Dzień Obniżania Kosztów Energii, obchodzony 10 stycznia, stanowi okazję do analizy wpływu cen energii na przemysł tworzyw sztucznych w Europie oraz na powiązane z nim sektory gospodarki. Tworzywa sztuczne są niezbędnym komponentem dla wielu strategicznych branż, od motoryzacji i obronności, przez opakowania, budownictwo i elektronikę, po ochronę zdrowia oraz odnawialne źródła energii. Spadek konkurencyjności europejskiej produkcji tworzyw, pogłębiony przez kryzys energetyczny, tworzy ryzyko deindustrializacji i rosnącej zależności od importu, co stoi w sprzeczności z celami Unii Europejskiej w obszarze zrównoważonego rozwoju, bezpieczeństwa gospodarczego i strategicznej autonomii. Obecna sytuacja branży wskazuje na punkt zwrotny, w którym utrzymanie lokalnych mocy produkcyjnych wymaga zarówno działań regulacyjnych, jak i systemowych rozwiązań dotyczących kosztów energii, warunków konkurencji na granicach oraz wsparcia transformacji w kierunku gospodarki cyrkularnej i zeroemisyjnej.
Znaczenie przemysłu tworzyw dla gospodarki europejskiej
Tworzywa sztuczne są integralną częścią gospodarki europejskiej i łańcuchów wartości w wielu sektorach. Części i wyroby z tworzyw sztucznych są kluczowe dla takich branż jak motoryzacja, opakowania, budownictwo, elektronika, opieka zdrowotna, infrastruktura odnawialna czy dobra konsumpcyjne.
– Części i wyroby z tworzyw sztucznych służą wielu strategicznym branżom, takim jak motoryzacja, opakowania, budownictwo, elektronika, opieka zdrowotna, infrastruktura odnawialna czy dobra konsumpcyjne. Cały łańcuch wartości tworzyw sztucznych w Europie zapewnia około 1,5 miliona miejsc pracy w ponad 50 000 przedsiębiorstw. To także ważna gałąź przemysłu dla Polski – rynek produkcji wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych dynamicznie się rozwija, ze stałym wzrostem w ujęciu długofalowym – mówi Anna Kozera-Szałkowska, dyrektor zarządzająca Plastics Europe Polska, lokalnego oddziału stowarzyszenia producentów tworzyw sztucznych w Europie.
Znaczenie sektora wykracza poza bezpośrednie miejsca pracy, ponieważ stabilność i rozwój przemysłu tworzyw wpływają na innowacyjność oraz konkurencyjność całych łańcuchów wartości, w tym w obszarach uznawanych za kluczowe z punktu widzenia polityki przemysłowej i bezpieczeństwa UE.
Spadek udziału Europy w globalnej produkcji tworzyw
Według aktualnych danych udział Europy w globalnej produkcji tworzyw sztucznych systematycznie maleje. W 2006 r. region odpowiadał za 22% światowej produkcji, natomiast w 2024 r. udział ten spadł do zaledwie 12%. Równolegle odnotowano wyraźny spadek obrotów branży w Europie, z 457 mld euro w 2022 r. do 398 mld euro w 2024 r., co oznacza redukcję o 13%.
Europejskie tendencje kontrastują z rozwojem przemysłu tworzyw w innych częściach świata. Globalna produkcja tworzyw sztucznych wzrosła w 2023 r. o 4,1%, a w porównaniu z 2018 r. aż o 16,3%. Azja odpowiada obecnie za 57,2% światowej produkcji, przy czym same Chiny generują 34,5% globalnej podaży, czyli prawie trzykrotnie więcej niż cała Unia Europejska.
W Europie obserwuje się wygaszanie linii produkcyjnych i zamykanie zakładów, a produkcja wciąż spada. Branża znajduje się na krawędzi, a sygnały ostrzegawcze są wyraźne. Z punktu widzenia przemysłu jest to ostatni moment na wdrożenie działań naprawczych, w tym w obszarze cen energii, aby ograniczyć ryzyko trwałej utraty autonomicznych mocy produkcyjnych.
Konsekwencje dla miejsc pracy i poziomu życia
Bez pilnych działań przywracających konkurencyjność oraz odblokowujących potencjał inwestycyjny, Europie grozi postępująca deindustrializacja oraz utrata przewagi innowacyjnej. Spadek krajowej produkcji tworzyw sztucznych oznaczałby większą zależność od importu, co pozostaje w sprzeczności z unijnymi założeniami dotyczącymi zrównoważonego rozwoju i bezpieczeństwa gospodarczego.
Utrzymanie produkcji tworzyw w Europie jest istotne nie tylko dla rozwoju innowacji i realizacji cyrkularnej oraz zeroemisyjnej transformacji sektorów wykorzystujących tworzywa. Ma to także bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo i strategiczną autonomię Unii Europejskiej, istotną w obecnej sytuacji geopolitycznej, a także na utrzymanie miejsc pracy i poziomu życia mieszkańców Europy.
Rozwiązanie kryzysu kosztów energii
Przemysł tworzyw sztucznych jest sektorem energochłonnym, dlatego koszty energii mają kluczowe znaczenie dla jego konkurencyjności. Europejski przemysł tworzyw pilnie potrzebuje aktywnego wsparcia politycznego oraz dopasowania ram regulacyjnych do realnych warunków funkcjonowania zakładów produkcyjnych.
Jednym z postulatów branży jest dodanie sektora chemicznego, w tym polimerów, do unijnej listy kompensacji EU ETS. Z punktu widzenia przedsiębiorstw istotne jest także, aby regulacje uwzględniały możliwość branżowego reinwestowania uzyskanych środków w celu przyspieszenia transformacji w kierunku gospodarki cyrkularnej i neutralnej klimatycznie.
Takie podejście mogłoby przełożyć się na bardziej zrównoważone funkcjonowanie firm w całym łańcuchu wartości, w tym w sektorach wykorzystujących tworzywa sztuczne jako kluczowe materiały konstrukcyjne i funkcjonalne.
Anna Kozera-Szałkowska, dyrektor zarządzająca Plastics Europe Polska
Wyrównanie warunków konkurencji na granicach UE
Kwestia kosztów energii powinna być uzupełniona o rozwiązania dotyczące ochrony rynku europejskiego przed nieuczciwą konkurencją. Wzmocnienie mechanizmów kontroli na granicach UE jest wskazywane jako jeden z ważnych elementów wsparcia miejscowego przemysłu wobec presji ze strony producentów z innych regionów świata.
Proponowane działania obejmują inwestycje w zwiększenie możliwości kontroli celnych, ujednolicenie procedur na poziomie unijnym, wykorzystanie narzędzi cyfrowego śledzenia przepływu towarów oraz wprowadzenie obowiązku niezależnej certyfikacji dla produktów importowanych. Celem takich rozwiązań jest utrzymanie wysokich standardów środowiskowych i pracowniczych oraz wyrównanie szans europejskich producentów na tle globalnej konkurencji.
W tym kontekście jako wymierne narzędzie ochrony przemysłu UE przed nieuczciwymi praktykami i ich długofalowymi skutkami wskazuje się możliwość powołania Chemicals and Plastics Trade Observatory. Instytucja tego typu umożliwiłaby monitorowanie przepływów handlowych w czasie rzeczywistym oraz wdrożenie narzędzi wspierających uczciwy handel.
Koszty środowiskowe i ścieżka do zeroemisyjności
Dzień Obniżania Kosztów Energii dotyczy nie tylko aspektów finansowych i samego poziomu cen energii. Istotne są także koszty środowiskowe funkcjonowania przemysłu.
– Równie ważne z perspektywy ambicji naszego przemysłu jest obniżanie kosztów środowiskowych, a więc dążenie do zeroemisyjności netto – dodaje Anna Kozera-Szałkowska. – To cel określony w naszej mapie drogowej The Plastics Transition, w której przedstawiona została ścieżka pokazująca, w jaki sposób możemy osiągnąć zarówno zeroemisyjny netto, jak i cyrkularny system tworzyw sztucznych w Europie do roku 2050.
Realizacja tej wizji wymaga zastosowania wszystkich dostępnych technologii recyklingu oraz wdrażania mechanizmów stymulujących popyt rynkowy na produkty i rozwiązania cyrkularne. Wśród wskazywanych działań znajdują się m.in. stymulowanie inwestycji w innowacje, wyznaczanie ambitnych celów dotyczących zawartości recyklatów w wyrobach oraz eliminowanie barier utrudniających swobodny przepływ towarów i surowców wtórnych na rynku wewnętrznym.
Zastosowanie takich rozwiązań ma umożliwić Europie utrzymanie autonomicznego, bezpiecznego i zrównoważonego przemysłu tworzyw sztucznych, zdolnego do jednoczesnego konkurowania na rynku globalnym i realizacji celów klimatycznych Unii Europejskiej.
