XIII Kongres Polska Chemia, zorganizowany 11 i 12 czerwca 2026 r. w Hotelu Arche Krakowska w Warszawie, zgromadził blisko 500 przedstawicieli administracji publicznej, przemysłu chemicznego, instytucji finansowych, nauki i organizacji branżowych. W centrum debat znalazło się pytanie o utrzymanie przemysłu w Europie w warunkach rosnącej presji kosztowej, napięć geopolitycznych i coraz bardziej złożonego otoczenia regulacyjnego. W otwarciu wydarzenia dr inż. Tomasz Zieliński, prezes zarządu Polskiej Izby Przemysłu Chemicznego, podkreślił, że dyskusja o dekarbonizacji przemysłu ustępuje dziś miejsca bardziej podstawowemu zagadnieniu, czyli zdolności do utrzymania produkcji przemysłowej w Europie. Jak wskazał, powrót geopolityki do gospodarki oraz wzrost znaczenia bezpieczeństwa gospodarczego sprawiają, że chemia ponownie znalazła się w centrum debaty o przyszłości państw i gospodarek. Uczestnicy wielokrotnie akcentowali, że sektor chemiczny pozostaje podstawą funkcjonowania wielu innych branż, od energetyki i rolnictwa po obronność, technologie i nowoczesne łańcuchy wartości.
Wypowiedzi otwierające kongres koncentrowały się na odporności gospodarczej i strategicznej roli przemysłu. Tomasz Zieliński mówił: „Jeszcze kilka lat temu pytaliśmy, jak dekarbonizować przemysł. Dzisiaj musimy odpowiedzieć na znacznie ważniejsze pytanie: jak utrzymać przemysł w Europie”. Dodał również: „Spotykamy się w momencie, w którym na naszych oczach przebudowywany jest światowy porządek gospodarczy. Przez ostatnie trzy dekady żyliśmy w przekonaniu, że globalizacja będzie procesem nieodwracalnym. Że handel będzie coraz bardziej wolny. Że gospodarka będzie coraz bardziej zintegrowana. Że bezpieczeństwo i rozwój są czymś oczywistym. Dzisiaj wiemy, że tak nie jest”. W jego ocenie wojna, presja geopolityczna i rywalizacja gospodarcza przywróciły przemysł do centrum strategicznej debaty, a chemia jest jednym z kluczowych ogniw tej układanki.
Chemia w centrum polityki przemysłowej
Jednym z głównych punktów programu był specjalny okrągły stół „Przemysł chemiczny w punkcie zwrotnym, strategia dla bezpieczeństwa i przyszłości”. W dyskusji uczestniczyli przedstawiciele administracji rządowej, instytucji europejskich, dużych spółek przemysłowych i sektora finansowego. Wśród rozmówców znaleźli się m.in. Andrzej Domański, Krzysztof Bolesta, Grzegorz Wrona, Dariusz Joński, Dorota Jeziorowska, Ireneusz Fąfara, Remigiusz Paszkiewicz, Katarzyna Byczkowska, Kamil Majczak oraz Ilona Wołyniec. Moderatorem był dr inż. Tomasz Zieliński.
Eksperci oceniali, że przemysł chemiczny znalazł się w punkcie zwrotnym, w którym decyzje dotyczące energii, regulacji i inwestycji będą decydować o utrzymaniu produkcji, miejsc pracy i strategicznych kompetencji przemysłowych w Europie. Wskazywano, że chemia jest „przemysłem przemysłów”, a jej kondycja wpływa bezpośrednio na energetykę, obronność, rolnictwo, transformację klimatyczną i rozwój technologiczny. Jednocześnie sektor działa w warunkach wysokich cen energii, kosztów wynikających z EU ETS, niepewności regulacyjnej, silnej konkurencji globalnej i utrudnionych warunków dla nowych inwestycji.
EU ETS, energia i finansowanie transformacji
W debatach wielokrotnie powracał temat systemu EU ETS. Uczestnicy wskazywali na potrzebę jego rewizji tak, aby wspierał modernizację i dekarbonizację przemysłu bez osłabiania konkurencyjności europejskich producentów. Postulowano utrzymanie bezpłatnych uprawnień, ograniczenie wzrostu kosztów, rewizję benchmarków oraz zapewnienie, że środki generowane przez system będą wracały do przemysłu w postaci finansowania transformacji.
Równolegle podkreślano znaczenie energii jako podstawowego czynnika konkurencyjności chemii. Według uczestników transformacja energetyczna powinna prowadzić do przewidywalnych, dostępnych i konkurencyjnych cen energii dla odbiorców przemysłowych. W tym kontekście szeroko dyskutowano o technologiach transformacji, takich jak wodór, CCUS, rozwiązania niskoemisyjne, integracja odnawialnych źródeł energii, gaz, ciepło systemowe, odzysk energii, biometan, energetyka jądrowa i SMR. Wskazywano, że dekarbonizacja musi uwzględniać wykonalność technologiczną, koszty wdrożeń, dojrzałość rozwiązań i możliwość ich skalowania w istniejących zakładach.
Osobnym obszarem była kwestia finansowania. Rozmówcy podkreślali, że banki i inwestorzy są gotowi angażować się w projekty przemysłowe, modernizacyjne i energetyczne, ale oczekują przewidywalności regulacyjnej, stabilnych modeli biznesowych oraz instrumentów ograniczających ryzyko. Zaznaczano, że wsparcie powinno obejmować nie tylko projekty już klasyfikowane jako zielone, lecz także cały okres przejściowy, w którym przedsiębiorstwa muszą jednocześnie utrzymać działalność, ograniczać emisyjność, modernizować aktywa i konkurować z producentami spoza UE. W tym kontekście wskazywano na znaczenie instrumentów wspierających CAPEX i OPEX, gwarancji, funduszy modernizacyjnych oraz przewidywalnych zasad pomocy publicznej.
Local content, CBAM i ochrona rynku
Ważnym wątkiem kongresu było podejście local content, rozumiane jako narzędzie wzmacniania krajowych i europejskich zdolności produkcyjnych. Uczestnicy wskazywali na potrzebę rozwoju lokalnych dostawców, skracania łańcuchów dostaw, lepszego wykorzystania potencjału firm działających w Polsce oraz takiego ukierunkowania inwestycji, aby większa część ich efektów pozostawała w gospodarce krajowej i europejskiej.
Równocześnie poruszano kwestię ochrony europejskiego rynku przed nieuczciwą konkurencją importową. Dużo miejsca poświęcono mechanizmowi CBAM oraz jego relacji do specyfiki przemysłu chemicznego. Eksperci zwracali uwagę, że Europa nie może nakładać na własny przemysł coraz bardziej kosztownych wymogów bez skutecznych narzędzi ochrony przed importem produktów wytwarzanych przy niższych standardach regulacyjnych, środowiskowych i kosztowych. Jednocześnie zaznaczano, że CBAM w obecnym kształcie lub przy zbyt szybkim rozszerzaniu może nie odpowiadać specyfice chemii, która opiera się na złożonych i wieloetapowych łańcuchach wartości.
Krytyczne chemikalia i regulacje
Na zakończenie zorganizowano okrągły stół „Walka o krytyczne chemikalia w Europie, czy zdążymy utrzymać strategiczną produkcję?”, moderowany przez Szymona Domagalskiego z Polskiej Izby Przemysłu Chemicznego. W dyskusji uczestniczyli Otto Linher, Marcin Celejewski, dr inż. Daria Frączak, Adam Gniazdowski, George Kapantaidakis, Aleksandra Karpińska, Piotr Majdański oraz Kinga Świerad.
Jednym z głównych wniosków było to, że identyfikacja krytycznych chemikaliów, cząsteczek i instalacji ma zasadnicze znaczenie dla przyszłej polityki przemysłowej UE. Uczestnicy zwracali uwagę, że metodologia oceny krytyczności nie powinna ograniczać się do formalnych tabel, ponieważ może to prowadzić do pomijania substancji kluczowych dla przemysłu i całych łańcuchów wartości. Jako przykład wskazywano amoniak, którego znaczenie strategiczne dla produkcji nawozów i bezpieczeństwa dostaw może nie być właściwie odzwierciedlane przez proponowane kryteria. W tym kontekście postulowano dopracowanie modelu oceny i uwzględnianie całych łańcuchów wartości, a nie wyłącznie pojedynczych substancji lub etapów produkcji.
W tej części debaty powrócił również temat ukrytych kosztów regulacyjnych, w tym skutków ograniczeń dotyczących PFAS. Eksperci podkreślali, że przy projektowaniu regulacji należy brać pod uwagę nie tylko cele środowiskowe, ale także wpływ na bezpieczeństwo procesowe, trwałość komponentów, koszty utrzymania instalacji i ciągłość produkcji. Podkreślano potrzebę proporcjonalności regulacji oraz oparcia ich na analizie skutków dla przemysłu.
Innowacje, cyrkularność i bezpieczeństwo
Program kongresu obejmował także zagadnienia cyrkularności, innowacji, cyfryzacji i automatyzacji. Dyskutowano o gospodarce o obiegu zamkniętym, recyklingu chemicznym, biotworzywach, nowych technologiach materiałowych, oczyszczaniu instalacji oraz praktycznym wykorzystaniu sztucznej inteligencji i automatyzacji w zakładach produkcyjnych. Uczestnicy wskazywali, że skuteczne wdrażanie innowacji wymaga odpowiednich kompetencji, stabilnego otoczenia regulacyjnego, dostępu do danych, cyberbezpieczeństwa oraz współpracy między przemysłem, nauką, dostawcami technologii i sektorem finansowym.
W wielu panelach akcentowano także rolę przemysłu chemicznego w systemie bezpieczeństwa i obronności państwa. Wskazywano na znaczenie krajowej bazy przemysłowej, dostępu do strategicznych materiałów, technologii dual-use oraz ochrony infrastruktury krytycznej, w tym rurociągów, terminali, magazynów i sieci. Dyskusje pokazały, że przyszłość sektora wymaga bardziej spójnego podejścia, łączącego politykę przemysłową, energetyczną, surowcową, klimatyczną, handlową i obronną.
Międzynarodowy charakter XIII Kongresu Polska Chemia potwierdził udział blisko 90 ekspertów reprezentujących administrację krajową i unijną, biznes, naukę oraz organizacje branżowe. Partnerami strategicznymi wydarzenia były BASF Polska, KGHM Polska Miedź, ORLEN, PKO Bank Polski i Qemetica. Partnerem technologicznym została firma Maire. W gronie partnerów głównych znalazły się ABB, Anwil, Getec Polska, Gloria Corporation, Pern i Rafineria Gdańska. Wśród pozostałych partnerów wymieniono m.in. Alleima, ASE Group, Biprotech, Drager, Kancelarię DZP, Epichem, Fluor, Gemsur, Go Logis, Honeywell, Sieć Badawczą Łukasiewicz, NTT Data, ORLEN Południe, Plasticon Poland, Polską Spółkę Gazownictwa, Polimex Mostostal, Prozon, Responsible Care, SAP, Siemens, Kancelarię SK&S oraz Veolię.
