Plastics Europe opublikowało nową edycję przygotowywanego co dwa lata raportu „Tworzywa sztuczne w obiegu zamkniętym, analiza sytuacji w Europie”, przedstawiającego dane za 2024 rok dotyczące transformacji europejskiego sektora tworzyw sztucznych. Opracowanie obejmuje analizę produkcji, przetwórstwa, wykorzystania i handlu tworzywami cyrkularnymi, a także dane odnoszące się do gospodarowania odpadami z tworzyw sztucznych. Z przedstawionych wyników wynika, że w warunkach narastającej konkurencji globalnej tempo tej transformacji wyraźnie osłabło. Szczególnie widoczne jest to w dynamice produkcji tworzyw cyrkularnych w Europie. Roczne tempo wzrostu spadło z 13,6 proc. w 2022 roku do 1,2 proc. w 2024 roku. Oznacza to produkcję na poziomie 8,7 mln ton, co odpowiada 15,8 proc. całkowitej produkcji tworzyw. Jednocześnie w skali globalnej roczny wskaźnik wzrostu produkcji tworzyw cyrkularnych wzrósł z 5 proc. do 7,7 proc. Raport wskazuje również na spadek dynamiki popytu ze strony przetwórców. W ciągu dwóch lat roczny wskaźnik wzrostu zapotrzebowania na tworzywa cyrkularne obniżył się z 16,2 proc. do 4 proc.
Po raz pierwszy w raporcie uwzględniono także dane handlowe, które pokazują istotne uzależnienie europejskiej transformacji od zewnętrznych łańcuchów wartości. Z danych wynika, że 19 proc. zapotrzebowania przetwórców na tworzywa cyrkularne zaspokajane jest przez import, a 12,4 proc. odpadów zbieranych w Europie trafia do recyklingu poza regionem. Jeszcze większa pozostaje zależność od importowanych tworzyw z surowców kopalnych, które pokrywają 25 proc. zapotrzebowania przetwórców.
Spadek dynamiki, mimo wysokiego udziału tworzyw cyrkularnych
Według Plastics Europe Europa utrzymała najwyższy udział tworzyw cyrkularnych w całkowitej produkcji tworzyw, na poziomie 15,8 proc. Organizacja zaznacza jednak, że wynik ten jest w dużej mierze konsekwencją silnego spadku produkcji tworzyw z surowców kopalnych. W latach 2022–2024 produkcja ta zmniejszyła się o 8,3 proc., do 43,3 mln ton w 2024 roku.
Rob Ingram, CEO Ineos Olefins & Polymers Europe i prezes Plastics Europe, stwierdził - To głęboko niepokojące, że właśnie teraz, kiedy Europa powinna przyspieszać przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym, obserwujemy dramatyczne spowolnienie. W wyniku wysokich cen energii i surowców, dodatkowo obciążających kosztów emisji oraz nieprzestrzegania reguł uczciwego handlu, europejscy producenci tworzyw sztucznych musieli wejść w tryb przetrwania. Nasz łańcuch wartości nie jest w stanie dokonać niezbędnych inwestycji w cyrkularność; w efekcie jesteśmy świadkami dekarbonizacji Europy poprzez deindustrializację. Jeśli ten bardzo destrukcyjny trend nie zostanie odwrócony, Europa nie będzie w stanie dalej realizować swoich ambicji klimatycznych.
Import, eksport odpadów i presja na konkurencyjność
Virginia Janssens, dyrektor zarządzająca Plastics Europe, zwróciła uwagę, że eksport wartościowych, wysortowanych odpadów przy jednoczesnym imporcie recyklatów osłabia zarówno europejską bazę przemysłową, jak i cele klimatyczne. Jak wskazała - Kontynuując eksportowanie wartościowych, wysortowanych odpadów i importowanie recyklatów, osłabiamy zarówno naszą bazę przemysłową, jak i ambicje klimatyczne. Musimy stworzyć biznesowe uzasadnienie dla europejskich cyrkularnych tworzyw sztucznych, czyniąc ekonomicznie opłacalnymi zatrzymywanie odpadów w Europie i ich recykling na miejscu. Wspierające i dostosowane do tych konkretnych celów ustawodawstwo jest kluczowym czynnikiem umożliwiającym osiągnięcie sukcesu.
W komunikacie podkreślono także, że ostatnie napięcia w Zatoce Perskiej unaoczniły podatność Europy na zakłócenia gospodarcze związane z dostępnością zasobów kopalnych. Według Plastics Europe silny europejski sektor tworzyw cyrkularnych nie jest rozwiązaniem dodatkowym, lecz elementem niezbędnym z punktu widzenia bezpieczeństwa surowcowego i odporności gospodarczej. Organizacja wskazuje, że odpady z tworzyw sztucznych powinny być traktowane jako strategiczny zasób, który można lepiej wykorzystać w Europie.
Rosnący recykling, ale większość odpadów nadal poza obiegiem
Raport podaje, że wskaźnik recyklingu wzrósł do 29,6 proc. Jednocześnie ponad 70 proc. zebranych w Europie odpadów z tworzyw sztucznych nadal nie wraca do obiegu materiałowego. W 2024 roku 48,9 proc., czyli 16 mln ton, trafiło do spalenia, natomiast 21,5 proc., czyli 7 mln ton, zostało skierowane na składowiska. Według autorów raportu pokazuje to skalę wyzwań, przed którymi stoją zarówno decydenci, jak i cały europejski system tworzyw sztucznych.
Plastics Europe ocenia, że mimo uznania przez Komisję Europejską strategicznego znaczenia produkcji tworzyw sztucznych w Industrial Accelerator Act, obecne ramy polityki unijnej nie tworzą wystarczających bodźców rynkowych, które mogłyby odwrócić obecne trendy w wymaganej skali i tempie. Organizacja postuluje pilne działania na poziomie unijnym i krajowym, które miałyby przywrócić konkurencyjność przemysłu i odblokować inwestycje w tworzywa cyrkularne na dużą skalę. Wśród wskazywanych obszarów znajdują się koszty energii i emisji w Europie, zasady uczciwego handlu oraz mechanizmy wzmacniające popyt rynkowy na tworzywa cyrkularne w ramach jednolitego rynku UE.
Virginia Janssens dodała - Przejście na gospodarkę cyrkularną tworzyw sztucznych musi stać się priorytetem Europy. Circular Economy Act musi naprawdę napędzać zmiany i uczynić cyrkularność atrakcyjną ofertą dla biznesu w Europie. Bez pilnych działań ryzykujemy utratę korzyści z europejskiej transformacji, oddając jej korzyści przemysłowe i gospodarcze innym regionom. Cyrkularność to nie tylko cel środowiskowy, to także cel przemysłowy.
Zakres geograficzny analiz przedstawionych w raporcie obejmuje kraje UE27 oraz Norwegię, Szwajcarię i Wielką Brytanię. Dane dotyczące tworzyw cyrkularnych obejmują materiały pochodzące z recyklingu mechanicznego, fizycznego i chemicznego, a także tworzywa biopochodne. Przywoływane w raporcie roczne tempo wzrostu produkcji cyrkularnej i zapotrzebowania przetwórców dla lat 2022 i 2024 odnosi się do skumulowanego rocznego wskaźnika wzrostu, CAGR, odpowiednio dla okresów 2018–2022 oraz 2022–2024.
