Niewiele firm wypełnia obowiązki odnośnie regulacji dotyczących opakowań i odpadów opakowaniowych
Jak wynika z szacunków Ministerstwa Środowiska, na ok. 90 tys. firm, które powinny realizować obowiązki związane z regulacjami dotyczącymi opakowań i odpadów opakowaniowych, robi to niewiele ponad 20 tys. - informuje Monitor Unii Europejskiej.
Gospodarka odpadami jest jednym z najobszerniejszych zagadnień z zakresu prawodawstwa dotyczącego ochrony środowiska. Pierwsze unijne akty prawne regulujące właściwe postępowanie z odpadami powstały blisko 40 lat temu. Tworząc je odnoszono się do jednej z podstawowych zasad ochrony środowiska, czyli do zasady, że kary płaci ten, kto powoduje zanieczyszczenia. Wieloletnia praktyka pokazuje, że takie rozłożenie odpowiedzialności daje największe wymierne korzyści dla środowiska. Jest tak oczywiście, ale tylko pod warunkiem, że „zanieczyszczający" ma świadomość faktu swojego wpływu na środowisko oraz konsekwencji z tym związanych. W Polsce niestety jest z tym wciąż duży problem.
Mankamenty szczególnie dobrze są widoczne w odniesieniu do polskich przedsiębiorców oraz regulacji dotyczących opakowań i odpadów opakowaniowych. Przepisy prawne obciążają przedsiębiorców wprowadzających na rynek produkty w opakowaniach odpowiedzialnością za te produkty w całym cyklu ich życia. Oznacza to, że przedsiębiorcy muszą również zatroszczyć się o właściwe postępowanie z odpadami, które powstaną z opakowań ich produktów.
Niestety, jak wynika z szacunków Ministerstwa Środowiska, które przedstawił niedawno Monitor Unii Europejskiej, na ok. 90 tys. firm, które powinny realizować te obowiązki, robi to mniej niż 25 proc.
Przepisy regulujące temat opakowań i odpadów opakowaniowych powstały w Polsce w 2001 r. jako transpozycja postanowień Dyrektywy Parlamentu i Rady Europejskiej z 1994 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych. Ich przepisom podlegają jak doskonale wiadomo m.in. wytwórcy produktów w opakowaniach. Firmy są zatem zobowiązane do zapewnienia odzysku i recyklingu określonego procenta odpadów powstałych z opakowań dodawanych do produktów wprowadzanych na polski rynek.
Opakowania, z których przedsiębiorcy powinni się rozliczać obejmują opakowania z tworzyw sztucznych, aluminium, stali, papieru i tektury, szkła gospodarczego oraz drewna. Przepisom ustawy podlegają także opakowania wielomateriałowe.
Jak wiadomo rozliczenie obowiązku odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych następuje zawsze na koniec roku. W przypadku nieosiągnięcia określonych poziomów odzysku i recyklingu przedsiębiorcy są zobowiązani do uiszczenia do właściwego terytorialnie urzędu marszałkowskiego opłaty produktowej. Jest to najbardziej kosztowny sposób realizacji obowiązków. Opłata produktowa ma na celu zachęcenie przedsiębiorców do poszukiwania innych, bardziej ekologicznych sposobów realizacji ustawowych obowiązków.
Firmy, które nie są w stanie we własnym zakresie zebrać i przekazać do recyklingu odpadów opakowaniowych mogą ciążące na nich obowiązki przekazać tzw. organizacji odzysku. W Polsce działa około 20 wyspecjalizowanych firm, z których większość zajmuje się odzyskiem i recyklingiem opakowań. Organizacje te prowadzą działalność w formie spółki akcyjnej, zaś ich kapitał zakładowy musi wynosić co najmniej 1 mln zł.
Analiza danych dokonana przez Monitor Unii Europejskiej pokazuje, że rocznie do NFOŚiGW z tytułu opłaty produktowej wpływa blisko 5 mln zł, z czego około 3 mln pochodzą z opłat za opakowania. Gminom środki przyznawane są proporcjonalnie, w zależności od osiąganych efektów.
W 2004 r. została wprowadzona nowelizacja „dyrektywy opakowaniowej". Z wymogów dyrektywy wynikało, że już w 2007 r. przynajmniej połowa opakowań wprowadzanych na polski rynek wraz z produktami nie ma prawa trafić na składowiska, a 25 proc. tych opakowań miało zostać poddanych recyklingowi. Tak się jednak nie stało. Do 2014 r. Polska ma osiągnąć jeszcze wyższe poziomy w tym zakresie m.in. recykling na poziomie minimum 55 proc. W związku z przełożeniem obowiązku odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych na przedsiębiorców, kluczowe będzie w najbliższych latach skuteczne egzekwowanie tych wymogów.
W chwili obecnej Ministerstwo Środowiska pracuje nad nowelizacją przepisów, która ma na celu zapewnienie respektowania wynikających z nich obowiązków. Nowa ustawa o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi ma wejść w życie z początkiem przyszłego roku. Planowane jest znaczne podniesie kar pieniężnych za nieprzestrzeganie postanowień ustawy, nawet do 500 tys. zł. Mają również zostać zwiększone kompetencje instytucji kontrolujących. Przejrzystość realizacji ustawowych obowiązków ma zapewnić rejestr prowadzony przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.
Szereg zmian przewidzianych jest również w odniesieniu do organizacji odzysku. Firmy te w ciągu czterech najbliższych lat będą zobowiązane do podniesienia kapitału zakładowego do 5 mln zł. Dodatkowo 5 proc. ze swoich przychodów będą musiały przeznaczyć na edukację społeczeństwa i przedsiębiorców w zakresie odpowiedzialności środowiskowej za opakowania.
Od 2010 r. zostanie również nałożony na organizacje odzysku obowiązek rejestracji w Europejskim Systemie Ekozarządzania i Audytu (EMAS). Ma to zapewnić transparentność środowiskową tego typu firm. Jak do tej pory wymóg ten spełniła tylko jedna organizacja odzysku, a mianowicie Eko Cykl Organizacja Odzysku - Wrocław.
Zdaniem wielu ekspertów z dziedziny gospodarowania odpadami, system gospodarowania opakowaniami i odpadami opakowaniowymi stworzony w Polsce siedem lat temu wciąż nie funkcjonuje tak jak powienien. Niedociągnięcia w tym zakresie powinny być jak najszybciej wyeliminowane, aby Polska mogła spełnić wymogi „dyrektywy opakowaniowej".