Pięć organizacji branżowych reprezentujących recyklerów oraz producentów opakowań aluminiowych, papierowych, szklanych i wielomateriałowych przedstawiło wspólny „Standard Idealny” selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych. Inicjatywa ma być odpowiedzią na zróżnicowanie zasad segregacji w polskich gminach, gdzie obecnie funkcjonują odmienne, a niekiedy sprzeczne instrukcje dla mieszkańców. Dokument został opracowany w zgodzie z rozporządzeniem PPWR oraz technicznymi propozycjami JRC i ma wskazywać kierunek harmonizacji systemu. Stowarzyszenie „Polski Recykling” zadeklarowało pełne poparcie dla tego rozwiązania oraz zaapelowało do samorządów i administracji centralnej o jego wdrożenie. Standard jest efektem współpracy Fundacji na rzecz Odzysku Opakowań Aluminiowych Recal, Fundacji ProKarton, Stowarzyszenia Papierników Polskich, Stowarzyszenia „Polski Recykling” oraz Związku Pracodawców Polskie Szkło. Zgodnie z założeniami dokument ujednolica instrukcje segregacji dla mieszkańców, określając, co należy wrzucać do żółtego, niebieskiego oraz białego lub zielonego pojemnika, a także jak postępować z opakowaniami objętymi systemem kaucyjnym. Równocześnie uwzględnia warstwę techniczno-regulacyjną zgodną z przyszłymi unijnymi etykietami JRC oraz kategoriami materiałowymi przewidzianymi w PPWR.
Jak podkreśla Sławomir Pacek, prezes Stowarzyszenia „Polski Recykling”, głównym problemem krajowego systemu gospodarki odpadami pozostają dezinformacja i brak zrozumienia celu segregacji. „Największą bolączką polskiego systemu gospodarki odpadami jest dziś dezinformacja i brak zrozumienia, po co w ogóle segregujemy. System kaucyjny ma dwa zazębiające się cele: środowiskowy i recyklingowy. Opakowania, które do niego trafiają, są oznaczone już na etapie wprowadzania na rynek i tworzą jednorodny, czysty strumień surowca o jakości pozwalającej na ponowne wykorzystanie do kontaktu z żywnością, stąd model ‘butelka z butelki’. Tworzywo zbierane w gospodarstwach domowych w żółtym pojemniku jest z natury mieszanką różnych polimerów, zanieczyszczoną resztkami żywności i chemii. Można je jednak efektywnie wykorzystać i wyprodukować regranulat wysokiej jakości, pod warunkiem że zostanie prawidłowo wyselekcjonowany u źródła, a zasady tej selekcji będą jednakowe w każdej gminie, niezależnie od lokalnych rozporządzeń. ‘Standard Idealny’ daje branży i samorządom konkretne narzędzie, żeby ten warunek spełnić”.
Skala różnic między gminami
Według analizy Fundacji Recal, prowadzonej od sześciu lat w 50 największych miastach Polski, różnice w postępowaniu nawet z podstawowymi frakcjami odpadów, takimi jak folia aluminiowa czy metalowe aerozole, pozostają znaczące. Jak wskazano, w skrajnych przypadkach niektóre gminy zakazują selektywnego zbierania części opakowań. Zdaniem autorów inicjatywy stoi to w sprzeczności z kierunkiem modernizacji systemu Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta. Konsekwencją jest chaos informacyjny, w którym mieszkaniec zmieniający miejsce zamieszkania musi uczyć się zasad segregacji od nowa, a producent nie ma pewności, jak jego opakowanie będzie traktowane w łańcuchu odzysku.
Standard idealny zbiórki odpadów opakowaniowych Fot. Materiały prasowe / Recal
Dwa systemy, jeden cel
W przekazanym materiale podkreślono, że system kaucyjny i gminna zbiórka selektywna nie konkurują ze sobą, lecz pełnią komplementarne funkcje. Różnią się jednak jakością pozyskiwanego surowca. W systemie kaucyjnym materiał jest selekcjonowany już u źródła, ponieważ automat identyfikuje konkretny polimer, w tym przypadku PET, na podstawie kodu kreskowego. Ogranicza to ryzyko zmieszania surowców na etapie zbiórki i pozwala uzyskać materiał o wysokiej czystości, odpowiedni do produkcji nowych opakowań w modelu „butelka z butelki”.
W systemie gminnym do żółtego pojemnika trafia jednocześnie mieszanina różnych polimerów, takich jak PET, HDPE, PP i LDPE, często dodatkowo zabrudzonych. Sortownie muszą następnie rozdzielać poszczególne frakcje, co zwiększa koszty oraz ryzyko błędów. W rezultacie część uzyskanego recyklatu trafia do downcyclingu, między innymi do produkcji włókien, dywanów lub elementów niemających kontaktu z żywnością. Według autorów inicjatywy wdrożenie „Standardu Idealnego” może istotnie poprawić jakość tego strumienia, o ile zasady będą stosowane konsekwentnie w skali całego kraju.
Powiązanie z regulacjami unijnymi
Dokument opracowano w zgodzie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, w szczególności z art. 6, 12, 13 i 50 oraz z załącznikami II, VII i X. Uwzględniono także techniczną propozycję JRC dotyczącą harmonizowanych etykiet segregacyjnych dla opakowań i pojemników. Według sygnatariuszy daje to samorządom i administracji centralnej podstawę do wcześniejszego wdrażania rozwiązań, które w kolejnych latach będą wymagane na poziomie unijnym, co może ograniczyć koszty późniejszego, przyspieszonego dostosowania do nowych regulacji.
Sławomir Pacek podsumował stanowisko Stowarzyszenia „Polski Recykling” następująco: „‘Standard Idealny’ nie jest propozycją branży skierowaną do branży. To gotowa odpowiedź na konkretny problem, chaos informacyjny i regulacyjny, który zniechęca mieszkańców i obniża efektywność systemu. Apelujemy do samorządów oraz Ministerstwa Klimatu i Środowiska o jego adopcję jako podstawy ujednolicenia zasad selektywnej zbiórki w Polsce. Im szybciej to zrobimy, tym łatwiej zrealizujemy zarówno polskie cele recyklingowe, jak i wymogi PPWR”.
Rekomendacje stowarzyszenia
Stowarzyszenie „Polski Recykling” wskazało cztery rekomendacje dotyczące dalszych działań:
- wdrożenie „Standardu Idealnego” przez samorządy jako bazowej instrukcji segregacji dla mieszkańców, niezależnie od regionu Polski,
- włączenie założeń standardu do prac legislacyjnych nad modernizacją systemu ROP oraz dostosowaniem polskiego prawa do PPWR,
- przygotowanie spójnej, ogólnopolskiej kampanii informacyjnej opartej na ujednoliconych zasadach,
- skoordynowanie zasad selektywnej zbiórki z systemem kaucyjnym, który według stowarzyszenia dostarcza recyklerom surowiec najwyższej jakości i umożliwia zamykanie obiegu w modelu „butelka z butelki”.
Materiały prasowe Stowarzyszenia Polski Recykling
