Od 2025 r. państwa członkowskie Unii Europejskiej będą zobowiązane do selektywnej zbiórki zużytej odzieży i tekstyliów, zamiast kierować je do strumienia odpadów zmieszanych. Celem nowych regulacji jest budowa sprawnie funkcjonującej gospodarki o obiegu zamkniętym w sektorze tekstylnym oraz zwiększenie odpowiedzialności producentów za wprowadzane na rynek wyroby. Wymóg odrębnego zbierania zużytych tekstyliów wymusza rozwój dobrze zaprojektowanych systemów zbiórki i recyklingu, a tym samym rośnie zapotrzebowanie na wydajne technologie rozdrabniania i przetwarzania, które umożliwią włączenie tekstyliów do strumieni recyklingu materiałowego i energetycznego. Wśród dostępnych rozwiązań przemysłowe rozdrabniacze Untha są przykładem urządzeń zaprojektowanych do wymagających zastosowań w przetwarzaniu odpadów tekstylnych.
Obecnie w Europie każdego roku powstaje około siedmiu milionów ton odpadów tekstylnych. Jedynie niewielka część tej masy jest ponownie użytkowana, poddawana recyklingowi lub odzyskiwana jako surowiec. Nowe regulacje unijne mają zoptymalizować systemy zbiórki tekstyliów i odzieży używanej oraz sprzyjać rozwojowi procesów recyklingu i odzysku. W przypadku dobrze zachowanej odzieży systemy selektywnej zbiórki, sklepy z odzieżą używaną i darowizny funkcjonują już w wielu krajach stosunkowo sprawnie. Tekstylia silnie zabrudzone nadal mogą trafiać do strumienia odpadów resztkowych. Wyzwanie stanowi jednak cała pozostała część strumienia, która również powinna zostać zagospodarowana w sposób materiałowo lub energetycznie efektywny.
Skala powstawania odpadów tekstylnych w Unii Europejskiej
Statystyczny mieszkaniec Unii Europejskiej generuje ok. 16 kg tekstyliów rocznie, co w 2022 r. przełożyło się łącznie na blisko 6,94 mln ton. Średnio jedynie ok. 4,6 kg na osobę jest obecnie zbierane selektywnie, natomiast ok. 11,1 kg trafia do odpadów resztkowych. Taki strumień jest najczęściej składowany lub poddawany odzyskowi energii w instalacjach termicznego przekształcania odpadów.
Jednym z kluczowych problemów jest wysoka materiało- i energochłonność produkcji tekstyliów, w tym znaczące zużycie wody. Niewłaściwe postępowanie z odpadami tekstylnymi prowadzi do istotnego marnotrawstwa zasobów. Bardziej odpowiedzialne podejście do zagospodarowania odzieży używanej i zużytych tekstyliów staje się ważnym narzędziem ograniczania wpływu tego sektora na środowisko.
Aktualne metody zbiórki i zagospodarowania tekstyliów
Dobrze zachowana, wyższej jakości odzież używana od lat jest systematycznie zbierana, sortowana i sprzedawana w sklepach z odzieżą z drugiej ręki, przekazywana w formie darowizn lub eksportowana do innych krajów. Tekstylia niespełniające wymagań jakościowych trafiają natomiast do przedsiębiorstw zajmujących się gospodarowaniem odpadami.
Część materiałów może zostać poddana recyklingowi, jednak obecnie często jest to recykling o charakterze downcyclingu, w ramach którego powstają m.in. czyściwa, wypełnienia tapicerskie czy materiały izolacyjne. Pierwsze zespoły badawcze pracują nad bardziej zaawansowanymi procesami recyklingu, które pozwoliłyby w większym stopniu zawracać tekstylia do obiegu materiałowego i ograniczać zużycie surowców pierwotnych. Rozwiązania te są jednak na wczesnym etapie rozwoju, między innymi ze względu na dużą różnorodność i złożoność kompozycji materiałowych, które wymagają odrębnego przetwarzania.
Istotny potencjał tkwi w termiczno-energetycznym odzysku tekstyliów. Poliester, bawełna oraz tkaniny mieszane charakteryzują się wysoką wartością opałową, co czyni je odpowiednim surowcem do wytwarzania paliw zastępczych wykorzystywanych do generowania energii cieplnej.
Wymagania technologiczne w przetwarzaniu odpadów tekstylnych
Obecnie energooszczędny odzysk energii z frakcji tekstylnej jest w wielu przypadkach najefektywniejszym sposobem wykorzystania zawartych w niej zasobów. Aby zapewnić optymalne warunki spalania w procesach wytwarzania energii, odpady tekstylne muszą zostać odpowiednio przygotowane, w pierwszej kolejności poprzez rozdrobnienie.
Tekstylia są z reguły projektowane z myślą o trwałości. Bawełna, tkaniny mieszane oraz włókna syntetyczne są często trudne do rozdrabniania ze względu na swoją włóknistą strukturę i odporność na rozrywanie. Do ich przetwarzania niezbędne są urządzenia zdolne do pracy z różnymi kompozycjami materiałowymi, a także z elementami dodatkowymi, takimi jak zamki błyskawiczne, guziki i inne ciała obce.
Jednowałowe rozdrabniacze klasy XR firmy Untha są przystosowane do tego typu zastosowań. Urządzenia te mogą rozdrabniać ok. 6–10 ton tekstyliów na godzinę. Zastosowany system cięcia typu C umożliwia efektywne przetwarzanie materiałów szczególnie odpornych na rozrywanie i elastycznych. Różne warianty sit perforowanych pozwalają uzyskać jednorodny materiał wyjściowy o wielkości poniżej 30, 50 lub 100 mm, zależnie od wymagań stawianych paliwom zastępczym. Wąska szczelina cięcia zapewnia precyzyjne rozdrabnianie i ogranicza ryzyko owijania się materiału na elementach ruchomych maszyny. W tego typu zastosowaniach rozdrabniacz pracuje z prędkością do 35 obr./min, co umożliwia także bezproblemowe przetwarzanie ciał obcych.
Dla wielu przedsiębiorstw istotne znaczenie ma energooszczędność oraz niski poziom emisji hałasu podczas pracy instalacji przetwórczych. Rozdrabniacze Untha, wyposażone w napęd Untha Eco Power Drive, charakteryzują się wysoką efektywnością energetyczną, a wolnobieżny napęd sprzyja obniżeniu poziomu hałasu i zapylenia w otoczeniu maszyny. Modele klasy XR mogą być stosowane do przetwarzania różnych strumieni materiałowych, co zapewnia operatorom wysoki poziom elastyczności. Ich solidna konstrukcja oraz odporność na ciała obce pozwalają na pracę w systemie wielozmianowym i sprzyjają wysokiej dostępności eksploatacyjnej urządzeń.
Zmiany w recyklingu tekstyliów i wnioski dla branży
Recykling tekstyliów znajduje się w fazie intensywnych zmian pod wpływem nowych wymogów regulacyjnych, ambitnych celów środowiskowych i potencjału tworzenia wartości dodanej. Aby w przyszłości zagospodarowywać zużytą odzież i tekstylia w sposób bardziej racjonalny i zrównoważony oraz stopniowo ograniczać ilość wytwarzanych odpadów, konieczne są zarówno bardziej świadome decyzje konsumenckie, jak i rozwój nowych procesów recyklingu oraz technologii przetwarzania.
Technologia rozdrabniania Untha może wspierać operatorów instalacji w podnoszeniu efektywności produkcji paliw z odpadów z frakcji tekstylnej. Takie zastosowanie przyczynia się do długoterminowego ograniczania ilości odpadów kierowanych do składowania i umożliwia bardziej efektywne wykorzystanie zasobów zawartych w odpadach tekstylnych.
