sztucznych. Oczywiście, wiele z nich zawiera środki zmniejszające palność, włókna szklane, różne dodatki lub jest wykonanych z użyciem związków chemicznych. Przetwarzanie takich materiałów jest bardziej skomplikowane, a czasami nawet ich ponowne zastosowanie jest niemożliwe. 

Jednakże wciąż pojawiają się innowacyjne osiągnięcia technologiczne, otwierając następne drzwi. Obecnie potrafimy precyzyjnie sortować i rozpoznawać coraz szerszy zakres tworzyw sztucznych, a odsetek tworzyw ''nieużytecznych'' systematycznie maleje. Pozostałe materiały w strumieniu recyklingu mogą być poddane procesom recyklingu energetycznego lub służyć np. jako materiał budowlany. Ilość pierwotnego tworzywa sztucznego maleje, dlatego wysiłki branży koncentrują się na ulepszaniu procesów i technologii produkcji surowców wysokiej jakości z odpadów tworzyw sztucznych, które mogą z powodzeniem zastąpić materiał pierwotny. 

Pojawia się jednak coraz więcej głosów, że powinniśmy znacznie ograniczyć udział tworzyw sztucznych w gospodarce. Czy jest to słuszny kierunek?

Jak wiadomo, w historii ludzkości mieliśmy do czynienia z trzema epokami przedhistorycznymi; były to epoki: kamienia, brązu i żelaza. Możemy powiedzieć, że obecnie żyjemy w epoce plastiku. Podstawowym celem powinno być zapobieganie powstawaniu odpadów. Jeśli jednak nie jest to możliwe, a czasami tak przecież bywa, zużyte materiały powinny być poddane recyklingowi i ponownie wykorzystane. Tworzywa sztuczne stanowią problem tylko wtedy, gdy brakuje odpowiednich sposobów obchodzenia się z odpadami. 

Musimy wszak pamiętać, że zastosowanie tworzyw sztucznych rozwiązało wiele problemów. To materiał wyjątkowy, charakteryzujący się licznymi zaletami, które uczyniły go niezbędnym we współczesnych czasach. W naszym życiu jest dużo plastiku i używamy go na co dzień: znajduje się bowiem w opakowaniach większości produktów. Korzystamy z plastikowych tacek na żywność, pudełek, torebek, butelek – plastik jest wszędzie. Tym samym tworzywa sztuczne zajmują znaczące miejsce w gospodarce. 

Powiem jednak coś, co może być dla części społeczeństwa zaskakujące: tworzywa sztuczne są ważnym elementem rozwiązania kryzysu klimatycznego. Mogą one przyczynić się do zmniejszenia emisji CO2 w wielu obszarach zastosowań, zarówno w produkcji, jak i w cyklu życia wyrobu. Lekkie elementy z tworzyw sztucznych w samochodach pozwalają oszczędzać paliwo; izolacja budynków zmniejsza zużycie paliwa grzewczego; opakowania zapobiegają psuciu się żywności, której emisja CO2 jest szczególnie duża. Tworzywa sztuczne mogą przyczynić się do poprawy śladu węglowego i przynieść realne korzyści w zakresie ochrony klimatu. Dlatego najlepszym rozwiązaniem, jakim obecnie dysponujemy aby rozwiązać ten problem, jest właściwe postępowanie z plastikiem i recykling.

Czy tworzywa pochodzące z odpadów pokonsumenckich mogą konkurować pod względem jakości z polimerami pierwotnymi?

Jak najbardziej. Weźmy za przykład butelki PET. Można je już produkować z materiału pochodzącego w 100% z recyklingu bez utraty jakości. Wiele firm, takich jak Coca-Cola czy Pepsi, już teraz zobowiązało się do stosowania wysokiego udziału recyklatu w swoich opakowaniach. Również w dziedzinie poliolefin podejmowane są obecnie ogromne wysiłki, aby recyklaty osiągały taką samą jakość jak tworzywa ''virgin''. Należy też pamiętać, że produkcja jednej tony plastiku z recyklatów generuje od 1,3 do 4,2 tony CO2 mniej, niż w przypadku materiału pierwotnego. 

Aby osiągnąć konkurencyjną jakość materiałów pochodzących z recyklingu w stosunku do jakości surowców pierwotnych, konieczne są rozwiązania w zakresie sortowania poprzez odzyskiwanie cennych materiałów z prawie każdego rodzaju strumieni odpadów. Dzięki technologii Stadler jest to możliwe. W ostatnich latach dokonał się ogromny postęp technologiczny i dziś jesteśmy w stanie sortować tworzywa sztuczne o bardzo wysokim stopniu czystości. Sortownia Stadler może osiągnąć ponad 95% czystości sortowanych frakcji. Ponadto producenci znajdują nowe zastosowania dla PCR, dzięki czemu recykling nie musi być ograniczony do przetwarzania z butelki do butelki. Przykładowo, plastik z recyklingu może być użyty jako surowiec do produkcji palet zamiast drewna, zbiorników na wodę deszczową zamiast betonu lub puszek do farb zamiast stali. 

Jak ocenia pan obecny stan technologii recyklingu w Europie?

Technologia recyklingu poczyniła w ostatnich latach ogromne postępy, zwłaszcza w Europie, gdzie mają siedzibę najważniejsi producenci sprzętu do odzysku i przetwarzania odpadów tworzyw sztucznych. Jako przykład mogę podać technologię bliskiej podczerwieni NIR, która znacznie rozwinęła się w systemach sortowania. Spodziewamy się, że w przyszłości będzie ona w coraz większym stopniu wspierana przez sztuczną inteligencję. W recyklingu rozszerza się również zastosowanie technologii laserowej. Zauważamy tendencje zmierzające w kierunku budowania dużych sortowni o jak największym stopniu zautomatyzowania w celu osiągnięcia wysokiego poziomu wydajności i czystości. 

Z mojego punktu widzenia, niektóre państwa europejskie mają bardzo dobry system zarządzania odpadami, z wysokim poziomem technologii recyklingu. Oczywiście jest też druga strona medalu i nie wszystkie kraje radzą sobie tak dobrze. Powiedziałbym jednak, że ogólnie rzecz biorąc, gospodarka odpadami i związane z nią technologie recyklingu ulegają poprawie. Świadomość dotycząca odpadów i sposobów ponownego wykorzystania materiałów rośnie na całym świecie, a zatem wzrasta presja na podejmowanie działań. Trudności związane z instalacją nowych sortowni w celu rozwiązania tego problemu nie zawsze wynikają z przepisów prawnych lub braku odpowiednich systemów zarządzania odpadami, ale także z przyczyn finansowych. 

Co można jeszcze poprawić w zakresie technologii? Jak będzie rozwijał się recykling?

Technologia recyklingu – tak jak wszystkie technologie – będzie stale ulepszana. Istnieje wiele dróg, którymi można podążać, koncentrując się na czystości, wskaźniku odzysku, uproszczeniu procesu, monitorowaniu przepływu materiałów, poprawie identyfikacji materiałów z tworzyw sztucznych i tak dalej. Nowoczesne technologie i nowe osiągnięcia techniczne pomogą nam w znaczący sposób usprawniać procesy sortowania i osiągać lepsze wyniki przy zastosowaniu prostszych rozwiązań. 

Znalezienie optymalnego sposobu identyfikacji materiału wejściowego pomogłoby w usprawnieniu procesu. Posiadając dokładne informacje o tym, co i w jakiej ilości znajduje się w podawanym materiale, można skuteczniej regulować pracę zakładu. Obecnie pracujemy na danych dotyczących składu materiału dostarczanych przez klientów, ale różnią się one w zależności od pory roku i pochodzenia (wieś lub miasto). 

Aktualny trend zmierza w kierunku zastąpienia ręcznego sortowania przez automatykę. W tych w pełni zautomatyzowanych sortowniach rolą pracowników jest kontrolowanie procesu technologicznego oraz wykonywanie prac konserwacyjnych i serwisowych. Sortownie takie mogą przetwarzać duże ilości materiałów, ale wymagają znacznych inwestycji i są bardziej skomplikowane w obsłudze i zarządzaniu. 

W sortowniach średniej wielkości możliwa jest praca w trybie półautomatycznym. Oznacza to, że kabina kontroli jakości na końcu procesu zapewnia jakość produktu końcowego. Dzięki sortownikom optycznym, sitom bębnowym, separatorom balistycznym i innym technologiom możemy przygotować materiał w najlepszy sposób. Właściwe rozłożenie materiału w sortowniku optycznym pozwala na uzyskanie dobrej jakości sortowania i identyfikacji tworzywa sztucznego. Ważną kwestią jest zawsze rodzaj materiału wejściowego, jego skład i cel procesu sortowania. Mając tę wiedzę, łatwiej jest zaplanować cały proces. 

Jak Stadler wypada na tle innych firm działających w branży recyklingu?

Stadler Anlagenbau jest jednym z wiodących przedsiębiorstw w branży recyklingu. Posiadamy wieloletnie doświadczenie i know-how. Nasza nazwa stała się synonimem jakości, niezawodności i zadowolenia klientów. Instalacje sortujące oraz urządzenia firmy Stadler są wykorzystywane na całym świecie. Każdego roku produkujemy około 1500 przenośników taśmowych i 60 separatorów balistycznych oraz instalujemy około 10 nowych, dużych instalacji sortujących ''pod klucz'' dla wszystkich rodzajów odpadów, nie licząc wielu modernizacji i rozbudowy istniejących instalacji. 

Stadler inwestuje co roku blisko 5% swoich obrotów w badania i rozwój. Stale rozwijamy nowe technologie i procesy, aby pozostać na szczycie łańcucha recyklingu i stać się liderem na rynku. Koncentrujemy się nie tylko na ulepszaniu instalacji czy poszukiwaniu najbardziej optymalnych sposobów przetwarzania materiałów, ale również na tym, by nasi klienci byli w pełni zadowoleni z wyników – jest to dla nas bardzo ważne, dlatego też ściśle z nimi współpracujemy i pozostajemy w kontakcie przez cały czas. 

Zbudowaliśmy sobie bardzo dobrą reputację dzięki temu, że zawsze wywiązujemy się z naszych obietnic i oferujemy doskonały stosunek ceny do jakości. Stadler posiada również znakomity zespół montażowy, który jest niezawodny i niewiarygodnie szybki. To jest największa różnica w stosunku do naszych konkurentów. W tym sektorze nie działamy jednak sami: współpracujemy z wieloma wysokiej jakości partnerami, którzy produkują najlepsze maszyny do integracji w naszych sortowniach. Wszystko to pozwala firmie Stadler oferować najwyższe wskaźniki czystości frakcji wyjściowych i budować pionierskie sortownie, zawsze wprowadzając na rynek nowe procesy.

Jest pan dyrektorem sprzedaży na Czechy i Polskę; co sądzi pan o rynkach Europy Środkowej?

Są to dla nas bardzo ważne rynki. W najbliższych latach konieczne będą na nich znaczne inwestycje, aby sprostać wymaganiom UE i jej celom klimatycznym. Jako firma działająca na arenie międzynarodowej i posiadająca bogate doświadczenie, Stadler cieszy się, że może wnieść swój wkład w te wysiłki. Jak wspomniałem, Polska będzie musiała sporo zainwestować, aby spełnić wymagania UE. Jednak poczyniono tu już duże wysiłki i wybudowano wiele sortowni, szczególnie w zakresie stałych odpadów komunalnych. 

Rozmawiał: Jacek Leszczyński